Deel 3 is opgedeeld in twee losse delen en ook op verschillende data uitgebracht. Dit deel begint een beetje waar het tweede deel eindigde waarin we vooral de hoofdpersoon volgen in hetgeen hem gebeurt zo al. In dit deel is dat vooral zijn relatie met zijn goede vriend en de eerste verliefdheden die hij voelt voor zijn buurvrouw. Dat is wederom smullen. Proust gebruikt weer pagina's en pagina's die in een zin hadden afgekund maar dat is wel de kracht van deze reeks.

Echter zo halverwege gaat het verhaal richting de salons en komt er een stukje politiek bij - voornamelijk de Dreyfus-affaire komt veelal naar voren en simpelweg boeide me dat gewoon niet. Zo was van dit boek 50% dus behoorlijk fijn leesvoer en 50% behoorlijk ploeteren. 3,0*.

Ik noem dit soort boeken weleens recensentenliteratuur, typisch zo'n boek waar je veel goeds over kan melden en dat technisch ook prima in elkaar zit. Punt is alleen, het ging allemaal nooit zo leven voor mij en ik vond meer bladzijden volstrekt oninteressant dan dat ik ze wel boeiend vond.

Oroppa is hoe men in Marokko ons werelddeel onder meer noemt. Maar hoewel een deel van het boek zich afspeelt in daar(er zijn ook wat raakvlakken met het promotieonderzoek van de auteur naar de gevangenissen in de Maghreb) en veel personages een migratieachtergrond hebben is dit zeer beslist geen roman over migratie. Wel over de onderkant van de maatschappij en verschoppelingen.

Het boek is rijk en vol. Vol verhalen vooral die ook uit de orale traditie van Noord-Afrika (dit boek deed wat thema's en invulling van denken aan Paravion, een boek dat me overigens totaal niet lag) waarbij het ene verhaal net wat meer boeit (over de taxichauffeur) dan het andere, al boeide de kleinere verhalen sowieso meer dan het hoofddeel. Ook zitten er flarden van gedachten in, bijvoorbeeld over het verschil tussen een beul en sadist (daar komt het promotieonderzoek weer naar voren).

Ook qua taal is het vol en rijk. En klinkt vaak lekker. Zoals de titel van deel 2 'de pissende pelgrim', of direct de eerste zin van de proloog. Maar ook zitten er lange zinnen in, zoals de eerste zin van hoofdstuk 1, waar Thomas Mann zich niet voor zou schamen. Anderzijds loopt ook niet elke zin even lekker en leest het boek niet altijd even fijn. Niet door de taal, maar ook niet door de soms rommelige vertelwijze. Recensent Thomas de Veen in NRC was daar enthousiast over, ik minder. Of nu en dan een metafoor die wat gek overkomt zoals over het Gare du Nord dat er loom als de buik van een slapende reus bij ligt. In mijn idee is zoiets helemaal niet loom maar beweegt met buikademhaling juist zwaar op neer (we hebben het over een reus, niet een baby'tje). Dat is een stukje smaak en eigen interpretatie maar geeft wel iets mee over mijn beleving van het boek.

Wat echt in het nadeel van het boek werkt: de betere delen zitten allemaal voorin. Richting het einde gaat het boek zich meer richten op andere zaken en personen die mij minder deden. Het boek begint met allemaal losse lijntjes en draadjes en komt richting het einde meer en meer samen, maar juist dat deel interesseerde me minder. Echt een sfeertje ontstaat er ook niet. Het gaat over de misfits maar dat weet ik omdat de schrijfster dat schrijft, niet omdat ik daarin echt word meegezogen. Waarmee het boek minder en minder tot de verbeelding sprak en verveling zelfs kwam kijken. Je moet geconcentreerd lezen (en dat lukte me niet altijd) waarmee er allicht nog net een voldoende uit had kunnen komen. Maar daarvoor had ik net te weinig leesplezier. 2,5*.

