Dan toch maar eens deze gelezen, van een vrouw met wier ideeën ik het voor 95% oneens ben.

In de traditie van landgenoot Tolstoj krijgen we een groots verhaal over dat zich vooral afspeelt in de hogere klasse, met daarbij heel wat filosofie en Rands liefde voor haar nieuwe vaderland. Dat filosofische lijkt voor Rand belangrijker te zijn dan de personages, die vooral er zijn om de ideeën te ondersteunen en er maar een verhaal aan te geven. Maar lang niet alles is daarvoor bestemd. Af en toe komen persoonlijke besognes naar voren die niet direct plotgedreven zijn maar vooral dienen ter uitwerking van de karakters. Jammer dat Rand niet zo’n goede auteur is als Tolstoj, want niet alle zijn even interessant of meelevend. En in 1168 pagina’s (zelfde aantal als The Stand trouwens, al had mijn versie bijna 1400 pagina’s) had dat van mij wel gemogen, nu doet het je weinig. Dagny is ijskoud, haast onmenselijk, maar ook gelijk een toonbeeld voor de feministen (zeker in die tijd) en wel degelijk een interessant personage waar ik helaas weinig affectie mee voelde. Hank Rearden is beter beschreven, zeker zijn relatie met Lillian, maar chemie tussen die twee voelde ik nergens. Of Rand met Dagny haarzelf beschreef en niet helemaal goed wist hoe die gevoelens van haarzelf op papier te zetten, want bij de andere personages lukt het haar wel. Ook bijrollen zijn mooi ingevuld. Alleen zo jammer dat de meesten zo zwart-wit zijn. Rand laat heel duidelijk blijken wie de goeden en wie de slechten zijn. Let alleen al op het directe taalgebruik van de ‘helden’ en de zinnen die ambtenaren en overheidsfunctionarissen hebben. In de stijl van Kafka haast, maar die had dat als doel, terwijl het hier meer een middel zou moeten zijn en zo nogal geforceerd overkomt. Of Kafka is de betere schrijver; dat kan ook.

Maar dit werk draait uiteindelijk om de filosofie die ze wil uitdragen waar de roman een middel toe is. Een extreme filosofie waar heel veel op tegen te spreken is, maar daar zal ik het boek niet op afrekenen of waarderen. Enkel hoe het verwerkt is, en dat is niet altijd even best. De rest spoiler ik, vooral voor mijn eigen gemakt. Allereerst is er de basisgedachte dat de wereld te onder gaat als de Atlassen staken. Een aardig idee dat heel behoorlijk wordt verbeeld, zij het met enige kanttekeningen. Want deze Atlassen saboteren ten eerste ook nog eens de boel waardoor het nog slechter gaat (dat is een zwaktebod in de theorie), daarnaast neemt de overheid besluiten die tegen het communisme aanlurken, zonder dat Rand dit met zoveel woorden noemt. Voor haar is elke overheid slecht, maar al die verschillende vormen worden op één hoop geschoven. Ze pikt de slechtste ideeën uit en laat die leiden tot de ondergang van de wereld. Dat is ergens oneerlijk en ik had liever gezien dat ze vanuit wat andere ideeën was gekomen tot dat einde. Ook het gedrag van mensen daarna. Wel is dit gelijk een stok tegen aanhangers die zeggen dat in een vrije markt iedereen een onderneming zou kunnen beginnen als zijn baan hem niet bevalt. In Rands visie kan dat niet, anders hadden die mensen wel de boel opgepakt in het boek.
Daarnaast laat ze af en toe heel duidelijk haar theorie naar voren komen zonder tegenspraak. Zo krijg je toen volle pagina’s over de waarde van geld, mar als reactie “Ik voel dat het niet klopt”. Dat is flauw en gemakzuchtig. Geef dan echt commentaar en vertrouw op je eigen visie, of schrijf geen roman maar een pamflet. Dat deed Dostojevski beter in Karamazov, door alle partijen steeds uitgebreid en inhoudelijk zeer overtuigend het woord te geven. Aan de lezer dan de keuze bij hem al geeft hij subtiel wel zijn eigen mening. En als roman werkt dat beduidend beter.
Ook de toespraak van John Galt, drie uur lang volgens zijn eigen woorden, is niet het toonbeeld van groot schrijverschap. En zo’n toespraak zo lang over de radio, wie luistert daar ademloos en constant naar? Dit komt mij nogal ongeloofwaardig over. Het lijkt me dat hij ook wel iets in 20 minuten had kunnen roepen, minder abstract en filosofisch maar meer iets waar de mensen in het verhaal (dat stelt het voor en niet Rand zelf die tot haar discipelen spreekt) iets aan hebben. Dus wederom, als je een roman schrijft, leef en werk daar naar. Schrijf anders een pamflet of manifest.In de context van de roman stoort dit.

