De machteloze jongen wordt een man. Ik begon aan 'De Blauwe Jongen' (1932) met de verwachting van een weemoedige plattelandsidylle over tienerjaren in de Provence. Eerste liefdes, onbereikbare vrouwen, het pijnlijke besef dat de eigen ouders imperfect zijn en het onvermijdelijke verliezen van de onschuld. In zekere zin komen zulke herkenbare 'coming of age' thema's ook terug in Jean Giono's geromantiseerde autobiografie. Maar de herinneringen van Giono zijn gemener en wreder dan de nostalgische gloed doet vermoeden. Naast zinnelijke sfeerbeschrijvingen is bij deze Franse auteur de lelijkheid van de menselijke natuur nooit ver weg. Dwingende obsessies naar lichamelijk verval en menselijke tragiek. Zoals in de kinderfantasieën waarin een jonge Jean zijn ideale vrouwbeeld terugziet in een schimmelplek of als hij een platonische relatie opbouwt met een sekswerker.

Ook qua vorm is 'De Blauwe Jongen' (1932) geen traditionele verwordingsgeschiedenis. Het boek leest als een verzameling losse, surrealistische observaties met enige samenhang. Wat dat betreft is de psychologische ontwikkeling van de kleine Jean ook minimaal. Zijn verloren onschuld lijkt meer bedoeld om iets groters te schetsen: de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog. De gewelddadige impulsen van een vorige generatie en de naïviteit van jongeren. Hoe onwetend waren Jean en zijn leeftijdsgenoten over welke hoge prijs zij moesten betalen voor de fouten van hun ouders!? De jongen die droomt van zijn eigen toekomst, is niet voorbereid op toekomstige gruwelen die elk verbeeldingsvermogen zullen tarten. Een inmiddels volwassen ik-verteller moet echter erkennen dat er in zijn jongere zelf dezelfde duisternis sluimerde als in de ouderen waaraan hij zich spiegelde.

'De Blauwe Jongen' (1932) is beslist geen onprettige roman door het stilistische vernuft van de auteur, maar op een emotioneel niveau roept het weinig op. De onsympathieke personages maken geen noemenswaardige groei door. Het cryptische plot meandert langs bitterzoete anekdotes, surrealistische jongensfantasieën en alledaagse observaties. Bij vlagen bloedmooi proza met een meer poëtische inslag, maar even zo vaak onuitstaanbaar en willekeurig. Zeker ook omdat alles doordrongen is van seksuele frustraties en gewelddadige impulsen. Toch blijft het fascinerend hoe Giono in 'De Blauwe Jongen' (1932) met zijn consequent eigen stijl jeugdige onschuld laat overlopen in oorlogstrauma's. Of zoals het naïeve kind en de getraumatiseerde volwassene machteloos staan tegenover de tijdingen van de geschiedenis.

Besmet door het verleden. In de verhalenbundel 'Een Zonnige Plek voor Sombere Mensen' (2024) beseffen de vrouwelijke personages dat zij gevormd worden door verborgen krachten waar ze weinig vat op hebben. Ze sluimeren op de achtergrond als spookverschijningen of mythische wezens die elk moment kunnen opduiken om de vrouwen te confronteren met hun eigen kwetsbaarheid. Seksueel misbruik. Onvervuld moederschap. De vroegere Argentijnse dictatuur. Seksistische denkbeelden. Persoonlijke twijfels lopen over in intergenerationele trauma's of confrontaties met de zwaarte van de geschiedenis. In andere verhalen zijn deze paranormale entiteiten juist voorspelbaarder dan de alledaagse chaos van criminaliteit, armoede en verslavingsproblematiek.

Erg genoten van deze bundel met magisch-realistische verhalen. Mariana Enríquez weet namelijk effectief het plezier van genreliteratuur te combineren met pakkende literaire symboliek. Een soort gotische sprookjes met een zelfbewustzijn naar moderne technologie en sociaal-maatschappelijke problematiek. Speels en toch betekenisvol. Zo verwijst het titelverhaal 'Een Zonnige Plek Voor Sombere Mensen' (2024) naar de fascinatie richting Eliza Lam, die om onverklaarbare redenen verdronk in een waterbassin op het dak van het Cecil Hotel. Wat zegt het over de moderne mediacultuur dat deze zaak zoveel aandacht krijgt van complotdenkers, spiritisten en internet sleuths? En waarom leeft het tragische verhaal van dat ene meisje meer dan de grootschalige verslavingsproblematiek die net zo goed rond het hotel plaatsvindt?

Qua stijl en feministische thematiek doet Mariana Enríquez me wat denken aan de Braziliaanse auteur Clarice Lispector. De literatuur als vehikel om vrouwen hun stem terug te geven middels postmoderne spielerei als genrevermenging en associatieve connecties. In haar verhalen creëert Mariana Enríquez vervreemdende werelden met volstrekt eigen spelregels, maar waarin het fantastische raakt aan de pijn van de actualiteit. Soms absurdistisch en ongrijpbaar. Soms luchtig en speels. Soms confronteert Enríquez de lezer met de zwaarte van traumatische ervaringen en lichamelijk verval. Maar haar verhalen gaan in de kern vrijwel altijd over de horror van het vrouw-zijn als individualiteit en eigen verlangens afgestraft worden. Schadelijke maatschappelijke overtuigingen kunnen immers altijd in een nieuwe vorm opduiken om op eigen manieren te onderdrukken.