Nou, na Stalingrad ook vrij snel dit vervolg gepakt. Dit boek is is qua opbouw exact hetzelfde. Bestaande uit drie delen (die niet eens zozeer inhoudelijk echt gescheiden zijn) en elke deel bestaande uit tientallen hoofdstukjes van één tot enkele pagina's waarbij wederom een keur aan personages voorbij komt. Wat ik schreef bij Stalingrad qua beleving kan ik hier één op één kopiëren. Je ziet dat beide boeken eigenlijk één groot werk zijn. Dat maakt wel deels dat dit boek soms wat begint te slepen. Na 900 pagina's in het eerste boek is het nieuwe er daar een beetje vanaf.

Dit boek is wel op een ander vlak echt vernieuwend en aanvullend: dat is dat de terreur meer naar voren komt. En het antisemitisme. Grossman zelf was Joods en zijn achtergrond krijgt hier veel meer nadruk. Er sterven ook behoorlijk wat mensen, vooral vergast en gedood door de Nazi's. De beste stukken zijn een lange afscheidsbrief of een scène in de gaskamer waarin iemands laatste momenten vanuit die persoon worden getoond. Ontroerend en mooi en eindeloos boeiend. Ook de essayistische stukken over het kwaad maar ook de vergelijkingen tussen de Sovjet-Unie en Nazi-Duitsland en hun terreur geven dit boek op dat vlak echt een meerwaarde.

Bij Stalingrad had ik het al over de vergelijking met Tolstoj en ik zei ook dat het duidelijk is dat Grossman zelf de oorlog heeft meegemaakt. Dat is hier nog duidelijker (want meer oorlog en terreur maar ook persoonlijker van aard). Een geinige passage in het boek is dan ook als wat romanfiguren het hebben over Tolstoj en zijn Oorlog en Vrede waarin één iemand beweert dat dat boek zo goed is omdat hij (Tolstoj dus) die oorlog zelf heeft meegemaakt. Een ander corrigeert hem want Tolstoj was toen nog niet eens geboren. Maar van Grossman durf ik dat dus wel te zeggen dat het boek daarom sterk is.

Al met al net iets beter dan Stalingrad dit boek, al komt dat in de score niet tot uiting. Ook dit werk 4,0*.

Een van de grote bekende dystopische romans. Een boek dat wat mij betreft beter is als ideeënliteratuur dan als roman rond personages - in zoverre begrijp ik de hoge gemiddelde score wel en niet.

Wat vooral leuk is aan het boek en boeiend aan de beschreven samenleving is dat het op het oog geen vervelende wereld. is. Ja oké, vrije wil is een soort van weg maar mensen lijken wel gelukkig. Althans, mede door drugs, voelen ze zich wel zo. Dat is een heel interessant uitgangspunt om over na te denken in hoeverre dat verkeerd is. Interessanter dan een zoveelste regime dat vijanden uitmoordt, daar is sneller consensus over te vinden. Het regime in dit boek stuurt mensen hoogstens weg (verbanning) en oogt dus minder kwaadaardig dan dat je gebruikelijk ziet.

De hoofdplot verder is wel aardig maar personages gaan voor mij nooit echt leven en zeker richting het einde rommelt de plot zich wat vooruit zonder nog echt boeiend te worden. Zo krijg je dus een boeiende wereld die interessante vragen oproept maar als leeservaring en als roman deed dit werk me minder. 3,0*.

Ik weet nog toen Trump in 2016 verkozen werd hoe de media (vooral de traditonele media, ook wel als MSM aangeduid) totaal verbaasd waren. Waar ik dan weer enigszins verbaasd over was hoewel dat wel lag in een patroon dat media wel vaker niet echt de antennes goed leken te hebben afgestemd op het klootjesvolk. Denk aan Brexit, denk aan het EU-referendum. In ieder geval was afgelopen november er minder verbazing over.

