menu

Via deze pagina blijf je op de hoogte van recente stemmen, meningen en recensies van misterfool. Standaard zie je de activiteiten in de huidige en vorige maand. Je kunt ook voor een van de volgende perioden kiezen: januari 2020, februari 2020, maart 2020, april 2020, mei 2020, juni 2020, juli 2020, augustus 2020, september 2020, oktober 2020, november 2020, december 2020, januari 2021, februari 2021, maart 2021, april 2021

Consilience: Unity of Knowledge, The - Edward O. Wilson (1998) 4,5

Alternatieve titel: Het Fundament: Over de Eenheid van Kennis en Cultuur, afgelopen maandag om 11:57 uur

stem geplaatst

» details  

Rifles, The - William T. Vollmann (1994) 4,0

Alternatieve titel: Seven Dreams Series #6, 3 april, 17:36 uur

Waarschijnlijk kan ik hier slechts sporadisch een onbekende schrijver introduceren. In het geval van William T. Vollmann is dit waarlijk een genoegen: het is een naam die meer aandacht verdient. Deze uiterst productieve eigenheimer heeft namelijk onder meer een aansprekende fascinatie voor pre-industriële volkeren. Het is het focuspunt van zijn Seven Dreams-serie: vooralsnog een vijftal boeken die verhalen over de kolonisatie van Noord-Amerika.

‘The Rifles’ is het zesde deel uit deze serie. Dit boek beschrijft deels de onsuccesvolle poging van John Franklin om de noordwestelijke doorvaart te ontdekken, maar eigenlijk gaat het voornamelijk om de verdrukking van de Eskimo’s in Canada. Wat gelijk opvalt, is dat de narratief niet rechtlijnig is. Vollmann introduceert een karakter, Capitain Subzero genaamd, die een affaire start met een blinde Eskimo-dame. Steeds meer raakt Subzero geobsedeerd en vervlochten met het tragische lot van John Franklin. Met deze draaikolkstructuur trekt deze schrijver paralellen tussen heden en verleden.

Wat zijn deze paralellen? Verre van verrassend wordt kou ingezet als een symbool voor de negatie van beweging. In letterlijke zin (John Franklin zit drie jaar vast in het ijs), maar ook in subtielere zin. Menig passage ademt een gevoel van gevangenschap en verblindheid. Verder wordt het geweer gebruikt als symbool voor de nadelige invloed van het westen. Daar de Eskimo’s voorheen genoodzaakt waren om hun leven in samenhang met de omgeving in te richten, onder meer door met primitieve jachtmethoden mondjesmaat caribou te slachten, stelt het geweer ze in staat om de caribou-populatie uit te hollen. Ironisch genoeg heeft dit hongersnoden tot gevolg. Het is een van de omstandigheden die de Esikimo-cultuur wegvaagt en misplaatst.

Waar Vollmann verder in uitblinkt, is het beschrijven van de interactie tussen omgeving en samenleving. De uitgestrekte omgeving vol met ijsvlakten en mosland scheidt, samen met de pragmatische doch zielloze gebouwen, de mens af van de rest van de wereld. Dit wordt versterkt door de kou: een immer aanvallende vijand. Eenzaamheid wordt nooit expliciet benoemd als thema; maar is consequent aanwezig.

‘The Rifles’ is kortom een knap geschreven, beklemmend boek dat door de voornoemde thema's een ietwat dromerige blik werpt op de geschiedenis van Noord-Amerika. De mooie omschrijvingen van het landschap en de vernuftig vervlochten narratief maken dit vervolgens een memorabele leeservaring.

» details   » naar bericht  » reageer  

Zauberberg, Der - Thomas Mann (1924) 5,0

Alternatieve titel: De Toverberg, 20 maart, 20:47 uur

Lange boeken bevatten soms overtollige passages die de narratief niet ten goede komen. Immers werpen schrijvers vaak verscheidene interessante vragen op, waarvan er maar enkele diepgravend worden uitgewerkt. De grootste kracht van De Toverberg is mijns inziens de wijze waarop Tomas Mann gevarieerde thematiek uitwerkt en op logische doch emotionele wijze verbindt. Dat doet Mann bovendien zeer pluriform. Voor de bondigheid, licht ik er drie punten uit:

Ten eerste wordt tijd vernuftig vervlochten met de constructie van het boek. Bij aankomst in het sanatorium liggen minutieuze details onder het vergrootglas, maar na verloop der dagen blijken enkel curiosa de moeite van het opmerken waard. Een statische omgeving als een sanatorium is zo bij uitstek voer voor een vergelijking tussen objectief en subjectief tijdsverloop.

Ten tweede is het sanatorium ook een uitstekende plaats om te spelen met de thematiek van iatrogene schade. Dit is de term voor het leed dat medici veroorzaken in hun pogingen iemand te helen. Allereerst is te wijzen op de institutionalisering die het afscheiden van de samenleving met zich meebrengt. Is iemand geheeld als de schade bij terugkeer naar het laagland terugkomt en zelfs permanent blijkt? Jarenlang zelfverkozen gevangenschap is een grote prijs voor wat biologisch plakband. Daarenboven blijken de patiënten dikwijls te fungeren als test-ratten voor uitzinnige medische theorieën. Dat het helingsproces uiteindelijk slechts uitmondt in deelname aan de slachtingsfabriek van de eerste wereldoorlog blijkt een laatste ironische hoekslag.

Ten derde verfraait de voornoemde climax een andere thematische pilaar: hoe te leven met de dood als onvermijdelijk eindpunt. In deze trant biedt het boek enkele van de schoonste, maar ook taaiste segmenten. De discussies van Naptha en Settembri wil ik bijvoorbeeld nog eens ter handen nemen. Desalniettemin kan het strijdveld tussen de twee als volgt worden omschreven: Settembri pleit dat de progressie van de mensheid een eeuwige strijd tegen de dood vergt, daar Naptha pleit dat de onoverkomelijke gelijkheid in het aanzicht des doods zelfontkenning en ascetisme vergt. De welhaast Camus’esque meneer Peperkorn biedt vervolgens een derde optie: opgaan in het genot als bevestiging van het leven. Speelbal Hans Castorp komt eigenlijk met een soort synthese van deze standpunten: het intenste (geniale) leven vindt men in de confrontatie met de dood.

Deze taaie thematiek wordt verder verzwaard door de schrijfstijl van Tomas Mann: lange zinnen, bronzen taalgebruik, veel verwijzingen, symboliek, academische termen en lange uitweidingen die in diepzinnig gefilosofeer verzinken. Mann lijkt de lezer te willen onderwijzen. We treffen hier met andere woorden de strengste, goed ingelezen docent aan als literaire verteller. Hoewel ik daar genot uit haal, zit het soms op de grens van het ergerlijke. Getuige de discussie bij Doctor Faustus mag ik mij schrap zetten voor het latere werk van deze schrijver.

Nochtans ben ik zeer onder de indruk van dit boek. De Toverberg is diepgravend en intrigerend. Hoewel het groot van opzet is, verdoet het nergens de tijd van de lezer. Voor mijn gevoel ging ik hier snel doorheen, terwijl het (met enige onderbrekingen) toch drie maanden heeft gekost. Het geeft veel voer tot nadenken. Wellicht dat ik mij na zeven jaar nog eens opsluit voor een tweede kuur.

» details   » naar bericht  » reageer