menu

Hier kun je zien welke berichten JJ_D als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Ames Grises, Les - Philippe Claudel (2003)

Alternatieve titel: Grijze Zielen

3,5
Philippe Claudel vergelijken met een verliefde puber: het is een beetje overdreven, maar er schuilt ongetwijfeld ook een kern van waarheid in. Daarvan getuigen niet alleen de vermeldde quotes, maar evenzeer het hoogst romantische slot, dat de lezer met veel aplomb opzadelt met een onbestemd, onheilspellend gevoel.

Toch werkt 'Grijze Zielen' behoorlijk goed. Ook al voert Claudel meer karikaturen ten tonele dan hem lief is, zijn boodschap is zuiver (bovendien zonder open deuren in te trappen, aangezien hij niet de pretentie heeft iets nieuws te vertellen) en wordt door middel van de sobere toon van het hoofdpersonage goed overgebracht.
Door slechts met mondjesmaat informatie weg te geven houdt Claudel ook het detective-element in stand, waardoor je verder gaat met lezen, ook al is de moord slechts een bijzaak die het hele boek een bepaalde puls geeft.

Desondanks kijk ik nogal op van de unaniem lovende reacties hier, en in de pers. "Een adembenemend meesterwerk", schrijft het NRC Handelsblad, en daar kan ik het helaas niet mee eens zijn. Claudel is een sfeerschepper in hart en nieren, en vertelt zijn kleine verhaal met verve. Maar of hij ook meer diepzinnige boeken kan schrijven, daar durf ik aan te twijfelen...
3,5*

Amor en los Tiempos del Cólera, El - Gabriel García Márquez (1985)

Alternatieve titel: Liefde in Tijden van Cholera

4,0
Vraag van een feminist: hoe ervaren we de amoureuze (lees: erotische) omzwervingen van een man voor wie ieder subject van het andere geslacht een mogelijk object van verlangen wordt, ongeacht de leeftijd – want worden zelfs kinderen niet doodgewoon (letterlijk, zoals uiteindelijk zal blijken) herleid tot instrument van het verlangen?

Vraag van een adolescent die er maar niet in slaagt zijn maagdelijkheid af te leggen: hoe ervaren we een cultuur waarin zowat elke vrouw klaar lijkt te staan om mannen van de gesel van hun begeerte af te helpen – de dames blijven op seksueel gebied immers grotendeels monddood, zelfs als de mannen impotent zijn, te vroeg komen, te zenuwachtig, te vol verwachtingen, enzovoort?

Vraag van een man getekend door het leven (lees: gelittekend door onmogelijke liefdes): hoe ervaren we een boek dat ons de fictie van een eeuwigdurend en onbreekbaar amoureus verbond voorhoudt, een illusie die we doorgaans samen met de puberteit afleggen om toe te kunnen treden tot de volwassenheid en de daarbij horende volwaardige relatie, een die misschien zelfs bestaat (of op zijn minst blijft duren) bij de gratie van de imperfectie en de wetenschap dat een absoluut verwantschap niet bestaat, en steeds weer veroordeeld zal blijken tot de ontnuchterende realiteit van onvolkomenheden?

Vraag van een geletterd iemand: hoe ervaren we de beschrijving van een personage dat blijkbaar tot diepere inzichten komt omtrent liefde, leven en ouderdom, zonder deelachtig te worden gemaakt in diens gedachten – is dat literair niet al te eenvoudig, evenals de idee van een soort 'liefde voorbij de liefde', iets absoluut dat alleen de ouderdomsdekens blijkbaar kunnen aanvoelen of bereiken?

Echter!
Waarom blijven we ‘Liefde in tijden van cholera’ collectief lezen als er zoveel vragen bij komen kijken? Omdat Marquez – zo wil ook het cliché – kan schrijven als geen ander. In elk van de plotwendingen liggen andere plots besloten, in verhalen kleinere anekdotes, en zo bouwt de roman zich geduldig op, onstuitbaar, evenwichtig en tegelijk koortsig – althans zo leest de lezer.

Overigens situeert zich op de achtergrond van dat vlechtwerk van ettelijke levens een portret van een land in staat van ontbinding, op weg naar een ecologische ravage, middenin een bloedbad dat decennia blijft aanslepen, hopeloos op zoek naar een politiek-ideologische identiteit. Tegelijk blijkt dat de karakters in zekere zin immuun zijn voor de context van hun tijdskader, want het zijn mensen – zoals ze altijd waren, zijn, zullen zijn. Mensen geworpen in een niet te beslechten strijd tussen biologie en beschaving, tussen lust en liefde, tussen barbarij en cultuur.

