menu

Hier kun je zien welke berichten misterfool als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Ames Grises, Les - Philippe Claudel (2003)

Alternatieve titel: Grijze Zielen

4,5
'Grijze zielen' is een ronduit imponerende roman. Ogenschijnlijk een detective met weliswaar een opvallende enscenering, de eerste wereldoorlog als consequent aanwezig kwaad, maar gaandeweg eerder een karakterstudie. De moord op Belle de Jour blijkt namelijk het startschot voor de terugblik van een oud-politieagent. Erg sterk hoe Phillip Claudel speelt met dit perspectief!

Het hoofdkarakter heeft namelijk een behoorlijk subjectief uitgangspunt, maar dat bemerk je pas aan het eind van de roman. Allereerst heeft hij zelf ook iets op zijn kerfstok (de zuigelingenmoord), waardoor de negatieve beschrijvingen van bepaalde karakters, waaronder de vraatzucht van Mierck, hypocriet ogen. Hoewel de marteling van Bretoen, onder het toeziend oog van deze rechter, dan wel weer gruwelijk is. Claudet onthoudt zich echter ook hier van makkelijk moralisme, gezien Bretoen wel degelijk de moordenaar kan zijn. Ten tweede laat het boek zien dat het hoofdpersonage een situatie geheel verkeerd kan inschatten. Ik heb het dan met name over schoollerares Lysia. Schijnbaar een opgewekte, gelukkige vrouw, ofschoon haar brieven iets anders laten zien. Deze briefwisseling vormt het hoogtepunt van het boek, mijns inziens!

Uiteindelijk blijf ik met vragen achter. Wie was schuldig? Zijn bepaalde personages de belichaming van het kwaad, of kennen we hun beweegredenen niet. Ziet het hoofdkarakter het allemaal juist, of is zijn blik gekleurd? Deze onzekerheid lijkt nou precies de bedoeling, hetgeen voor mij aanduidt dat Claudel een zeer geslaagde en gelaagde roman heeft geschreven. 4.5*

Au Pair - Willem Frederik Hermans (1989)

3,5
Au Pair valt mij ietwat tegen. Desalniettemin kan ik maar lastig de vinger op de zere plek leggen. De intrigerende elementen van Herman's meesterwerken zijn hier namelijk opnieuw aanwezig. Zo bevat dit verhaal een interessant karakter dat door het lot wordt meegesleurd. De dromen en idealen van het hoofdpersonage spatten wederom vermakelijk uiteen en de cynische observaties blijven een genot.

Wellicht staat de voorspelbare conclusie mij tegen. Een boek als de 'Donkere Kamer van Damokles' gaf mij een stomp in de maag, daar waar dit boek slechts tot een plagerig kneepje komt. Misschien valt het verhaal te veel in herhaling. Zo is het steeds weer verwijzen naar de lengte van Paulina op den duur ergerlijk. Ik denk bovenal dat het gebrek aan focus dit boek parten speelt. Zo had Hermans bepaalde kunsthistorische uitweidingen kunnen inkorten. Daarnaast verdient een luguber zijplotje, Het voyeurisme van De Lune, een betere opbouw. Hoewel deze ontwikkeling wel enkele verhandelingen mooi in een ander perspectief plaatst.

In zulk cynisme herkent men gelukkig nog de meester-schrijver van weleer. Door het aangename taalgebruik heb ik daarenboven dit boek met plezier uitgelezen. 'Au Pair' heeft echter niet de impact van de andere romans van W.F Hermans. Ik kom uit op 3.5 ster.

Boerenoorlog, De - Martin Bossenbroek (2012)

4,5
Mijn kennis van de wereldgeschiedenis voelt soms aan als een onvoltooid mozaïek. Je voegt telkens weer een steentje toe. De Boerenoorlog is een stuk geschiedenis die eigenlijk niet zou mogen worden overgeslagen, al was het maar omdat enkele bekende namen (Rothshield, Rhodes, Churchill o.a) betrokken waren. Mijn hart veerde zelfs even op toen ene Asser ter sprake kwam. Ik dacht iets interessants te lezen over de naamgever van de, bij juristen welbekende, Asser-serie. Het bleek echter om zijn zoon te gaan.

