De dood doet schrijven. In haar existentiële roadtrip 'Reis Naar De Rand Van Het Leven' (1984) verkent Tezer Özlü het spanningsveld tussen sterfelijkheid en het schrijverschap. Ze bezoekt de begraafplaatsen van haar literaire idolen (Franz Kafka, Italo Svevo en Cesare Paves) om vat te krijgen op haar eigen gevoelens van rouw en verlies. Ook allemaal plekken op het Europese continent, wat contrasteert met haar eigen jeugd in Anatolië op het Aziatische deel van Turkije. Welke persoonlijke trauma's rond de dood hebben Tezer Özlü gevormd tot de persoon die zij uiteindelijk is geworden? Hoe geeft de fictie van haar idolen betekenis aan haar eigen zelfmoordpogingen? En hoe kan zij zich als schrijfster onttrekken aan het eeuwige niets dat alle sterfelijke mensen uiteindelijk wacht? Met een zeurende kiespijn en een drang naar vrijheid, gaat ze op zoek naar antwoorden. In zichzelf, in de plekken die zij bezoekt en vooral ook in de literatuur.

Wat me raakt aan 'Reis Naar De Rand Van Het Leven' (1984) is hoe Tezer Özlü haar eigen zoektocht schetst naar een eigen identiteit. Haar pijn om nergens écht bij te horen. Nostalgische herinneringen naar haar Anatolische jeugd roepen pijnlijke gevoelens op over de moeilijkheid om zichzelf te ontplooien. Terwijl ze in het kille, levenloze West-Europa eveneens geplaagd werd door psychologische problematiek en vele teleurstellingen. Overal moeten conformeren aan de grenzen van anderen. Haar literaire helden zijn de enige ankerpunten waarmee ze innerlijke tegenstellingen weet te verenigen. Toch werpt haar reis langs hun graven ook weer nieuwe angsten en twijfels op over haar toekomst. Het is de schrijvers Franz Kafka, Italo Svevo en Cesare Paves immers ook niet altijd gelukt om bij leven liefde en geborgenheid te vinden. Moet een schrijver lijden om gelezen te blijven worden!?

Net als haar literaire idolen zou Tezer Özlü zelf ook niet oud worden. Ze stierf als jonge veertiger aan borstkanker. Het geeft de zoektocht in 'Reis Naar de Rand Van Het Leven' (1984) een tragische dimensie rond een vrouw die - zoals de titel zo mooi aangeeft- tegen de rand van het leven aanliep. Ik weet niet of Tezer Özlü tijdens het schrijven wist dat zij een ernstige ziekte onder de leden had, maar het maakt haar persoonlijke queeste zoveel pijnlijker. Haar hernieuwde wil om te leven beschermde haar niet tegen het onvermijdelijke einde. Ook zij heeft nu een graf wat we kunnen bezoeken en een literaire nalatenschap om ons postuum in te verdiepen. De lezer kan nu zelf eigen troost vinden in deze intellectueel gelaagde lofzang op een schrijversleven. We doen er goed aan om Tezer Özlü in leven te houden.

Een literaire moord. Met een titel als 'Yellowface' (2023) en een cover met een stereotiep Aziatisch gezicht, krijg je misschien het idee dat deze roman vooral over culturele toe-eigening gaat. En dat thema wordt zeker aangesneden met de thriller-insteek van een witte schrijfster die het manuscript steelt van een Aziatische bestsellerauteur. Na een bescheiden debuutroman doofde June Hayward's literaire carrière snel uit, terwijl jeugdvriendin Athena Liu overladen bleef worden met lof, aandacht. en geld. Tot grote jaloezie van June, want wat heeft die fotogenieke ekster wat ze zelf niet heeft!? Is het Athena's pedante gedweep met gevoelige onderwerpen uit de Aziatische diaspora? Haar exotische voorkomen? Haar ongenaakbare en hautaine karakter? Of omdat auteurs uit gemarginaliseerde groepen een streepje voor hebben in de literaire wereld? Het kán niet zo zijn dat June's rivale simpelweg de betere schrijfster is.