Of dat nu daaraan ligt, of de specifieke situatie van De Vries maar zij probeert wel degelijk de Trump-stemmer te begrijpen en te duiden. En dat doet ze heel behoorlijk. Haar specifieke situatie is dat familie van haar woont in West-Virginia en de typische Trump-stemmer is: ooit Democraat (stemde nog Obama) maar om allerlei redenen in 2016 richting Kamp Trump gegaan. Als De Vries zich daarop focust is ze het best en is dit boek het boeiendst en voegt dit boek wat toe aan alle literatuur over dit land.

Verder is dit meer een persoonlijk relaas over haar werk daar, haar werk tijdens Covid etc. Niet onaardig maar ook met weinig nieuws en richting het einde komt steeds meer hier de nadruk op. Jammer. Per saldo wel voldoende. 3,0*.

Interessant werkje wel over de breedte, Over een periode van ruim 2 weken vinden de Spelen plaats in Berlijn en elke dag wordt beschreven met een foto, een stukje weerbericht en kortere of langere stukjes over wat er gebeurt in Berlijn en vooral tijdens het sporten, afgewisseld met stukken van een overheidsdienst hoe men moet omgaan met bepaalde zaken. De nadruk ligt dan vooral op het uitgaansleven (je waant je eerder in de jaren 20) en minder op de situatie van de Joden (al gaat de schrijver er wel op in). Zo krijg je een breed en vrij goed beeld van de twee weken in augustus '36.

Echte diepgang wordt gemist. De structuur van elke dag een hoofdstuk werkt ook niet mee om echt diep op iemand of iets in te gaan. En niet elke passage of persoon is even boeiend. Maar als geheel werkt dit prima. 3,5*.

Eerst even over de titel. Dit boek kwam uit in 2003 onder de titel Witte Geef Geld. Dat slaat vooral op iets dat Luyten vaak hoorde (maar dan in een lokale taal). De heruitgave in 2018 kreeg een nieuwe titel namelijk Wit, Niet Blank (zo stond dit boek op de site maar heb ik laten aanpassen). Luyten legt die wijziging uit in een voorwoord al snap ik de redenen niet helemaal en vind ik tevens dat wit zeker geen betere variant is dan blank. Blank zou vooral een gevoel van reinheid oproepen en iets dat goed is. Los ervan dat wit ook iets betekent als legaal (zie Van Dale, maar zie ook termen als whitelisting, zwart werk, etc) worden wit en zwart enorm tegenoverelkaar gezet. Dan ben je in je taal al aan het polariseren. Lijkt me verre van goed. Absurd dat toch 'wit' zo enorm is ingeburgerd. Al gebruik ik die term zelf meer en meer aangezien het gebruik van blank je een soort Hitler maakt bij sommige totaalidioten en dat leidt dan weer af van de inhoud.

Typisch verder dat in de subtitels en in het boek het vaak gaat over Afrika en dat die term ook vaak wordt gebruikt. Terwijl Luyten eigenlijk enkel Rwanda bedoelt. Toch noemt ze dat steeds Afrikaans. De schrijver Dipo Faloyon vond daar iets van: Africa Is Not a Country: Notes on a Bright Continent - Dipo Faloyin (2022) - BoekMeter.nl Luyten zegt wel dat ze door een kolonialistische bril kijkt maar of ze dit zelf ook altijd doorheeft?

Enfin, los van al hetgeen hierboven: Luyten heeft wel een goed oog voor wat er gebeurt en kan dit ook prima verwoorden. In haar boek over de mijnstreek in Zuid-Limburg liet ze dat ook al zien. Al met al weet ze een redelijk beeld te schetsen van haar leven daar en hoe verschillende culturen kunnen botsen, vooral zij als rijk persoon (in dit geval wit, maar onderling blijken de zwarte mensen ook enorme verschillen te hebben tussen rijk en arm en hoe men dan met elkaar omgaat). Vaak boeiend. Dit boekje is geen wereldliteratuur en ook geen diepgravende studie die me omver blies maar als geheel prima ter lering en vermaak. 3,5*.