Niet te geloven, en toch willen we erin geloven, omdat het een van de mooiste verzinsels is die we allemaal kennen: l’amour, toujours – par coeur. Marquez maakt er, in een trefzekere, lyrische, ontroerende stijl iets groter van: een aanraken van de mensheid, van zijn land, van het wezen van de liefde. Een aanraken, juist. Niet meer, niet minder.

3,75*

Atropa: De Wraak van de Vrede - Tom Lanoye (2008)

4,0
‘Atropa’ is het slotdeel van Lanoye’s “triptiek van de macht”, die door Guy Cassiers in samenwerking met Toneelhuis Anterwerpen geënsceneerd wordt. Voor deze ambitieuze finale greep Lanoye terug naar “de moeder aller oorlogen” (de Trojaanse) in de oervorm der letteren (het Alexandrijn). Wie de absurde toon van Lanoye’s andere werk kent, zou zich kunnen afvragen of het resultaat de kwalitatieve standaard wel haalt. ‘Atropa’ is echter zowel inhoudelijk als taalkundig verbluffend – dit is zelfs ronduit het beste wat ik van Lanoye heb gelezen.

‘De wraak van de vrede’ vertelt het tragische lot dat Iphigenia beschoren was, over wat Agamemnon “plichtsbesef” noemt en alle smart die daar in zijn omgeving bij komt kijken. Uiteindelijk zal het doel (de vrede) zijn middel (het offer) wreken, en dat moet Lanoye beklemmend in versvorm gieten. Het oneindig aantal mogelijkheden tot archaïsche pathos en historisch gezwets laat hij gelukkig achterwege; Lanoye blijft immers ten allen tijde sterk gefocust. Ondanks de authentieke setting ontplooit zich een hedendaags drama, waarin elk karakter een eigen invalshoek belichaamt. Voor Agamemnon heeft Lanoye naar eigen zeggen vooral naar Bush geluisterd, en voor men er erg in heeft laat men zich ook echt meeslepen door “de truken van de foor”. Daartegenover staat een groep vrouwen (met centraal Klytaimnestra), die zich kritisch afvragen of we waarden kunnen negeren om andere te beschermen. Welke waarde biedt, in een dergelijke wereld, nog enig houvast?

De inhoudelijke diepgang weet Lanoye daarenboven moeiteloos om te zetten in heldere, vaak zelfs poëtische verzen. Zijn voeling met de Nederlandse taal resulteert hier in virtuoze ontboezemingen en kolkende tirades om duimen en vingers van af te likken. Het is onmogelijk om concreet aan te wijzen hoe Lanoye het precies klaarspeelt, maar zelfs het ritme lijkt tot in de puntjes goed te zitten.
Onlangs las ik drie werken van Shakespeare in vertaling, maar nergens waren deze zo briljant als Lanoye’s meeslepende variant op de oude dichtvorm. De grote vraag is of de formule ook werkt op de planken - spoedig krijgt u van mij een antwoord.
4*

Au Revoir Monsieur Friant - Philippe Claudel (2000)

Alternatieve titel: Tot Ziens, Meneer Friant

3,5
Aangenaam, maar de toon van Claudel spreekt mij niet altijd aan.

Uitgebreide recensie.

Autobiografie van Iemand Anders - Herman Brusselmans (1996)

3,5
Mijn derde Brusselmans, en alweer geen ontgoocheling. De man bewijst eens te meer over een bijzonder gevoel voor humor te beschikken, wat door zijn droge schrijfstijl nog meer aan de oppervlakte komt. Hij is soms grof en ronduit vulgair, maar even later gevoelig en kwetsbaar. Motieven die ook in 'Vergeef Mij de Liefde' of 'Het Spook van Toetegaai' voor het grijpen lagen, keren hier terug. Zo leer je bij elk nieuw boek de figuur Brusselmans beter kennen, wat een aangename leeservaring is. Net als Jeroen Brouwers zou je Brusselmans om die reden een "oeuvre-schrijver" kunnen noemen, al heeft onze sympathieke Gentenaar minder te vertellen.

Desondanks schuilt in die duidelijk afgelijnde persoonlijkheid waar Brusselmans telkens weer over schrijft, ook een nadeel. Nu ik aan zijn derde roman toe ben, heb ik namelijk het gevoel dat het telkens weer op hetzelfde neerkomt. Om die reden ga ik in de toekomst waarschijnlijk één van zijn "fictieve romans" tot mij nemen.
3,75*