Maar Athena Liu sterft een banale dood als ze stikt in een pandancake en June Hayward krijgt toegang tot een ruwe versie van haar nieuwe manuscript. Naar eigen zeggen zou 'The Last Front' Athena's sleutelwerk worden als dé oorlogsroman over Chinese dwangarbeiders tijdens WOI. Een vergeten stukje geschiedenis dat inhaakt op contemporaine discussies over kolonialistische uitbuiting en rassendiscriminatie. Sentimentaliteit voor het grote publiek én maatschappelijke relevantie voor recensenten. June Hayward heeft goud in handen als ze zich de rauwe tekst van 'The Last Front' toe-eigent en er iets van maakt dat beter bij haar past. Met het tragische verscheiden van 'goede vriendin' Athena als autobiografisch detail in de marketingpraat eromheen. Het geeft June zelfs indirect een argument om als witte schrijfster te mogen schrijven over zulke Aziatische thematiek.

'Yellowface' (2023) is zoveel gelaagder door de postmoderne thema's die R.F. Kuang koppelt aan hete hangijzers als wit privilege en culturele toe-eigening. Over de hedendaagse balanceer-act tussen auteurschap, geleefde ervaringen en de collectieve hang naar authenticiteit. Over de onmogelijkheid van een auteur om diens dappere of kwetsbare zelf te zijn als cynische mechanismen als marktwerking en 'ophef du jour' bepalen hoe literatuur wordt benaderd. En over June's pijnlijke realisatie waarom Athena tijdens haar leven verhalen stal van anderen en van zichzelf een publieke persona maakte om mensen op afstand te houden. Hoe dieper June verstrikt raakt in haar eigen leugens, hoe scherper ze Athena's eenzaamheid ziet als mens die haar individualiteit probeerde te behouden. Iedere schrijver raakt verstikt in een overdaad aan gevoeligheden en meningen.

Politiek en erotiek wisselen elkaar af in een wervelende serie verhalen rond mensen met diverse achtergronden in het Turkije van rond de Tweede Wereldoorlog. Moris Farhi heeft een heerlijk zinnenprikkelende schrijfstijl, waarmee hij de (seksuele) spanning van zijn verhaallijnen steevast aan het einde van elk hoofdstuk tot een daverende climax schrijft. Seks is in de verhalen alom vertegenwoordigd maar op een smaakvolle erotische manier en niet vervelend plat. Het mooiste is de balans tussen enerzijds de mystiek van waarzeggers en fantasievolle symboliek, maar dat het anderzijds juist pijnlijk realistisch de sfeer van het tijdperk in beeld brengt. Voor de liefhebbers van de grote Orhan Pamuk is dit een dikke aanrader. Ik ga zeker op zoek naar meer werk van deze Turkse schrijver.

Deze roman koppelt de afzonderlijke verhaallijnen van drie zussen met de culturele revolutie in China en de toen heersende ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Binnen de patriarchale orde zijn mannen alleen maar bezig om hun machtspositie te consolideren en vrouwen moeten zich in de meest vernederende bochten wringen om voor hun eigen rechten op te komen. De wrede ironie is dat wanneer de vrouwelijke personages hun doel bereikt lijken te hebben, zij te maken krijgen met de hypocrisie en de kleinburgerlijkheid van de eigen omgeving.

Wat het boek een beetje tegen zich heeft is dat het bestaat uit drie delen die één van de zussen als centraal personage heeft. De verhalen van Yumi en Yuxia volgen elkaar chronologisch op en verhalen over dezelfde gebeurtenissen, terwijl het verhaal van Yuyang er vervolgens helemaal buiten valt. Deze is hooguit alleen thematisch verwant aan de eerdere delen. Deze verhaalconstructie werkt enigszins onbevredigend en maakte dat ik het laatste deel met weinig plezier heb doorgebladerd.