menu

Hier kun je zien welke berichten Panoramix als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Bratja Karamazovy - Fjodor Dostojevski (1880)

Alternatieve titel: De Gebroeders Karamazov

5,0
Ik twijfelde erover of ik me wel aan deze recensie moest willen wagen. Het is namelijk ruim twee jaar geleden sinds ik de laatste van de duizend pagina’s omsloeg en hoewel de herinnering eraan me nog altijd warm houdt, is deze niet al te scherp meer. Ik heb het boek indertijd letterlijk kapot gelezen. Slechts de eerste 218 bladzijden zijn nog, als vergane glorie, terug te vinden in mijn kast. De rest is kwijt, bezweken onder de immense aandacht en populariteit die het genoot tijdens mijn eerste leesbeurt. Ik zeg eerste, want er gaan er zeker meer volgen. Literatuur was al een hobby voor me, Dostojewski heeft er een obsessie van gemaakt.

Recentelijk sprak ik een vriend van vroeger in een café in Utrecht. Hij leest graag en al snel kwam het gesprek op Dostojewski waarbij ik hem wat compulsief vertelde over De Gebroeders Karamazow, ‘sowieso zijn beste boek’. Hij kon dat moeilijk aannemen omdat hij ook een boek van de heersende Rus gelezen had, een veel dunner boek, dat eveneens onwerkelijk goed was geweest. Hij was op de naam echter vergeten. Ik gokte ‘De Grootinquisiteur?’ ‘Ja, dat was hem!’ riep hij uit. ‘Juist, dat is een slechts een van de vele hoofdstukken uit De Gebroeders Karamazow,’ zei ik met een knipoog. Hij beloofde dat hij het hele boek zou gaan lezen.

Deze anekdote is typerend; De Gebroeders is één boek en tegelijk boekenbundel. De grote lijn gaat – hoe verrassend – over drie broers met een vrij vreselijke vader. Elke broer heeft een andere opvoeding gekend waarvan er geen door de vader werd verzorgd. De oudste, Dmitri, leefde zich uit in de veronderstelling rijk te zijn en verbraste zijn geld aan vrouwen, drank en gokken. De tweede, Iwan, dook hoogintelligent als hij was, de wetenschap in en de derde, de knappe Aljosja, werd opgevoed in een klooster. Het boek begint als de drie broers voor het eerst in hun leven echt met elkaar en hun vader geconfronteerd worden.

Het genoemde hoofdstuk De Grootinquisiteur is een verhaal op zich, dat verteld wordt door Iwan (de nihilistische student) aan Aljosja (het overijverige kloosterkind) over wat er zou gebeuren als Jezus terug zou keren op aarde. Nog niet als de grote verlosser, maar incognito, slechts om te kijken hoe het er hier aan toe gaat. Dat het inquisiteurverhaal zich duidelijk het best geprofileerd heeft ten opzichte van zijn boekgenoten, betekent niet dat dit het beste is dat De Gebroeders Karamazow te bieden heeft. Iedere lezer zal zijn eigen favorieten delen hebben, waarbij bijvoorbeeld ook het levensverhaal van de starets (Russische priestermonnik) op zijn sterfbed, de dialoog met een duivel in een ijldroom van Iwan en het slotpleidooi van Aljosja te binnen schieten als kandidaten die veelvuldig in de toplijstjes van lezers terug zullen komen.

Hoewel voorgaande wellicht anders doet vermoeden, is er ook wel degelijk een rode draad in het boek terug te vinden. Elke broer staat voor een andere levensvisie en de confrontatie daartussen komt voortdurend terug, waarbij het bij vrijwel elke discussie onduidelijk is welk standpunt de schrijver het meest toegedaan is. De overredingskracht van Dostojewski is zo groot, dat je het als lezer eigenlijk voortdurend eens bent met degene wiens woorden je op dat moment leest. Toch lijkt Aljosja als volledig personage wel de morele winnaar te zijn van de strijd, wat goed te verklaren lijkt door het feit dat zijn personage gebaseerd is op de filosoof Vladimir Solovjov, een vriend van Dostojewski. Bovendien krijgt hij in het voorwoord als het predicaat ‘held’ toebedeeld.

Daarnaast is het de hevige strijd om geld en later vooral om een vrouw, tussen Dmitri en zijn vader, die het boek van een langere spanningsboog voorziet. Daarbij kan ik best verklappen dat de vader vermoord wordt (dit staat immers op de flaptekst en wordt in zin vier van het eerste hoofdstuk al geïmpliceerd) maar met de walgelijke persoonlijkheid en daarmee vele vijanden die hij had, zijn er meerdere ‘logische daders’ te bedenken en is het allerminst zeker of Dmitri hier wel echt verantwoordelijk voor is geweest.