Drie heren krijgen in dit boek een hoofdrol toegewezen. In het eerste gedeelte van het boek wordt William Leyds gevolgd. Een Nederlandse Jurist, die uiteindelijke de rechterhand (staatssecretaris) wordt van 'ome' Paul Kruger: de leider van de Zuid-Afrikaanse republiek. De spanning tussen de welbeschaafde, diplomatieke Leyds en de botte, maar standvastige Kruger is erg interessant. Het mag dan met name gaan om de aanleg van een spoorweg, maar door het voorgenoemde spanningsveld en de steeds imperialistischere instelling van Groot-Brittannië, las ik dit gedeelte als een trein. Een spoorweg naar de 2de Boerenoorlog en het volgende gedeelte van dit boek.

In het tweede deel komt Churchill veelvuldig aan het woord. Zijn schrijfsels zijn doorgaans buitengewoon aangenaam. Een zin als: "I cannot begin tot criticise- for I should never stop" neem ik graag ter harte. Dit gedeelte leest welhaast weg als een avonturenverhaal. Een aanval op een ijzeren trein, een ontsnapping uit een gevangeniskamp en ooggetuigenverslagen bij verschillende slagvelden. Met name de beschrijving van de slag bij Spionnenkop maakte indruk.

Het derde gedeelte van het boek is mijns inziens het minst interessants. De hoofdrolspeler is hier Deneys Reitz: een vrijheidstrijder en zoon van de derde staatssecretaris. Een historisch overzicht van een guerrillaoorlog. De Britten voerden een verschroeiende aardetechniek: ze staken villa's van de guerillageneraals in brand, vermoorden de nog aanwezige runderen en verplaatsten de achtergebleven vrouwen en kinderen naar (concentratie)kampen. Desalniettemin bevat ook dit gedeelte enkele opvallende anekdotes. Een aangrijpende situatie voor de boeren die uiteindelijk ook druk zette op Groot-Brittannië om deze oorlog snel te staken.

Hoewel Bossenbroek de argumenten van beide zijden goed schetst, merkte ik dat mijn sympathie regelmatig bij de Boeren lag. Dat is tegelijkertijd bijzonder wrang. De schrijver legt namelijk eveneens goed uit hoe de Britten en Boeren van mening verschilde over hoe de zwarte bevolking moest worden behandeld. De Boeren wilden, in tegenstelling tot de Britten, een strikte scheiding tussen blank en zwart. Een soort voorgeleide van het zeer destructieve apartheidsbeleid.

Ik kan in ieder geval concluderen dat ik met veel plezier dit boek heb gelezen. Bossenbroek geeft een mooi overzicht van een interessant stukje geschiedenis. Evenals bij '1672' van Panhuysen vind ik het aangenaam dat de levensverhalen van een enkele personen als uitgangspunt wordt genomen. Geschiedenisboeken hebben er nog wel eens een handje van om enkel feiten op te sommen. 'De Boerenoorlog' heeft door deze opzet een bepaalde spanning. Bepaalde beschrijvingen zullen me zelfs nog wel een tijd bijblijven.

4.5*

Bratja Karamazovy - Fjodor Dostojevski (1880)

Alternatieve titel: De Gebroeders Karamazov

4,5
Na het indrukwekkende 'Misdaad en Straf' wilde ik graag een tweede boek van Dostojevski lezen. Het is volgens mij een positief teken dat ik na zo'n epos naar nog zo'n pil zuchtte. Daar waar dat verhaal met name de belevingswereld van één persoon beschreef, beschrijft 'De Gebroeders Karamazov' de interactie tussen drie broers- Aljósja, Iván en Dimítri - en hun vader. Verder is dit boek ook nog eens sterke who-dunnit, met een daarbij passende, zinderende ontknoping.

Dit boek bevat bovendien een van de beste kortverhalen die ik tot nu toe heb gelezen. De grootinquisiteur is een intrigerend stukje literatuur. De piek op de kerstboom van Iván's aanval op Alosja's mensliefhebbende christelijkheid. Het mag worden gezegd dat Dostejevski- als orthodox christen- geen stroman van het atheïsme maakt. Heel sterk hoe dit boek religieuze en conservatieve standpunten laat concurreren tegen socialistische, atheïstische ideeën, zonder duidelijk kant te kiezen.