Het jaar is vijf dagen oud en het eerste kleine meesterwerkje heb ik al te pakken. In het begin deed dit boek me denken aan Cold Enough for Snow - Jessica Au (2022) - BoekMeter.nl dat ik 4,5* gaf. Een dochter die kijkt naar haar relatie met haar moeder, het kabbelende tempo, het meanderende verhaal rond een reis waarbij de hoofdpersoon via die reis reflecteert op haar relatie met haar moeder maar daarnaast ook op van alles. Die inhoud en toon vasthouden en daarmee zo goed worde kon deze Wond toch niet doen? Nou, wel dus.

In dit geval is de moeder dood en neemt de ik-persoon (dit is een autobiografie) de as mee eerst vanuit de plek waar de moeder is overleden naar haar eigen flat in modern Moskou en uiteindelijk naar Siberië waar de moeder vandaan komt waar de as zal worden begraven. Dit boek begint als een boek over moeder en dochter maar evolueert steeds meer tot een eclectisch werk over van alles en nog wat. Over feminisme, over LHBTI (de schrijfster is gay) en wat moeder daarvan vindt, de periode van Stalin en hoe die trauma's (vooral het haten op je kinderen omdat je ze moet voeden maar door alle ellende nauwelijks kan) doorwerken naar het huidige Rusland - dat soort psychologisch inzicht in intergenerationele trauma's is bijzonder sterk. Maar ook kleinere essays over Griekse mythologie worden erin verweven of ineens krijg je sterke overpeinzingen en zelfs een reflectie op het schrijven van boeken. Vasjakina zegt dat ze een dichteres is en niet zoveel te vertellen heeft voor een roman. Je snapt wat ze bedoelt (een fictief verhaal zal ze bedoelen) maar ze heeft ontzettend veel te zeggen.

Dat is allemaal inhoud maar dit boek is ook geweldig geschreven. Vasjakina is poëet en dat dromerige komt terug in de stijl en de tekst. Zoals de psyche van de hoofdpersoon zelf vaak raakt wordt getypeerd maar vooral ook eerlijk beschreven. En zintuigelijk. Waardoor je dit als lezer voelt. Hetzelfde geldt voor de beschrijvingen van grijze Russische steden of de kale steppes waar de wind altijd heerst.

Geen topscore dan? Nee, heel simpel omdat het boek niet voelt als een vijfsterrenboek. Ook enkele stuken met gedichten zijn net wat minder boeiend. Maar met gemak 4,5*.

Ah, Karakter. Ook al zo'n bekende roman uit de Nederlandse letteren. Allicht nog meer door de verfilming in de jaren 90 en de Oscar die gewonnen werd. Na Bint en wat andere werkjes wilde ik hiermee een blokje Bordewijk afsluiten.

Ik moest bij Katadreuffe weleens denken aan Raskolnikov. Ook iemand die het zichzelf moeilijker maakt dan nodig is. Een mix tussen sadomasochisme en hoogmoed zou ik zeggen. Enerzijds boeiend, anderzijds balancerend op een heel dun draadje wat betreft geloofwaardigheid en in hoeverre ik daarin mee kon gaan. Door de wilde schreeuwerige stijl van Dostojevski lukte dat bij Misdaad en Straf wel, door de bedachtzamere stijl hier net iets minder. Dat maakt wel dat die persoon mij weinig deed en het boek een zekere afstand had waarin ik niet echt werd meegezogen. En hoewel vader en zoon beiden wel interessante wezens zijn werkte hun onderlinge strijd voor mij daardoor ook niet altijd even goed.

Neemt allemaal niet weg dat de taal wel mooi is en de sfeer beklemmend sterk is neergezet. Dit is geen vrolijke wereld om te zien maar wel een die duisterder is gemaakt dan hij waarschijnlijk was. Maar dat geeft het boek wel een zekere kracht waardoor ik me ook niet verveelde al bleef ik op afstand. 3,5*.