Enfin, in een notendop, voor zover mogelijk, is De Gebroeders Karamazow een boek waarin tal van dilemma’s, twijfels en overtuigingen ten tonele komen via een wat tragische maar zeer boeiende geschiedenis en geuit worden met behulp van ernstig goed uitgediepte karakters. Ik kijk oprecht op tegen de persoon die Aljosja is geweest, al heeft hij nooit bestaan. En ik troost mijzelf met de gedachte dat hij weer tot leven komt als ik het boek opnieuw heb gekocht, en de eerste van de duizend zinderende pagina’s opensla. Lees De Gebroeders Karamazow!

Meester van de Zee, Johan van Veen, Waterstaatsingenieur 1893-1959 - Willem van der Ham (2003)

3,5
Erg mooie en volledige biografie over een bijzonder persoon. Voor waterbouwkundigen bijna verplichte kost, voor andere Nederlanders nog steeds leuk om te lezen (behalve dan de passages die al te dicht op de inhoud ingaan). Aanrader.

Misérables, Les - Victor Hugo (1862)

Alternatieve titel: De Ellendigen

4,0
Ik kan de kritiek van J.Ch. goed volgen. Toch ben ik vele malen positiever. Dat veel van de personages weinig ontwikkeld worden, stoort me minder. Het verhaal zelf is de boodschap en in veel gevallen vind ik het juist tof dat Hugo ons niet voorkauwt waarom welk personage wat doet. Hij laat het aan de lezer de persoonlijke ontwikkeling te duiden aan de hand van diens handelingen. Overigens vind ik een abrupte persoonsontwikkeling a la Valjean niet per se ongeloofwaardig. Genade is krachtig . Het feit dat verschillende personages vanuit vergelijkbare omstandigheden door kleine dingen compleet andere persoonlijkheden worden (denk aan Eponine ivm meneer Thénardier) intrigeert me. Ook ik heb de bewerkte versie gelezen en vermoed dat de innerlijke beweegredenen in de oorspronkelijke versie meer aandacht krijgen. Maar zoals gezegd: het stoort me erg dat deze in de bewerkte versie ontbreken. Niet allemaal overigens, aangezien die van Javert wel wordt toegelicht aan het einde. Dat stoort me dan wel enigszins: de inconsistentie van het boek op dit vlak.
Ook kon alle informatie omtrent de opstand me minder bekoren. De grootste kracht van dit verhaal is het ethische krachtspel wat voortdurend op de achtergrond speelt. Wat betekent het om schuld te hebben? Wat is rechtvaardigheid? Wat voor moraal mag je verwachten van iemand die geen brood heeft? Hoewel Valjean de duidelijke held in het verhaal is en Javert zijn tegenstander, is Valjean niet per se goed en laatste ook zeker niet slecht. Het is knap zulke tegenstellingen te poneren (want tegenpolen zijn het!) zonder dat het zwartwit wordt. Ik moet wel toegeven dat ik ietwat bevooroordeeld was door de ijzersterke verfilming uit 1998. Al met al heb ik geweldig genoten van dit werk, maar ik denk niet dat ik nog eens aan de volledige versie zal beginnen (al sluit ik het ook weer niet uit ).

Nome della Rosa, Il - Umberto Eco (1980)

Alternatieve titel: De Naam van de Roos

3,5
Mwah. Eco kan geweldig vertellen. Smullen vond ik de manier waarop hij na wat uitwijding over het een of ander het verhaal weer oppakte met zinnen als: 'Maar spin uw draad verder, o, mijn verhaal'. Ook heb ik genoten van de manier waarop Adson alles wat hij meemaakte verwerkte en over doordacht. De seksscène vond ik redelijk geniaal.
De grote spanningsboog is natuurlijk het aloude whodidit? Daar ben ik geen fan van, maar zolang dat slechts als kader dient om het vervolgens met andere thema's in te kleuren (zoals bij een Karamazow) ben ik meer dan tevreden. Eco doet dit natuurlijk ook met de armoedediscussie en ketterij. Toch had ik het idee dat hierbij niet echt een onderwerp uiteengezet werd, maar het eerder diende om de tijdsgeest neer te zetten. Andersom had ik het beter gevonden: als hij die tijdsgeest neer zou zetten om juist dat soort onderwerpen écht aan bod te laten komen (immers, voor slechts een goede detective heb je zo'n hele abdij- en middeleeuwencontext toch niet nodig?). Nu bleef het mijns inziens wat aan het oppervlak met slechts ruimte voor het standpunt van beide kanten en wat relativerend werk van William.
De detectivedraad zelf vind ik uiteindelijk ook tegenvallend: je kon van meet af aan aanvoelen dat het wel om een of andere doorgeslagen ideologische monnik zou gaan met psychotische grootheidswaanzin, en tsja, welk naampje dat uiteindelijk zou krijgen maakte me weinig uit. Zo rest er uiteindelijk niet veel meer dan een prachtig schrijven, een handjevol mooie inzichten en een weliswaar spectaculair maar toch niet bijzonder plot. Het naschrift maakt het er niet beter op trouwens: Eco wekt de indruk dat een waar levenswerk af te leveren en stelt zich daarbij weinig bescheiden op. Nee, De Naam van de Roos is een aardig boek, maar haar reputatie wat mij betreft niet waard.