Al met al intrigeerde het geheel wel, vooral door de ideeën. Ik geloof ook best in haar goede wil; ze is ondermeer tegen oorlog en voor vrijheid voor elk individu ongeacht ras of geloof. Er zaten genoeg mooie passages in die de 1400 pagina’s, er zat genoeg vaart om er ook doorheen te komen, maar helaas was het wel met veel tekortkomingen. Dus 3*.

Erg fijn boek. Allereerst een fijne sfeerschets van het Parijs in de 19e eeuw en daarna een tijdsdocument van de opkomst van de grote warenhuizen. Uit het nawoord blijkt dat Zola zich erin verdiept heeft en dat blijkt ook wel uit alle details en beschrijvingen. Leuk om te zien hoe dat soort nieuwigheden toen opkwamen en ook de beschrijvingen van de ondergang en trots van de kleine winkeliers is mooi neergezet. Zola plaatst dit in het warenhuis Het paradijs voor de vrouw, gemodelleerd naar Au Bon Marché maar het is zeker geen kopie. Dat (nog steeds bestaande) warenhuis wordt immers ook meermaals genoemd in het boek.

Daarnaast is dit een boek over personen en hun levens, van arme mensen uit de provincie en winkelmeisjes tot de kleine ondernemer en de grote uitbater, steeds naturel opgetekend met veel gevoel voor psychologische kennis. Je snapt de gevoelens en gedachten, die wet Zola raak en helder neer te zetten. Als lezer leef je dan ook mee.

Misschien dat het laatste hoofdstuk (of eigenlijk de laatste 2) iets te veel voortkabbelt op hetgeen ervoor gebeurde en weinig nieuws brengt. Wel een prima afsluiting waar iedereen nog een keer de revue passeert maar ook wat melodramatisch soms. En het boek kent veel goeds maar er is geen enkel moment geweest dat ik ondersteboven erdoor was. 4,0*.

Ik heb Spotify al wel een tijdje, maar ik gebruik eigenlijk nooit afspeellijsten. Ik dacht ook dat het algoritmes waren, of gebruikers zelf, die dat soort lijsten maken. Maar een paar maand terug las ik over dit boek en het werk van auteur Heuvelings. Blijkbaar heeft Spotify mensen in dienst die zulke lijsten maken waarvan sommige ook enorm belangrijk zijn in de muziekscene. Zo leer je weer wat. Boeiende interviews met haar in kranten en bij Spijkers met Koppen op Radio 2.

In feite krijg je dat in dit boek ook wel mee, maar eigenlijk waren die interviews informatiever en sowieso leuker. En dit boek verder is echt een gedrocht. We volgen drie hoofdpersonen, onder meer een zekere Wytske die gemodelleerd is naar Heuvelings zelf, een A&R Manager en een rapper (gemodelleerd naar meerdere personen). Het probleem is, die personen gaan nooit leven. Alles wat ze beleven is simplistisch en al veel vaker verteld, Heuvelings weet er niks nieuws of bijzonders van te maken en alles blijft enorm plat.