Een tijdje terug bij een kruiswoordpuzzel had ik 'Roman Borderwijk, 4 letters'. Ik dacht direct aan Bint. Hoewel ik dat boek niet gelezen had is die naam van die roman (allicht omdat die zo lekker kort en bondig en toch uniek is, net als Kaas of Lijmen van Elsschot) een soort twee-eenheid met Bordewijk. Goede reden dacht ik om dan toch dat boek maar eens te lezen.

Hoewel dit werkje niet onaardig is, voelde ik wel wat teleurstelling. Bij zo'n bekende naam verwacht ik wat meer. Qua sfeer is het wel oké maar ik vond het boek verder qua plot en personages minder boeiend. De personages hebben overduidelijk een bepaalde rol binnen het geheel, ze staan voor een grotere groep, maar als de hoofdlijn zelf niet heel interessant is verder dan maken zulke diepere betekenissen van hun rollen mij ook minder uit. Zeker richting het einde wordt het verhaal wat stuurloos.

Het boekje stamt uit 1934 dus allicht is Bordewijk wel geïnspireerd door de Sovjet-Unie of Duitsland (al is dat nog vrij recent dan). Maar dan eerder een losse inspiratie dan dat ze echt als leidraad dienden, daarvoor kon ik te weinig overeenkomsten vinden behalve op thema's (strakke hand van regeren, collectiviteit voorop hebben staan). 3,0*.

Het idee om dieren als metafoor te gebruiken voor auto's is aardig bedacht maar werkt in de praktijk totaal niet. Dit werk gaat nooit echt leven en komt niet verder dan de metafoor. De wat archaïsche maar mooie schrijfstijl maakt dit werkje nog wel lezenswaardig maar echt boeiend wordt het nergens. 2,5*

Mooi boek wel, eerder een beschrijving van een wereld dan een verhaal laat staan dat er een hoofdpersoon is (dat zou ook niet passen). Het boek is enigszins afstandelijk en kil (wat enorm past), anderzijds ook met een zekere positieve toon ten op zichte van die wereld wat wel leuk contrasteert met het gevoel dat een menselijke lezer erbij zal hebben (ik wel althans). Qua beleving door de kille stijl blijft er weinig echt leesplezier over en dat wreekt zich vooral richting het einde (dat wordt wat stuurloos ook) maar al met al wel een boeiend werkje met genoeg goede punten. 3,5*.

Met zulke boeken die al richting de leeftijd van 30 gaan is het leuk om te zien hoe bepaalde voorspellingen zijn verlopen. Zijn ze volledig uitgekomen, werd de soep niet zo heet gegeten maar klopt de essentie of zat de schrijver er echt volledig naast? Ik denk dat Huntington dat redelijk heeft verdeeld over die drie uitkomsten.

Dat is iets dat denk ik ook wel wat zegt over het boek en mijn score. Enorm boeiend met een interessante theorie maar de onderbouwing is vaak anekdotisch en niet altijd even sterk. Dat is jammer. Maar verder hoe beschavingen worden gedefinieerd en hoe de wereld zo in elkaar zit is erg leuk en interessant om te lezen en dit boek verklaart ook wel een en ander van de huidige wereld en helpt je die ook begrijpen. 3,5*.

Ik zag dit boekje redelijk goed gerecenseerd worden en aangezien m'n vriendin uit Turkije komt heb ik toch deze bundel maar eens in de bieb gehaald. Acht kortverhalen en acht maal begon ik ergens wel met goede moed maar verzandde ik al snel in verveeldheid en vond ik de verhalen stuk voor stuk niet boeiend. Thematisch passen ze alle wel redelijk, over iemand die iets kwijt is en zoekende is. Maar qua sfeer en beelden gaan de verhalen nooit leven. Ik zie wel wat de schrijver wil maar het lukt niet. Zo gaat het een halve pagina over een vulpen en dat die vlekkerig is, maar de taal is plat en de gedachtes nogal banaal. Dan wordt dat nogal nikserig. Proust kan dit, Atay duidelijk niet. Ik ben nog wel benieuwd naar meer Turkse literatuur maar ik laat Atay maar even liggen. 1,5*