menu

Hier kun je zien welke berichten Animosh als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Axiomatic - Greg Egan (1995)

4,5
Het beste boek dat ik in tijden heb gelezen.

Wat dit boek voor mij vooral onderscheidt van de competitie zijn twee aspecten. Ten eerste is Greg Egan ontzettend creatief. Op de bovenstaande cover wordt hij omschreven als een "great ideas man", en daar ben ik het helemaal mee eens: deze bundel barst van de goede ideeën. Voorbeelden geven is altijd gevaarlijk, want het leukste is om blind de verhalen in te duiken, maar ik zal er toch een paar geven. Het tweede verhaal van de bundel, "The Hundred-Light-Year Diary", gaat over een man die een dagboek heeft dat hem is toegestuurd door zijn toekomstige zelf en in detail zijn toekomst beschrijft. En de vraag is vervolgens: hoe leeft dat individu? Is zo'n leven beter of slechter dan ons leven? Een ander verhaal, "The Safe-Deposit Box" gaat over een man die iedere dag in een ander huis wakker wordt. En Egan werkt vervolgens uit hoe zo'n leven eruit zou zien. Wat voor zelfbeeld heeft zo'n persoon? Wat voor opvoeding? En zo zijn er nog talloze voorbeelden, van het ontwerpen van baby's ("Eugene"), via bizarre nieuwe technologische mogelijkheden ("The Caress") tot aan existentiële vraagstukken ("The Walk").

Het tweede aspect dat deze bundel mijns inziens zo bijzonder maakt is dat Egan's ideeën niet alleen erg origineel zijn, maar ook uitstekend worden uitgewerkt. Sommige van zijn toekomstvisies worden bijvoorbeeld in detail wetenschappelijk onderbouwd. Het is allemaal goed te volgen - je hoeft geen raketwetenschapper te zijn om de verhalen te kunnen begrijpen - maar Egan schrikt zeker niet terug voor wetenschappelijke terminologie, en sommige van zijn ideeën zijn erg abstract. Zo is er een verhaal waarin een man door een wormhole reist ("Into Darkness") en een verhaal ("The Infinite Assassin"), geïnspireerd door de many-worlds interpretation van de kwantummechanica, waarin een man moet voorkomen dat de barrière tussen verschillende werelden vervaagt. En ook filosofisch zijn de verhalen erg goed doordacht. Het belangrijkste thema dat in meerdere verhalen terugkeert is het thema van persoonlijke identiteit: wie we zijn (ons lichaam? ons brein? een mentale bundel die digitaal kan worden gerepliceerd?), en welke veranderingen we wel of juist niet kunnen overleven. Maar ook bio-ethiek is volop aanwezig (oa over de verbetering van de mens, de farmaceutische industrie en de morele status van laagontwikkelde mensen), en daarnaast is er aandacht voor de vrije wil, de dood, het vraagstuk of we anderen werkelijk kunnen begrijpen, en meer. En dit alles vindt plaats binnen een materialistisch kader dat mij erg aanspreekt. Het boek leest soms bijna als een verzameling van gedachte-experimenten. Ontzettend interessant.

Ondanks al mijn lof is Axiomatic echter niet perfect. De schrijfstijl is verzorgd, maar zelden uitmuntend. Sommige verhalen zijn door de wetenschappelijke onderbouwing en hoge abstractie aan de droge kant. Egan is soms een beetje prekerig, en neemt alternatieve denkbeelden niet serieus: zo heeft hij een nogal neerbuigende houding ten opzichte van religie - een houding die ik in zekere mate deel, maar voor goede literatuur zorgt het niet - en lijkt één verhaal ("The Moat") wel een preek gericht tegen xenofoob populisme. Daarnaast is, zoals bij iedere verhalenbundel, simpelweg niet ieder verhaal even boeiend.

Maar over het algemeen ben ik erg onder de indruk van deze bundel. De verhalen zijn ontzettend creatief, zijn - zowel wetenschappelijk als filosofisch - goed doordacht en zetten je regelmatig aan het denken. 4.5*

Cat's Cradle - Kurt Vonnegut (1963)

Alternatieve titel: Geen Kind en Geen Wieg

4,0
Een stuk beter dan Slaughterhouse-Five.