Soms is 'De Gebroeders Karamazov' net iets te langdradig. Het pagina's lange levensverhaal van hoogpriester Zosíma haalt de vaart uit het plot. Al parafraseert het wel een van de sterkere observaties uit 'Misdaad en Straf'. De morele misdadiger die ter boetedoening, gestraft wil worden. In tegenstelling tot Rasholnikov wordt de dader, op enigszins cynische wijze, geen verlossing gegund. De verhandelingen rond de straatschoffies vond ik eveneens wat lang van stof.

De hoofdlijn van dit verhaal is echter geweldig. Over Iván is terecht veel geschreven, maar met name Dimítri zorgt voor literair vuurwerk. Zo denk ik onder andere aan de manier waarop hij zichzelf tegenwerkt in de politieverhoren, of de welhaast psychotische ramptoer ter verkrijging van het geld voor Groesjenka. De rechtszaak die het boek afsluit, vind ik bovenal geweldig. Het helpt wel dat het boek een uitstekend slot kent, want na 800 pagina's was ik toch wel redelijk gaar. Zowel de advocaat als de openbaar aanklager geven een geweldige speech die het boek op treffende wijze duidt en afsluit.

Ten slotte kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat het e.e.a. een symbolische laag heeft. Zo vermoed ik dat Fjodor Karamazov vooral een weergave van de dierlijke instincten is: vechten, vreten, drang naar coïtus etc. Uit het dierlijk instinct van de mens worden subtielere drangen geboren: zoals edelmoed/loyaliteit (Dimítri), spiritualiteit/empathie (Aljósja) en intellectuele nieuwsgierigheid (Iván), maar ook wrok, haat en bedrog (Smerdjakov). Het lijkt me niet toevallig dat de edelmoedigheid hier in conclaaf gaat met het dierlijke instinct, de wrokkige zoon niet wordt erkend en de emotie een volkomen andere kijk op de wereld heeft als het intellect.

Over het geheel genomen vind ik dit boek- door bepaalde ietwat langdradige passages- iets minder overtuigend dan Misdaad en Straf. Desalniettemin weet Dostojevski mij opnieuw honderden bladzijden te boeien. Het verhaal bevat geloofwaardige karakters die zowel rationeel als uiterst hysterisch kunnen zijn. Het is dit oog voor psychologie, in combinatie met de botsing van grootse ideeën, die 'De Gebroeders Karamazov' zo interessant maakt.

Congo. Een Geschiedenis - David Van Reybrouck (2010)

4,5
Een prachtig historisch overzicht. Van Reybrouck legt haarfijn uit hoe verschillende volkeren werden ingedeeld in een landsverband om vervolgens jarenlang door de Belgische monarch (en tevens de Belgische staat) te worden geëxploiteerd. Het is bovendien erg interessant dat, naast racisme, vooral naïef paternalisme reden was voor de neerbuigende houding van de kolonisten: - we zullen de wilderlingen wel even wat cultuur bijbrengen- Met de dollartekentjes in het oog, leidde dit helaas tot bloederig rubber en veel leed. Wordt het dan beter na de onafhankelijkheid? Helaas is het antwoord: nee! De pogingen van de Congolezen om zelf een moderne staat te vormen, vallen steeds dood op 'democratisch' verkozen dictators. Elke vorm van nationbuilding (b)lijkt nutteloos door de corruptie en het nepotisme die deze (pseudo-)Mobutu's met zich meebrengen. Kortom, van de regen in de drup en van de rivier in het moeras. Wat overblijft zijn de vele mooie, tragische en soms zelf humoristische verhalen die Van Reybrouck heeft gebundeld. Een aanrader voor een ieder die geïnteresseerd is in (Afrikaanse) geschiedenis

Himmel, Der Nirgendwo Endet - Marlen Haushofer (1966)

Alternatieve titel: Hemel Die Nergens Ophoudt

4,5
geplaatst:
Een nieuwe lente een nieuw geluid. Een nieuw kwartaal een nieuw boek. "Hemel die Nergens Ophoudt" bleek een schot in de roos. Het is een vrij eenvoudige ontwikkelingsroman die niettemin mooi fantasierijk taalgebruik bevat en narratief op verscheidene punten erg sterk is.