Promise, The - Chaim Potok (1967)

Alternatieve titel: De Belofte

4,5
Wederom een prachtig boek van Potok. De vriendschap tussen Reuven en Danny blijft fascinerend. Het bestaansrecht van dit verhaal ligt hem echter vooral in de consequenties van de komst van de Europese Joden naar Amerika na de Tweede Wereldoorlog. En het gaat verrassend genoeg over kinderen opvoeden. Wat me zo trekt aan de boeken van Potok is dat er zelden sprake is van een goed en kwaad. Het is nooit moralistisch maar legt slechts bloot dat samenleven en samenwerken voor iedereen betekent dat je dingen moet opofferen. Dit klinkt als een open deur maar hierin is een razend interessant spanningsveld gelegen welke Potok ijzersterk weet uit te buiten. Ik persoonlijk sympathiseer met eigenlijk elk personage in dit boek terwijl er toch ook sprake is van vuige haatgevoelens over en weer. Al met al een absolute aanrader en ik ga vrolijk door met de bibliografie van deze Joodse baas .

Secret History, The - Donna Tartt (1992)

Alternatieve titel: De Verborgen Geschiedenis

3,5
Donna Tartt kan goed schrijven. Dat en de boeiende personages houden het boek in stand. Verder is het stiekem best een dun verhaal, wat dankzij de dynamiek en wat slimme spanningsboogjes interessant blijft. Ik voelde vrij weinig sympathie voor de personages (eigenlijk voelde ik het meest mee met Richards verliefdheid op Camilla; een makkelijk en doorsnee spanningsboogje wat het verhaal nauwelijks dient, maar slechts de aandacht vast houdt) en zodoende las ik het op een vrij afstandelijke en objectieve manier, in plaats van (wat je natuurlijk liever wilt) betrokken en emotioneel. Dit klinkt allemaal vrij negatief maar ik probeer slechts te verklaren waarom mijn waardering flink lager uitvalt dan het gemiddelde. Het boek was erg leuk om te lezen, maar zal niet eeuwig bijblijven, daarom lijkt me een 3,5 voldoende.

Sombra del Viento, La - Carlos Ruiz Zafón (2001)