Slaughterhouse-Five had al een vlotte, aangename schrijfstijl, maar de stijl van Cat's Cradle vind ik nog beter. Korte zinnen, korte alinea's, zeer korte hoofdstukken: het zorgt ervoor dat het boek als een trein leest. Het heeft veel gemeen met de stijl van Slaughterhouse-Five, maar is nog schetsmatiger, nog vlotter. Ik vond het erg goed werken. En ook de humor vond ik sterker. Niet alleen is de humor nadrukkelijker aanwezig, in het plot, de personages en de dialogen, maar het is ook scherper en simpelweg grappiger.

En dat brengt me bij wat waarschijnlijk de belangrijkste reden is voor mijn voorkeur voor Cat's Cradle: de inhoud spreekt me gewoon meer aan. Slaughterhouse-Five is misschien wat serieuzer, heeft een zwaarder onderwerp, en daardoor is het wellicht bekender, maar verder heeft Cat's Cradle mijns inziens veel meer te bieden. Door de afwezigheid van voortdurende tijdswisselingen heeft het meer samenhang en zowel het plot als de personages vind ik veel boeiender - en vermakelijker. Slaughterhouse-Five draaide echt om Billy, en aangezien ik dat een weinig interessant personage vond wist ook het plot me weinig te intrigeren. Cat's Cradle introduceert daarentegen een wervelwind aan personages, de één nog excentrieker dan de ander. Echt intellectueel prikkelen doen ze je misschien niet zo vaak, maar ze - en het plot en de dialogen in het algemeen - representeren wel effectief satire over allerlei onderwerpen - religie, wetenschap, de stupiditeit van de mensheid - die voor een zeer hoog tempo en een hoog grijnsgehalte zorgt. De verwerking van Bokononisme in het plot is bovendien erg geslaagd. Zo'n zelfbewuste religie - die onmiddellijk toegeeft op leugens gebaseerd te zijn - zie je niet vaak, en het wordt heerlijk absurdistisch uitgewerkt.

Cat's Cradle is schetsmatig (met zeer korte hoofdstukken die een situatie schetsen), satirisch, luchtig en een beetje cartoonesk, met kleurrijke personages en een komisch plotverloop. Daar moet je van houden, maar ik vond het erg fijn leesvoer: grappig, vlot, scherp, met leuke thema's en personages. 3.75*

Chute, La - Albert Camus (1956)

Alternatieve titel: De Val

3,0
Onevenwichtig.

In vergelijking met De Vreemdeling heeft De Val veel meer mooie citaten. RealTom noemde er al een paar, maar er zijn er nog een stuk meer: over godsdienst, over vriendschap, over de mens, en meer. Het levensverhaal ("de val") van de hoofdpersoon is bovendien best boeiend om te volgen (al vond ik de psychologische ontwikkelingen soms nogal abrupt). Maar helaas zijn er ook een heleboel kluwens tekst die mijns inziens amper de moeite waard zijn, en in combinatie met de eendimensionale vertelstijl zorgt dat regelmatig voor een behoorlijk laag tempo. Ondanks dat De Vreemdeling inhoudelijk misschien wat minder te bieden heeft vind ik het daardoor toch een beter boek: het heeft een beter verhaal, is minder eenzijdig, heeft emotioneel meer te bieden. En het heeft een beter einde, terwijl De Val vrij tandeloos eindigt.

De Val is een best fascinerende karakterschets met een aantal mooie citaten, maar de entertainment- en prikkelwaarde ligt vaak helaas niet hoog genoeg om het boek voortdurend boeiend te houden. 3*

Exercices de Style - Raymond Queneau (1947)

Alternatieve titel: Stijloefeningen

3,0
Erg creatief, maar wel een beetje droog.

Het probleem met dit soort experimenten is namelijk dat (i) vaak niet alle onderdelen slagen, en (ii) delen die wel geslaagd zijn vaak wel een kortstondige glimlach oproepen maar me verder niet zoveel doen.

Wat betreft het eerste bezwaar: er zijn een heleboel stijloefeningen waar ik simpelweg niet zoveel mee kon. Sommige stijloefeningen zijn in feite puzzels, waar je tijd in moet stoppen om ze te vertalen - en daar had ik weinig zin in, want de vertaling ken je uiteraard al lang, dus waarom zou je? En veel andere stijloefeningen zijn wel aardige, wel, oefeningen, maar niet meer dan dat. Het verhaaltje dat omgekeerd wordt verteld, woorden die steeds met dezelfde letter beginnen, een zinnetje dat herhaald wordt ... het doet me niets.