Zo is het een goede keuze om geen hoofdstukindeling te hanteren. De vroege jeugd (lees: pre- of vroege basisschooltijd) blijkt achteraf een waas met kleine eilanden aan heldere herinneringen. Zo voelt dit verhaal ook aan. Daarenboven zijn er vele scènes die bijblijven; met name het slachten van het varken lijkt een keerpunt en is erg sterk beschreven. Ook de conclusie, waarin Meta realiseert dat door de sleur van de bijkarakters hun toekomst al grotendeels is te voorspellen, vat het verhaal mooi samen. Het centrale thema kan dan ook beschreven worden als: het spanningsveld tussen de onvoorspelbare driftigheid van de natuur en de orde van de samenleving. Daarnaast is de opbouw van dit boek uitstekend. De focus op de eigen belevingswereld van Meta wordt steeds meer verlegd naar de emoties van andere karakters. Het hoofdpersoon ontwikkelt gradueel empathie.

Tot slot is het erg sterk hoe de emotionele dieptepunten van Meta al hinten naar toekomstige miserie; daarmee doel ik vooral op het verzet tegen sociale conventies en prille suïcidale gedachten. Je weet dat dit hoofdkarakter het maatschappelijk leven als een soort gevangenis gaat ervaren. Het boek stopt, maar het verhaal gaat in het hoofd verder. Erg sterk!

Zoals gezegd in de openingsparagraaf; dit boek was een schot in de roos, of - om het maar met andere woorden te zeggen- het raakt me. Een goede keuze voor een kwartaalboek!

Mort Très Douce, Une - Simone de Beauvoir (1964)

Alternatieve titel: Een Zachte Dood

4,0
"Een zachte dood" is een sterk boek dat in droge bewoordingen het levenseinde van de moeder van de schrijfster beschrijft. De klare taal plaatst de lezer welhaast voyeuristisch in de betreffende sterfkamer, maar niettemin blijf je een buitenstaander. De uiterlijke beschrijvingen van het sterven zijn aangrijpend, hoewel je niet volledig deelgenoot wordt van het lijden. Bij een non-fictiewerk moeten we er immers rekening mee houden dat de enigen die weten hoe sterven voelt dit niet meer na kunnen vertellen. Het gebrek aan intensiteit stoorde me dan ook niet.

De morele kwesties die in dit boek komen zijn verder erg sterk en wellicht tijdsloos. Wel of niet een lijdensweg? Wel of niet volkomen eerlijk zijn tegen een patiënt, al kan dat de situatie verslechteren? Verder vond ik de observatie intrigerend dat het medisch systeem een patiënt opslokt , waardoor je als nabestaande wordt buitengesloten. Door een kluwen aan medische noodzakelijkheden kan de menswaardigheid vervolgens lastig worden bewaakt. De slotsom- dat de dood de mens overvalt als iets onnatuurlijks: een ongeval- vond ik ook erg sterk. 4* kan ik daarom wel aan dit boek kwijt.

Mythe de Sisyphe, Le - Albert Camus (1942)

Alternatieve titel: De Mythe van Sisyphus

5,0
Camus bewijst in dit boek een meesterlijk denker te zijn. Dit blijkt al uit de nauwkeurige probleemstelling: de centrale kwestie van dit boek is niet wat de zin van het leven is, maar of het zin heeft om te leven. Bij die eerste vraag wordt als uitgangspunt genomen dat het universum geen (evidente) zin heeft, maar dat de mens wel zo'n zingeving aan de wereld wil opleggen. Er is dus een mismatch tussen de mens en de wereld waarin hij wordt gegooid. Deze mismatch noemt Camus het absurde.
-
Menig denker- Camus noemt onder meer Kierkegaard- probeert die mismatch op te heffen door zich te vereenzelvigen met een eenheid; zoals een goddelijke. Net als een zelfmoord veronderstelt dit een einde van het individu, zei het bij het ene letterlijk en bij het andere figuurlijk. Zo zou het soms fijn zijn om het zinloze kwaad van het universum te ontkennen door te ontsnappen via een kosmische rechtvaardiging, maar dit veronderstelt een sprong waarin de kritische menselijke geest te pletter slaat. Camus wijst zo'n toevlucht af. Hij verkiest een menselijk verzet tegen de zinloosheid, zelfs al brengt je dit tot de rand van de gekte. Camus vindt daarom Ivan Karamazov een absurde held. Dit personage verdedigt tot het bittere eind zijn gevoel voor rechtvaardigheid tegen de onredelijkheid van de wereld.
-
Een oppervlakkige lezing van het absurdisme zou wellicht tot melancholie leiden, maar het boek biedt daarentegen juist een realistisch optimisme. Er is namelijk grote schoonheid en rust te vinden in de acceptatie van de absurditeit van het leven. Grote kunst, zoals de hiervoor aangehaalde "De Gebroeders Karamazov", haalt dit naar voren. Kunst vormt daarmee een manier om het lijden van een doel te voorzien. We kunnen de zinloosheid van het leven weliswaar niet overwinnen, maar er zit een zekere geruststelling in de gedachte dat dit ook niet hoeft. We hoeven ons enkel tegen de zinloosheid te verzetten, onder meer door het maken en consumeren van goede kunst.
-
De Mythe van Sissyphus vond ik kortom een sterk boek; activerend en positief ondanks de zware thema's die worden besproken. Ik moest om die reden denken aan The Laughing Heart
van Bukowski. Dit gedicht vangt mijns inziens het absurdisme perfect: inclusief de warme, activerende onderstroom.