Alternatieve titel: De Schaduw van de Wind

3,5
Hoewel ik de aantrekkingskracht van dit boek wel snap, ben ik iets minder enthousiast dan - gelet op de ruime 4 sterren - gemiddeld. RoyDeSmet voert hieronder aan dat het verhaal nergens geforceerd aanvoelt. Daar ben ik het op een (paar) scène(s) na mee eens. Het gevaar van zo'n ingenieus in elkaar stekend ('labyrintisch' zoals het op flaptekst wordt genoemd) verhaal is dat een zo'n zwakke schakel meteen een flinke stempel drukt. Het gaat me om de scène dat Daniel en Bea voor tweede keer in het Aldayahuis zijn, in het badkamertje en Julián die de deur openzwaait, Daniel naar de crypte toelokt (ik kan toch niet anders concluderen, het waarom ontgaat me, maargoed) en hem dan weer wegstuurt. Vanaf het moment dat Julián zijn aanwezigheid laat merken is het gedrag van Daniel volstrekt onlogisch; hij moet allang geconcludeerd hebben dat er iemand anders in het huis aanwezig is (de openstaande voordeur aan het begin al, de klap op de deur, de nu openstaande deur naar de crypte..) maar besluit toch die crypte in te lopen. Kennelijk wil hij diegene die binnen is confronteren en is hij dus zeer moedig, maar zodra hij daar een stem hoort, schrikt hij zich wezenloos (alsof hij totaal niet had verwacht dat er iemand zou zijn) en rent hij met staart tussen de benen naar buiten, banger dan Bea was zelfs (en is al zijn moed plots verdwenen). Zafon lijkt zich al in te dekken door Daniel te laten zeggen dat deze zijn eigen gedrag ook niet begrijpt tijdens die scène, maar dat pleit Zafon natuurlijk niet vrij. Ik heb het gevoel dat hij gewoon even niet wist hoe het momentum in het verhaal anders te behouden. Ook vind ik het jammer dat het mysterie waar het verhaal om draait lang puzzelstukje voor puzzelstukje ontrafeld wordt en dan plots gewoon helemaal verklaard middels het manuscript van Nuria. Bovendien is vanaf de scène bij het mortuarium al duidelijk dat Julián nog in leven is en dus waarschijnlijk Lain is, maar dan duurt het nog wel erg lang voordat dit 'onthult' wordt... Na dit manuscript is de vaart er bij het eigenlijke verhaal flink uitgehaald en kiest Zafon er voor er maar snel een eind aan te breien, op een mijns inziens ook wat onzorgvuldige manier (kan iemand mij vertellen waar Fumero Daniel nu precies aan deed denken?).
Enfin, dit klinkt misschien wat al te kritisch allemaal, maar dat komt vooral door de teleurstelling: lange tijd dacht ik namelijk in een pareltje bezig te zijn, maar het bleek uiteindelijk niet meer dan een vernuftig en mooi geschreven detectiveje/liefdesromannetje zonder verdere diepgang. Ik had in een bijna 600 pagina's tellend verhaal over een jongen die de weg naar volwassenheid bewandeld ook wel iets meer persoonlijksheidsontwikkeling verwacht, maar ik krijg de indruk dat alleen de hormonen in die jaren aan verandering onderhevig waren. Hoewel een pil, uiteindelijk dus toch een vrij 'dun' boek. Maar het dient gezegt: ik kon het moeilijk wegleggen en zat meerdere keren met ingehouden adem te lezen. Dat Zafon kan schrijven staat buiten kijf. Niettemin laat ik zijn verdere romans aan mij voorbij gaan denk ik.

Vojna i Mir - Lev Tolstoj (1869)

Alternatieve titel: Oorlog en Vrede

4,0
Tot aan de slag bij Borodino was dit het beste boek dat ik ooit gelezen had. Ik raakte gefascineerd door zo goed als elk personage dat Tolstoj opvoert: de betoverende Natasja, de naïeve Nikolai, de tragische goedzak Ilja, de sterke Andrei, zijn bijna heilige zusje Marja, de zonderlinge Pierre, maar ook de minder prominente deelnemers aan dit epos zoals Vera en Berg, Boris, Dolochow; je leert ze allemaal kennen en wordt meegesleept, opgezogen zelfs door hun wel en wee. Oh, wat werd ik kwaad op Anatole toen die het hoofd op hol bracht van Natasja, terwijl die verloofd was met Andrei en wat kon ik me herkennen in Pierre die zo verlangt het goede te vinden en gedesillusioneerd raakt als ook de Vrijmetselarij een institutie van vlees en bloed blijkt met grijze gebieden en weinig puur. Ik overwoog al mijn eerdere scores voor boeken met een halve ster te verlagen zodat ik dit briljante boek met 5 sterren als het ware op de troon kon zetten die het verdiende. Maar toen begon dus de slag bij Borodino en begonnen 1) de weinig interessante beschrijvingen van de slag, met minder boeiende personages als Koetoezow en Napoleon die naar voren treden en 2) het meta-gezever van Tolstoj over de aard van geschiedschrijving. Vooral bij dit laatste herhaalt Tolstoj steeds weer hetzelfde weinig interessante punt en raakt alle vaart uit het boek. Van een weergaloze schrijver met ongeëvenaarde mensenkennis verwordt Tolstoj tot een onzeker mannetje dat een theorietje heeft bedacht waar ie erg trots op is en niet vaak genoeg kan vertellen. Opeens treedt de schrijver zelf op de voorgrond, terwijl het verhaal wat hij vertelt veel boeiender is dan hijzelf. Vanaf dat moment is het een saai boek met af en toe wat licht dat doorbreekt als Tolstoj het reilen en zeilen van Andrei, Pierre, Natasja, Niek, Marja, etc. weer oppakt. Zo blijf ik na al die prachtige pagina's toch achter met een enigszins teleurgesteld gevoel. En het helpt daarbij ook niet dat sommige personages, zoals Berg en Vera en Boris, vergeten lijken te zijn door Tolstoj; die verdwijnen om onduidelijke redenen helemaal uit het verhaal. Het had allemaal zoveel mooier kunnen zijn.