Andere stijloefeningen kon ik gelukkig echter beter waarderen. Twee soorten oefeningen sprongen er daarbij voor mij uit. Ten eerste zijn er oefeningen waarin het verhaaltje omschreven wordt in een bepaald soort jargon: filosofisch, medisch, probabilistisch, etc. En ten tweede is de stijl soms zeer subjectief en opiniërend: een stereotiep vrouwelijk perspectief bijvoorbeeld, of een reactionair of vooringenomen perspectief. Ook die oefeningen raakten me niet echt, maar ik vond ze in ieder geval vermakelijk.

Ondanks dat de oefeningen afzonderlijk zelden echt indruk maken is een boek als dit door haar grote verscheidenheid uiteraard meer dan de som van haar delen. Er wordt een zeer grote variatie aan stijlen en perspectieven beschreven, en dat levert een bijzondere, zeer veeldimensionale ervaring op.

Maar die ervaring blijft aan de droge kant, en dat neem ik het boek kwalijk. Het is een leuk experiment, met een aantal erg geslaagde stijloefeningen, maar het raakt me te weinig voor een hoge score. 3*

Fahrenheit 451 - Ray Bradbury (1953)

3,5
De kleine broer van Brave New World en 1984 inderdaad.

Net als in die boeken wordt hier namelijk een dystopische wereld geschetst waarin bepaalde "hogere waarden" worden opgeofferd voor het "algemeen belang". In dit geval gaat het daarbij vooral om de onderdrukking van van vrijheid van meningsuiting en de intellectuele en emotionele complicaties die daarmee samenhangen, gesymboliseerd door boeken. De meerderheid van de bevolking zou namelijk slechts ongelukkig worden van intellectuele complicaties (keuzes maken, tegenstrijdige meningen) en de negatieve emoties die samenhangen met de donkere aspecten van het menselijke bestaan. Hen in plaats daarvan bezighouden met plat vermaak en escapisme zou hun welzijn beter dienen.

Dat is in principe een interessant onderwerp: een conflict van belangen tussen "hogere waarden", zoals onafhankelijk denken, en "lagere waarden", zoals genot. Maar in het boek is er van zo'n conflict eigenlijk niet echt sprake: de onderdrukking van hogere waarden wordt namelijk vrij ondubbelzinnig als slecht beschreven. Mensen worden er helemaal niet gelukkig van: sommigen plegen zelfmoord, de jeugd vermoordt onschuldige mensen voor de lol, sociaal contact is oppervlakkig en onbevredigend, de overheid is autoritair, repressief en oorlogszuchtig, etc. De wereld van Fahrenheit 451 is geen wereld waarin de meerderheid geluk wint ten koste van de intellectuelen, maar een wereld waarin vrijwel iedereen verliest.

Desalniettemin roept het boek wel interessante vragen op. Is er in onze hedendaagse cultuur ook sprake van intellectuele vervlakking? Mensen lezen steeds minder en kunnen zich minder lang concentreren; de oplages van kwaliteitskranten gaan er sterk op achteruit, en die kranten worden toegankelijker; discussies worden gereduceerd tot tweets of confrontaties tussen slogans; mensen kunnen zich op internet opsluiten in hun eigen ideologische universum; etc. En is er sprake van emotionele vervlakking? Worden mensen gemiddeld egocentrischer, narcistischer, oppervlakkiger? Ik beweer niet de antwoorden op deze vragen te hebben (ik denk persoonlijk dat nieuwe media zowel voor- als nadelen hebben en twijfel over de balans tussen die twee), maar het zijn in ieder geval belangrijke vragen die het boek in mij opriep.

Is het een goed boek? Net als in Brave New World en 1984 zijn de personages erg oppervlakkig, maar daar heb ik persoonlijk niet zo'n problemen mee. Ze staan in dienst van het plot, in dienst van de ideeën die het boek wil overbrengen, en zolang die me boeien kan ik daar wel mee leven. Die ideeën - of vragen - zijn niet altijd even genuanceerd of even interessant geframed, maar ik vond ze meestal nochtans behoorlijk fascinerend. Het boek is bovendien kort en het plotverloop vlot, waardoor je weinig tijd hebt om je te vervelen. De schrijfstijl is niet bijzonder, maar ik heb me er ook nergens aan gestoord.