"you can’t beat death but
you can beat death in life, sometimes."

Natasha's Dance: A Cultural History of Russia - Orlando Figes (2002)

4,0
Interessante duiding van 19de eeuws Rusland als een rijk gevangen tussen het boerse achterland en de Europees gerichte intelligentsia. Aanvankelijk had die laatste groep, met hun Frans gerichte pretenties, de overhand. Nadat Napoleon in 1812 het land aanviel, begonnen de Russen echter hun Slavische oorsprong steeds meer te benadrukken, wat resulteerde in een verheerlijking- welhaast verafgoding- van de 'pure' boerse bevolking. In de loop van het verhaal worden verder verscheidene schrijvers en muzikanten historisch geplaatst. Het boek bevat voorts veel interessante observaties: bijvoorbeeld de beschrijving van St. Petersburg als een onwerkelijke, magische stad. Natasha's Dance besteedt ook nog wat aandacht aan de communistische revolutie, maar het is niet de focus van het verhaal.

Dit boek heb ik uit de bieb geleend, maar eigenlijk kun je zo'n naslagwerkje beter in huis hebben. De stormvloed aan feiten en beschrijvingen blijken een te grote brok voor één leesbeurt. Niettemin achtte ik het een prettige leeservaring. 4*

Old Man and the Sea, The - Ernest Hemingway (1952)

Alternatieve titel: De Oude Man en de Zee

5,0
Een prachtig verhaal over de strijd tussen een oude visser en een immense marlijn. De wijze waarop Hemmingway met weinig woorden een wervelende impressie geeft van een weerbastige oude knar is werkelijk indrukwekkend. Een literaire uitputtingsslag! Incidenteel met ietwat christelijke metaforen. Welhaast Tolstojaans in de impressie van de mens als waar- en deelnemer aan de natuur. Men kan dit daarnaast ook zien als een parabel over de moeite, de pijn en de teleurstelling die een schrijver ondervindt als een van zijn boeken wordt verscheurd door de pers. Ik snap dat ook wel. Criticasters zijn soms net haaien die men met geen harpoen van zich af kan slaan. Gelukkig wil ik dit werk niet bekritiseren. 5* en van die beoordeling neem ik geen enkele hap!

Peste, La - Albert Camus (1947)

Alternatieve titel: De Pest

5,0
Hoe reageert de mens op plots onheil? Dat lijkt de hoofdvraag te zijn van dit boek, waarin het Algerijnse stadje Orban opeens door de pest wordt getroffen. Een uitbraak die overigens erg treffend wordt beschreven. Eén stervende rat valt niet op. Een handjevol dode knaagdieren wekt al wat meer argwaan, maar voorleer men echt bezorgd raakt, is er veel nodig!

In deze stervende stad ontmoeten we een aantal levendige personages, waaronder een journalist
(Rambert), een dokter (Rieux), een rechter (Orthon) en een pater (Paneloux). Met name overheidsbeambte Grand vind ik een opvallend karakter. Een wat puisterig ambtenaartje met een slecht gebit, die opzoek is naar de perfecte openingszin voor zijn boek. Dit blijkt uiteindelijk nutteloos. Hierdoor vraag ik mij af hoe frequent men zich wel niet om details zorgen maakt, terwijl het grote plaatje uit het oog wordt verloren. Misschien richten we ons wel doelbewust op futiliteiten zodat grote keuzes kunnen worden uitgesteld.

