Een cirkel van afwijzing. In 'Ministerie van Dromen' (2021) wordt de Iraans-Duitse Nasrin ermee geconfronteerd dat ze er toch niet helemaal bij hoort door haar seksuele geaardheid. Eerst omdat haar alleenstaande moeder nooit heeft kunnen accepteren dat haar dochter geen heteronormatieve relatie is aangegaan. Daarna omdat Nas plotseling zelf de zorg krijgt over haar nichtje Parvin, terwijl er in haar queer bestaan nooit eerder plek is geweest voor zo'n verantwoordelijke ouderrol. Maar is zus Nushin wel echt omgekomen bij een auto-ongeluk? Of heeft ze zelfmoord gepleegd door de jarenlange depressies waar ze mee kampte of is ze zelfs vermoord door iemand uit haar verleden als sekswerker. Nichtje Parvin lijkt cruciale antwoorden te hebben op het raadsel, maar net als tussen Nas en haar eigen moeder verloopt de communicatie moeizaam. Opnieuw lijkt Nas namelijk afgestraft te worden door de schaamtecultuur rond haar seksuele geaardheid.

Coming of middle age. Met 'Ministerie van Dromen' (2021) schreef Hengameh Yaghoobifarah een aardige psychologische roman over een dochter die noodgedwongen leert wat het is om een moederrol te vervullen. Yaghoobifarah schetst hoe familieverhoudingen worden beïnvloed door taboes, onbegrip, traditionele rolpatronen en de moeilijkheid om op gelijk niveau naar elkaar te luisteren. Daarbij zijn de vraagstukken waar Nas als surrogaatmoeder tegenaan loopt niet wezenlijk anders dan die van heteroseksuele moeders in dezelfde rol. Hoe balanceert zij op dat precaire spanningsveld tussen grenzen stellen en vrijheid geven? En wat als zo'n puberende dochter haar eigen leefstijl en geaardheid afwijst? Het is moeilijk om niet de soort moeder te worden waar Nas ooit zelf voor wegliep, zeker als nichtje Parvin haar weet te raken op de meest gevoelige punten.

'Ministerie van Dromen' (2021) is echt een debuutroman in de zin dat Hengameh Yaghoobifarah nog een beetje op safe speelt. Teveel naar mijn smaak. Of zoals Yaghoobifarah bijna een thrillerstructuur volgt met het moordmysterie rond zus Nushin en daarbij veel aandacht geeft aan de psychologische verhoudingen tussen de verschillende familieleden. De auteur wijkt wel iets af van het stramien met hallucinante koortsdromen rond een rinkelende telefoon en een zwart gat, maar het is verder niet hele sterke of originele symboliek. Toch ga ik hen zeker in de gaten houden om de verfrissende invalshoek van queer problematiek in de Iraanse diaspora. Zie echt nog wel een mooie roman verschijnen als Yaghoobifarah de touwtjes leert loslaten in toekomstig werk.

De machteloze jongen wordt een man. Ik begon aan 'De Blauwe Jongen' (1932) met de verwachting van een weemoedige plattelandsidylle over tienerjaren in de Provence. Eerste liefdes, onbereikbare vrouwen, het pijnlijke besef dat de eigen ouders imperfect zijn en het onvermijdelijke verliezen van de onschuld. In zekere zin komen zulke herkenbare 'coming of age' thema's ook terug in Jean Giono's geromantiseerde autobiografie. Maar de herinneringen van Giono zijn gemener en wreder dan de nostalgische gloed doet vermoeden. Naast zinnelijke sfeerbeschrijvingen is bij deze Franse auteur de lelijkheid van de menselijke natuur nooit ver weg. Dwingende obsessies naar lichamelijk verval en menselijke tragiek. Zoals in de kinderfantasieën waarin een jonge Jean zijn ideale vrouwbeeld terugziet in een schimmelplek of als hij een platonische relatie opbouwt met een sekswerker.

Ook qua vorm is 'De Blauwe Jongen' (1932) geen traditionele verwordingsgeschiedenis. Het boek leest als een verzameling losse, surrealistische observaties met enige samenhang. Wat dat betreft is de psychologische ontwikkeling van de kleine Jean ook minimaal. Zijn verloren onschuld lijkt meer bedoeld om iets groters te schetsen: de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog. De gewelddadige impulsen van een vorige generatie en de naïviteit van jongeren. Hoe onwetend waren Jean en zijn leeftijdsgenoten over welke hoge prijs zij moesten betalen voor de fouten van hun ouders!? De jongen die droomt van zijn eigen toekomst, is niet voorbereid op toekomstige gruwelen die elk verbeeldingsvermogen zullen tarten. Een inmiddels volwassen ik-verteller moet echter erkennen dat er in zijn jongere zelf dezelfde duisternis sluimerde als in de ouderen waaraan hij zich spiegelde.

'De Blauwe Jongen' (1932) is beslist geen onprettige roman door het stilistische vernuft van de auteur, maar op een emotioneel niveau roept het weinig op. De onsympathieke personages maken geen noemenswaardige groei door. Het cryptische plot meandert langs bitterzoete anekdotes, surrealistische jongensfantasieën en alledaagse observaties. Bij vlagen bloedmooi proza met een meer poëtische inslag, maar even zo vaak onuitstaanbaar en willekeurig. Zeker ook omdat alles doordrongen is van seksuele frustraties en gewelddadige impulsen. Toch blijft het fascinerend hoe Giono in 'De Blauwe Jongen' (1932) met zijn consequent eigen stijl jeugdige onschuld laat overlopen in oorlogstrauma's. Of zoals het naïeve kind en de getraumatiseerde volwassene machteloos staan tegenover de tijdingen van de geschiedenis.