Een meesterwerk is Fahrenheit 451 mijns inziens niet, maar het is wel een aangename dystopische roman die enkele interessante vragen oproept en aangenaam wegleest. 3.5* is het dus zeker waard.

Ficciones - Jorge Luis Borges (1944)

Alternatieve titel: Fantastische Verhalen

3,5
Boeiend, maar niet altijd even pakkend.

Filosofische fictie is altijd een lastig compromis tussen filosofie en fictie, tussen het rigoureus uitwerken van ideeën en het vertellen van een verhaal. Als een schrijver te veel aandacht besteedt aan zijn ideeën kan dat ten koste gaan van de emotionele betrokkenheid bij het plot, maar als hij zich te veel richt op het vertellen van een verhaal, dan komen zijn ideeën niet goed naar voren en word je als lezer niet geprikkeld.

De Fantastische Verhalen van Borges zijn voor mij een goed voorbeeld van de eerste hoorn van dit dilemma. Deze collectie zit vol prikkelende ideeën, of beter gezegd: vol memorabele beelden van ideeën. Van een gemeenschap die niet alleen theoretisch overtuigd is van de waarheid van metafysisch idealisme maar daar ook naar probeert te leven, via een samenleving waarin alles beslist wordt via een onzichtbare loterij, naar een bibliotheek waarin alle kennis van de wereld verzameld is: het zijn stuk voor stuk erg boeiende gedachte-experimenten die als intellectuele exercitie zonder meer zijn geslaagd.

Het probleem is alleen dat filosofische fictie idealiter meer moet zijn dan een intellectuele exercitie, en op dat punt is deze collectie voor mij niet helemaal geslaagd. Hoe prikkelend de fantastische werelden ook zijn die Borges schetst, ze slagen er zelden in om je te raken, te doen voelen. Zijn schrijfstijl is vaak ontzettend droog, alsof hij een verhaal schrijft in de vorm van een essay, recensie of encyclopedie-artikel, en van personages of gebeurtenissen die de lezer bij de werelden betrekken is vaak amper sprake.

Voor mij is deze bundel daarom niet helemaal geslaagd. De filosofie prikkelt, maar de fictie pakte me vaak niet. Desalniettemin vond ik de bundel zeker de moeite waard en ga ik ook De Aleph zeker eens proberen. Hopelijk raakt Borges' werk me meer als ik er met realistischere verwachtingen aan begin. Voorlopig 3.5*.

Nausée, La - Jean-Paul Sartre (1938)

Alternatieve titel: Walging

2,5
Matig.

In tegenstelling tot veel andere gebruikers hier konden de vele alledaagse observaties van Roquentin mij absoluut niet boeien. De materie is enorm droog, ontwikkelingen zijn er amper en expliciete filosofische gedachten zijn mijns inziens verrassend zeldzaam - en als ze aanwezig zijn, zelden prikkelend. De enige passage die er in dat opzicht echt bovenuit sprong was de passage in het park, waarin de confrontatie van het hoofdpersonage met de "contingentie" en "grondeloosheid" van het bestaan tot een climax komt, maar tien bladzijden van expliciete filosofische mijmeringen op 250 pagina's in totaal, dat zijn er gewoon niet zoveel. Die passages vertellen bovendien weinig nieuws (atheïstisch existentialisme is tegenwoordig uiteraard niet zo confronterend meer als toen), en de stijl van Sartre is weinig prikkelend.

Walging bevat een aantal mooie passages en citaten, maar over de gehele linie vond ik het onvoldoende bieden. Zijn observaties zijn te droog, de inhoud te weinig prikkelend en zijn stijl wat saai. 2.75*

Slaughterhouse-Five - Kurt Vonnegut (1969)

Alternatieve titel: Slachthuis Vijf

3,0
Een kleine teleurstelling.