Ercee merkte tien jaar geleden op dat Camus hier door Dostojevski geïnspireerd lijkt te zijn. Dat klopt mijns inziens! 'De Pest' oogt als een commentaar op 'De Gebroeders Karamazov'. Daar waar Dostojevski, Ivan Karamazov een verdomd sterk argument laat formuleren tegen het bestaan van een God, kiest hij uiteindelijk meer de kant van de Alsosja. Om Dostojevski's argument maar te parafraseren: ja, het klopt dat gruweldaden (voornamelijk jegens een onschuldige zoals een kind) wrang zijn en ogenschijnlijk haaks lijken te staan op het idee van een almachtige god, maar desalniettemin heeft de mens altijd nog de keuze om het goede te doen en zo onrecht te bestrijden. Daarnaast lijkt Dostoyevski te zeggen dat het geloof in een god de mens van ondragelijk nihilisme redt, door hem een moreel kader te bieden.

Camus weerspreekt dit. Allereerst is het hier niet de menselijke slechtheid, maar een gevoelloze ziekte die de oorzaak is van ondragelijk leiden. Dit vormt inderdaad een overtuigender argument voor atheïsme. De mensheid heeft namelijk geen schuld aan een ziekte. Een uitspraak van Stephen Fry, die mij is bijgebleven, sluit hier ook enigszins bij aan. Ten tweede lijkt Camus met Rieux een voorbeeld te geven van hoe je als atheïst moreel kan handelen. Als arts handelt hij eigenlijk gewoon uit menslievendheid, ofschoon hij ook realiseert dat hij de strijd tegen de dood uiteindelijk absurd is. Die laatste term gebruik ik doelbewust, aangezien dit boek één van de elementen van het absurdisme, de filosofische stroming die Camus bepleit, duidelijk weergeeft. Een mens kan zijn eigen levensdoel kiezen, maar dit lijkt haaks te staan op een doelloos universum. Desalniettemin betekent dit niet dat de mens niet kan rebelleren tegen de onrechtvaardige willekeur van, in dit geval, de pest.

Wat ik verder interessant vind, is dat Camus een heftig uitgangspunt erg nuchter weet te beschrijven. Zo is de manier waarop dit verhaal de menselijke reactie op een pandemie uitwerkt erg tof. Zoals onder andere die prachtige scene in het theater, waar de halve stad Orpheus en Eurydice bekijkt. Het boek leest weg als een documentaire, maar toch zit het verhaal boordevol aangrijpende beschrijvingen. Het is zelfs zo geloofwaardig dat Camus als schrijver welhaast wegvalt tegen het verhaal. Eigenlijk is dat ook wel treffend, aangezien Rieux als verteller nou juist zo objectief mogelijk tracht te zijn.

Concluderend vind ik dit boek aangenaam door de bedrukkende, klamme sfeer en de filosofische onderlagen. Bovendien is het gaaf dat Camus een dialoog aangaat met een andere schrijver die ik zeer waardeer. Het is echter met name de realistische beschrijving van een plaag en de menselijke reactie daarop die deze roman de moeite van het lezen waard maakt.

Principe, Il - Niccolò Machiavelli (1532)

Alternatieve titel: De Heerser

3,5
Macht is een vies woord, maar desondanks wil menigeen het graag hebben. Als men eenmaal de macht heeft verkregen dan wil men het, verdorie, ook nog eens behouden. Dat is nu zo en in de 16de eeuw al helemaal! Machiavelli schreef hier een boek over. Dit boek staat met name bekend om de pragmatische wijze waarop het onderwerp wordt aangevlogen. De term 'Machivelliaans' is hierdoor welhaast synoniem geworden met sluw en gewetenloos.

Il Principe' is nochtans met name interessant vanuit een historisch perspectief. Machiavelli werkt netjes uit hoe verschillende prinsdommen ontstaan en hoe het gezag over deze prinsdommen kan worden behouden. Dit soort verhandelingen zijn leuk, maar niet het interessantste onderdeel van dit boek.

Machiavelli schrijft namelijk ook over hoe een prins zich dient te gedragen. Hier wordt mijn interesse wel volledig gewekt. Een goed gemotiveerd verhaal over: waarom je nooit mooipraters moet vertrouwen, waarom burgers een prins moeten vrezen doch niet moeten haten, waarom je nooit de kant van een sterkere partij moet kiezen en waarom je als prins moet kunnen brullen als een leeuw en zo sluw als een vos moet kunnen zijn.

