Veel te kort om echt geslaagd te zijn. Dit leest best makkelijk weg, maar het is ook een graatmager beest dat nergens spannend wordt. De hoofdpersoon krijgt nog enige body mee en wat uitdieping, maar dat voelt eerder misplaatst omdat het kort wordt aangestipt maar er verder ook niets mee wordt gedaan. Het einde is ook wat vergezocht. Qua sfeer zowaar nog best oké, en als dit boek dikker was geweest had het eventueel nog wat kunnen zijn. Nu 2,0*.

Aardig. Het boek geeft zeker een heel leerzaam beeld van de tijd toen en de deportaties en als geheel weet het ook wel te vermaken, maar echt meelevend wordt het nergens. De ontberingen worden nooit echt invoelbaar gemaakt, door de vrij droge manier van vertellen en de ietwat apathische hoofdpersoon. Dan deed en Jeroen Brouwers dat toch een stuk beter in zijn Bezonken Rood, om maar een ander boek te noemen. Buiten dat weet Jachina je nooit echt in het verhaal te trekken. Zulajka is niet heel interessant en de introductie met haar leven vond ik net iets te veel erop in treurnis. Daarna wordt het beter maar het blijft eerder een reisverslag dan een dramatisch verhaal en de laatste 100 bladzijden gaan dan ineens heel snel en ook gefragmenteerd waardoor dit helemaal nergens meer iets heeft van een roman.

Blijft anderzijds wel dat soms het koele water en de geur van de bossen heel levendig worden beschreven, zoals veel oude Russen dat ook kunnen. Daarnaast lopen er wel een paar leuke bijfiguren rond met als favoriet Wolf Karlovitsj die ook een geweldige introductie krijgt in een hoofdstuk dat buiten dit boek prima als ontroerend kortverhaal had kunnen dienen. Ook aan het eind zit één mooi hoofdstuk met het zoontje van Zulajka die niets anders kent dan dat gevangenendorp en de wereld leert kennen middels schilderijen. 3,0*.

Een sterk beklemmend begin in een boek dat richting het einde een beetje los zand wordt. Er zitten allerlei plotelementen in die ineens naar de achtergrond verdwijnen en de hele karakterisering van de hoofdpersoon heeft dan ook niet zoveel meer vandoen per se met hetgeen in het verleden is gebeurd. Op dat vlak vond ik het boek best zwak.

Maar ik heb wel redelijk geboeid gelezen tot het einde. Dialogen zijn vaak scherp (nog niet het niveau van Grunberg maar wel erg goed) en kleine observaties in relaties worden mooi weergegeven. De Jong kan echt wel schrijven en dat zorgt ervoor dat je je wel blijft vermaken ondanks zwaktes in het einde.

Rommelig. Vuijsje wil een heleboel vertellen maar gebruikt korte hoofdstukjes die samen wel een thema behandelen maar niet echt een rode draad hebben en de centrale boodschap hangt er wat bij. Ook de losse hoofdstukken zelf lijken zonder echt idee geschreven en de soms wat erudiete stijl helpt ook niet echt in leesbaarheid.
Dat maakt echter niet dat het wel boeiend is. Opvallend genuanceerd en op de inhoud, dat is in dit debat ook weleens prettig. Vuijsje geeft genoeg interessante argumenten die veelal ook onderbouwd worden (het notenapparaat is voldoende) om aan te tonen dat het met racisme best meevalt in Nederland en sommigen vooral een Amerikaanse discussie hierheen proberen te halen. 3,0*.

Aardig overzichtje van enkele zwendelpraktijken in de geschiedenis. Soms wat rommelig geschreven maar meestal wel duidelijk en overzichtelijk genoeg. Wel vond ik de zoveelste ponzifraudeur op den duur wel genoeg geweest, er had wel iets meer variatie in gemogen. Op een enkel moment na gaat het ook niet heel diep maar er kwam genoeg interessants voorbij om dit als vermakelijk te bestempelen. 3,0*.

Heel menselijk, hoe Robben zijn Poolse klussers weergeeft en zijn relatie tot hen. Erg fijn leesvoer. In het begin zit ook een hoofdstukje dat hij denkt dat de klussers steeds met smoesjes komen, tot blijkt dat de meest grote ongeloofwaardige excuses gewoon waar bleken te zijn. Die spankracht wordt niet de hele bundel volgehouden, zeker het laatste stuk met een reis naar Polen dat iets minder boeit. 3,5*.