Ja, het is vlot geschreven. Ja, het zit bomvol met originele ideeën. Ja, het surrealisme van oorlog, waarin een stel tieners uitgezonden wordt zonder veel idee te hebben waar ze eigenlijk mee bezig zijn, wordt goed uitgebeeld. En ja, de humor is best leuk. Maar echt pakken deed het boek me niet. Billy Pilgrim is een loser, een baken van middelmatigheid, en zijn gedachten en gevoelens zijn dus weinig boeiend om te volgen. Door de voortdurende tijdswisselingen kwam ik nooit goed in het verhaal. De personages en het plotverloop vond ik weinig memorabel (van personages is bovendien amper sprake - een bewuste keuze omdat er in oorlog geen personages zouden zijn). De humor miste scherpte. En intellectueel prikkelde het boek me niet vaak. De oorlogskritiek is meer impliciet dan expliciet, en de sci-fi vond ik slecht passen.

Vanwege de vlotte stijl en luchtige sfeer heb ik me best goed met Slaughterhouse-Five vermaakt, maar ik had eigenlijk op meer dan dat gehoopt. Meer diepgang, meer scherpte, meer inhoud. 3*

Vurt - Jeff Noon (1993)

3,5
Goed, maar de genialiteit zie ik er vooralsnog niet van in.

Vurt is erg vlot geschreven, met korte zinnen en alinea's, en daardoor leest het als een trein. De Vurtwereld, en het daarmee samenhangende spel tussen droom en realiteit, is bovendien boeiend en het taalgebruik sluit goed bij die wereld aan. Maar verder heeft het boek mijns inziens niet zoveel te bieden. De "normale" wereld vond ik namelijk een stuk minder interessant: mensen, robo's, shadows, honden, politie - ik vond het allemaal niet zo bijzonder. Ja, de sociale problemen van nu zijn zichtbaar, maar ik kan niet zeggen dat Noon er veel mee doet. Ook de personages zijn - met enkele uitzonderingen, zoals Game Cat - weinig memorabel (weinig diepgang, weinig inventiviteit), en het plotverloop is weinig opzienbarend. Een stel semi-criminele tieners die maffe, surrealistische avonturen beleven: veel meer dan dat is het niet.

Maar laat mijn kritiek je niet misleiden: Vurt is een erg leuk boek. Het leest erg fijn weg, de stijl is sterk en hoewel het Vurtconcept (met de veren) nogal vreemd is wordt het best goed uitgewerkt. Intense ervaringen vol sterke beelden en emoties heeft het boek bij mij echter niet kunnen voortbrengen. 3.5* dik.

Zapiski iz Podpolja - Fjodor Dostojevski (1864)

Alternatieve titel: Aantekeningen uit het Ondergrondse

2,5
Aantekeningen van een zeurkous?

Nee, serieus: wat kan die man zeuren! Ik had oprecht moeite om het eerste deel van het boek door te komen. Hij maakt wel een aantal interessante punten, zoals dat een sterk bewustzijn een vloek kan zijn, dat mensen lang niet altijd handelen in overeenstemming met hun rationele eigenbelang maar in plaats daarvan regelmatig kiezen voor de "vrijheid" van het kwade en onlogische en dat mensen zich vaak niet laten leiden door hun "verstand" maar door hun emoties, maar die zijn onderdeel van een betoog dat barst van de retoriek en het onsamenhangende gestamel. Het gaat van de hak op de tak, is weinig gefocust en komt ontzettend pathetisch over. Ik vond het ergerlijk en vaak ook zeer saai leesmateriaal.

Het tweede deel is conventioneler en daardoor behapbaarder, maar het hoofdpersonage blijft erg vreemd. Of het de bedoeling was weet ik niet, maar ik vond het vaak lezen als een (zwarte) komedie: de hoofd- persoon is geobsedeerd met de vreemdste dingen en gedraagt zich volslagen idioot. Hij is bovendien enorm emotioneel en wordt woedend of barst in huilen uit om de kleinste dingen. Als er dan eindelijk een lichtpuntje in zijn leven komt weet hij niet hoe snel hij het uit zijn leven moet schoppen. Zijn absurde persoonlijkheid is in feite een tragikomisch ongeluk waarvan hij zelf het grootste slachtoffer is.

Met de irritant prekerige en stamelende eerste helft van het boek kon ik kortom niet zoveel, en hoewel het tweede, meer tragikomische deel me beter beviel werd ik ook daar niet echt warm van. Een meesterwerk zie ik hier dus zeker niet in. Maar Dostojevski gaat zeker nog meer kansen krijgen. 2.25*