Kortom, een intrigerend boek dat misschien nog wel eens van pas kan komen als ik Jordy van zijn troon stoot en mijn rechtmatige rol inneem als alleenheerser van boekmeter.

Prozess, Der - Franz Kafka (1925)

Alternatieve titel: Het Proces

5,0
Voor het recht, of beter gezegd de rechtvaardigheid, staat een wachter! Hoezeer Josef K. ook aandringt, de poort van het recht zal uiteindelijk voor zijn ogen worden gesloten. De wachter is echter geen persoon, maar een kluwen aan bureaucratische regels. Gedurende het boek zal K. proberen zijn gelijk te halen. De daadwerkelijke schuld en onschuld blijken echter niet langer van belang. 'Het Proces' is namelijk een surrealistische nachtmerrierit, waarin men vergelijkingen kan zien met totalitaire regimes, of wellicht kosmisch onrecht. Met die laatste term doel ik -door het bericht van Realtom- onder andere op ziektes, of het gevoel dat men krijgt wanneer een auto regenwater in een vloedgolf transformeert. De schuld ontbreekt als domme kans de rechter vervangt. De straf komt evenzeer hard aan!

Erg indrukwekkend hoe Franz Kafka een gevoel van onrecht en onmacht zo intens doch welhaast poëtisch weet te verwoorden. En ik maar denken dat er geen boek bestaat dat indrukwekkender is dan Misdaad en Straf..... overduidelijk zat ik fout. 5*

Smert Ivana Iljitsja - Lev Tolstoj (1886)

Alternatieve titel: De Dood van Iwan Iljitsj

4,5
"De dood van Iwan Iljitsj" is een intense novelle. Het hoofdpersonage heeft zijn leven geleefd naar de verwachtingen van anderen. Op het moment dat zijn laatste ogenblikken zijn aangebroken, ondervindt hij hoe weinig dit hem heeft opgeleverd. De overgang van de reacties van de buitenstaanders, naar de interne strubbelingen van Ivan is- zoals hier vaker wordt vermeld- erg sterk en effectief. Het strakke taalgebruik resulteert bovendien in een beklemmend verhaal. De paniek, angst en uiteindelijke verlossing zijn zo heftig beschreven dat het geheel welhaast voyeuristisch aanvoelt. De epiloog was daarentegen saai en onnodig. Desalniettemin bleek dit een goede introductie tot het werk van Lev Tolstoj. Dit smaakt zeker naar meer!

Solaris - Stanisław Lem (1961)

4,0
Solaris wilde ik, door de zeer indrukwekkende Tarkovskyfilm, al een tijdje lezen. Het boek vind ik niet zo sterk als de film, maar desalniettemin is het originele verhaal van Stanisław Lem ook heel intrigerend. Twee dingen vallen mij in positieve zin op.

Ten eerste vind ik de wijze waarop Lem de wetenschappelijke discussies rond Solaris beschrijft erg interessant. Bepaalde argumenten/beschrijvingen lijken soms (welhaast) religieus van aard (Bijv:"an unkown number of cranks and ignorant fanatics toiled at their fumbling researches with a greater enthusiasm than any which had animated the old prophets"). Volgens mij wil Lem laten zien dat de mens, die met iets onbegrijpelijk wordt geconfronteerd, terugvalt op religieuze argumentatie en tribalisme. Hetgeen Snow eigenlijk ook in het laatste hoofdstuk zegt. Ten tweede blijkt uit dit boek een stuk duidelijker dat 'Solaris' een grote traumametafoor is. De beschrijvingen van de planeet doen soms aan een brein denken (Bijv: "First the process of creation freezes momentarily; than there is panic,") en in wezen herleeft Chris in dit verhaal (steeds) weer de zelfmoord van zijn vrouw. Net als bij een herinnering vergeet men bepaalde feiten en blijft slechts de essentie, in dit geval als een soort plaaggeest, over.

Ik heb het boek eenmaal aandachtig doorgelezen, maar daar zal het waarschijnlijk niet bij blijven. Het is een opmerkelijk gelaagd verhaal, dus waarschijnlijk ontwaar ik naar verloop van tijd nieuwe inventieve details. De bovenstaande berichten doen mij in ieder geval al uitkijken naar een tweede lezing.