Ook stilistisch is het vaak niet mooi. Dan speelt mee dat ze ook een beetje dat straattaaltje en mix van Engels en Nederlands uit dat wereldje meeneemt. Je merkt wel dat ze zich daarin best thuis voelt maar het blijft wel graflelijk (al kan zij daar dan niks aan doen natuurlijk). Maar als de schrijfster terugkeert naar normaal Nederlands dan wordt het wel heel simpel allemaal en is het gewoonweg niet mooi. Innerlijke gevoelens beschrijven, dialoog, gebeurtenissen, het komt allemaal zo simpel over en het is al zo vaak langs gekomen (de boze rapper, de verborgen gehouden relatie, de twijfels over de eigen baan die worden uitgesproken maar nooit invoelbaar gemaakt). Jammer, want ergens merk ik nog wel een zeker enthousiasme voor hiphop maar het komt in het boek niet goed over (kan Slowgaze niet eens een roman schrijven in dat wereldje?).

Wel kudo's dat ze enkele bedachte liedjes uit dit boek daadwerkelijk heeft uitgebracht en samen met alle andere muziek die genoemd wordt heeft opgenomen in een playlist van Spotify. Verder 1,0*.

Tegenvaller. De mix van Wolkers (een compliment) en Siebelink (minder fijn) zie ik ook wel, dit boek doet heel Nederlands aan maar mist ook een beetje een eigen toon. En erger, er is geen enkele focus. Het boek begint als rouwverwerking, maar er komen ook allerlei andere zaken naar voren rond opgroeien en andere zaken die niet per se daarmee te maken hebben, zoals de MKZ-crisis. Alsof Rijneveld heel wat thema's uit haar eigen jeugd in dit boek wilde verwerken.

Het boek begint dus sterk maar begon steeds meer grip te verliezen, ook door kleine zaakjes zoals de hoofdpersoon die haar jas niet wil uitdoen (allicht symbolisch en veel wordt er niet mee gedaan, maar af en toe komt Rijneveld erop terug, wat vooral raar overkomt) en de hele bildung van de hoofdpersoon was eerder weer gemaakt om een plot vooruit te helpen en niet vortkomend uit de situaties. Weer zo'n typische hoofdpersoon met problemen die vooral vanuit haarzelf komen (en vanuit de auteur). Ik kan daar weinig mee. Net als dat hele slot. Of die incest (?) van de vader? Rijneveld benoemt het, maar laat je als lezer vooral achter in verwondering en je denkt: wat is dit? Was puur bij die rouwverwerking gebleven en had daar een strak personage om geschreven, dan was dit stuken beter geweest.

Betere delen zijn vooral het beschrijven van de bleuheid van de hoofdpersoon, die niks weet van seks en zulke dingen (vooral vanwege het streng-christelijke milieu waar ze uit komt) en langzaamaan op een kleine ontdekkingstocht geraakt. Dat soort momentjes doen wel heel geloofwaardig aan.

Opvallend zijn enkele anachronismes. Dit boek speelt volgens mij in 2000 en 2001 af, althans in 2001 was er de MKZ-crisis. Maar men betaalt al met de Euro en en konijn aan het begin van het boek is genoemd naar Dieuwertje Blok van het Sinterklaasjournaal, terwijl dat journaal pas vanaf 2002 bestaat en zijzelf pas eind 2001 bij het Sinterklaas-gebeuren op tv betrokken raakte. Ik vraag me vooral af of dit een slechte redactie is geweest, of bewust zo geschreven. Maar in dat geval versterkt het mijn idee dat Rijneveld dus heel veel uit haar eigen jeugd in dit boek wilde verwerken. 2,0*.

Van alle boeken voor mijn examen is dit wel diegene die me het meeste is bijgebleven. Frits van Egters is iemand die me overigens nog steeds bijblijft (een prototype waar ik velen al snel mee vergelijk) en eigenlijk moet dit boek worden voorgelezen door Reve zelf, of iemand met een zware trage stem om het boek tot zijn volle recht te laten komen. Het is de sfeer, de taal van Reve, de personages, het beeld van Nederland na de oorlog en dat van jongeren dan in het bijzonder. Ergens is dit een heel zwaarmoedig boek, maar waar ook verlossing in mogelijk is.