Stille Kracht, De - Louis Couperus (1900)

4,0
De uitvoerige, beeldende taal van Couperus is taai, ofschoon de doorzetter het wel zal doorgronden. Je krijgt er immers veel voor terug. 'De Stille Kracht' is een interessant dramaverhaal. Zo contrasteert de uitvoerig beschreven decadentie mooi met de poëtische natuurbeschrijvingen, hetgeen indicatief lijkt voor het spanningsveld tussen de geordende maar krampachtige nederindo's en de spirituele, inheemse bevolking. De paranormale gebeurtenissen voegen daarenboven een subtiel horrorelement toe. Verder vormt dit boek een aanval op het kolonialisme, aangezien de Europees gekleurde cultuur - zelfs door het Indonesische landschap- steeds meer wordt verworpen. Een onderstroom die in de realiteit een goede veertig jaar later tot uitbarsting zou komen. Het voegt een alleraardigste dubbele laag aan het verhaal toe.

Mijn eerste Couperus is om voornoemde redenen goed bevallen. Het zal zeker niet het laatste boek zijn dat ik van 'm lees. 4*

Sun Also Rises, The - Ernest Hemingway (1926)

Alternatieve titel: En de Zon Gaat op

4,0
Toen ik pas aan "The Sun Also Rises' begon, dacht ik dit boek te moeten afbranden. De oppervlakkigheid van het feestgebral was ergerlijk monotoon. Herhaling is echter een grappig beestje. Als je iets maar blijft tonen, verandert het van klank. Dit verhaal klonk namelijk gaandeweg steeds meer als een zielige, hedonistische treurmars. Volgens mij was dat ook precies de bedoeling van Hemingway. Karakters die steeds maar weer naar plezier grijpen, om (oorlogs)leed en communicatieproblemen niet te hoeven aanhoren. Blijf maar feesten, blijf maar zuipen. Relatieproblemen en financiële onzekerheid zijn immers niets vergeleken met de kogelsymfonie van een machinegeweer.

Virtue of Selfishness, The - Ayn Rand (1964)

2,5
The Virtue of Selfishnes is een verzameling essays waarin de objectivistische ideologie wordt uiteengezet. Ayn Rand is een naam waarover je lastig neutraal kan zijn en na het lezen van dit boek snap ik deels wel waarom. Ze presenteert haar argumenten erg krachtig, maar ook erg ongenuanceerd. Hierdoor is het boek voor mij niet overtuigend.

Het kloppend hart van de objectivistische theorie wordt gevormd door rationeel, lange-termijns, egoïsme en het afwijzen van altruïsme. De mens moet gezien worden als een waarde in zichzelf. Hij heeft zich losgemaakt van de natuur, dient zijn eigen doelen na te streven en mag hierbij uiteraard samenwerken voor zover beiden hun doelen kunnen behalen. De objectivisten betogen dus niet een 'Ikke- ikke en de rest kan stikken'-mentaliteit. Op het niveau van het individu vind ik dit niet per se een slecht devies. Ik denk inderdaad dat men vaak onnadenkend hedonisme verwart met rationeel eigenbelang. Bovendien kent de geschiedenis vele wandaden die zijn gepleegd namens anderen. Uit andermans belang handelen, maakt een mens dus niet (direct) moreel.

Desalniettemin heb ik moeite met de afwijzing van altruïsme. Dit lijkt zelfs enigszins tegen haar verdere opvattingen in te gaan. Ayn Rand is namelijk voor een soort nachtwakersstaat, met leger en politie. Hiervoor heb je mensen nodig die hun leven voor anderen riskeren, hetgeen ik toch echt als moreel én altruïstisch zie. Uiteraard zullen deze mensen zich goed over zichzelf willen voelen, maar het is niet rationeel om enkel daarom je leven op het spel te zetten. Gezien objectivisten (enkel) zelfbelang nastreven, lijkt een nachtwakersstaat daarmee haaks te staan op rationeel egoïsme.

Het gaat mij te ver om op elk punt in te gaan, maar ik merk wel op dat de betogen hier vaak te kort door de bocht zijn. Bijwijlen snijdt ze punten aan waarbij ik enigszins op dezelfde golflengte zit- de afwijzing van het socialisme bijvoorbeeld- maar waar ik veel meer nuances zie. Er is mij geleerd dat een goed betoog oog heeft voor de argumenten van de tegenstander. Dat mis ik hier. Het aanhalen van haar eigen boeken komt verder wat narcistisch over. Ik hou het daarom op een kleine onvoldoende. 2.5*