menu

Via deze pagina blijf je op de hoogte van recente stemmen, meningen en recensies van eRCee. Standaard zie je de activiteiten in de huidige en vorige maand. Je kunt ook voor een van de volgende perioden kiezen: januari 2019, februari 2019, maart 2019, april 2019, mei 2019, juni 2019, juli 2019, augustus 2019, september 2019, oktober 2019, november 2019, december 2019, januari 2020, februari 2020, maart 2020, april 2020, mei 2020, juni 2020, juli 2020, augustus 2020

Lost Children Archive - Valeria Luiselli (2019) 4,0

Alternatieve titel: Archief van Verloren Kinderen, gisteren om 15:50 uur

stem geplaatst

» details  

Matratzenhaus, Das - Paulus Hochgatterer (2010) 2,5

Alternatieve titel: De Zwarte Klok, 2 augustus, 17:34 uur

stem geplaatst

» details  

Storia di Chi Fugge e di Chi Resta - Elena Ferrante (2013) 4,0

Alternatieve titel: Wie Vlucht en Wie Blijft, 29 juli, 20:18 uur

Waarheidschrijven deel 3.

Mijn enthousiasme voor de Napolitaanse romans van Ferrante blijft onverminderd groot, sterker nog, de eerste helft van Wie vlucht en wie blijft dacht ik dat dit het beste was wat ik tot nu toe over Lenu en Lila te lezen kreeg (op 4,5* niveau).

Allereerst valt op hoe gemakkelijk je dit na meer dan een jaar weer oppakt en dan de personages bijna allemaal direct kan plaatsen, ook de obscuurdere types. Wat Ferrante in deel drie doet is de microkosmos van 'de wijk' plaatsen in de bredere context van Italië in de jaren '70. Aan de ene zijde van het spectrum bevinden zich de fascisten, de kapitalisten en de maffiosi, aan de andere kant arbeiders, studenten, communisten, welke dan weer niks moeten hebben van de sociaaldemocraten (ergens in het boek doet iemand de profetische uitspraak dat als men het systeem nu niet omver weet te werpen de arbeidersklasse gevangen zal raken in consumentisme en doekjes voor het bloeden, ik parafraseer).
Het verhaal van Lila over haar werk in de fabriek van Bruno is behoorlijk heftig, het is ook eigenlijk het enige deel van het boek waarin zij rechtstreeks in beeld komt (omdat ze zich persoonlijk uitspreekt tegen Elena). Er zit weer #me too-problematiek in avant la lettre en omdat je de personages al zo lang volgt komt dat meer binnen dan een willekeurig twitterbericht.
Vanaf halverwege vind ik het boek jammer genoeg flink inzakken. Soms ontstond zelfs even de indruk dat Ferrante wat vinkjes wil zetten bij verschillende thema's, zoals vrouwelijke seksualiteit. In het laatste kwart had ik hier geen last meer van en werkt het boek fijn naar een nieuwe ontwikkeling toe.

Wat ik vooral zo goed vind aan de reeks is het twijfelende zelfbeeld van de verteller/ik-persoon, Elena Greco (Lenu), en de manieren waarop Ferrante dit gestalte geeft. Omdat je alles door de ogen ziet van Lenu blijft het voor de lezer net zo goed onduidelijk. Wat is ze nu echt waard? Met name natuurlijk ten opzichte van Lila, waarvoor overigens hetzelfde geldt: is ze nu werkelijk een geniale geest die door de omstandigheden niet tot ontwikkeling heeft kunnen komen, of is dat alleen maar suggestie? Je komt er niet achter en Ferrante blijft telkens met nieuwe invalshoeken komen, omdat alle personages er zo hun eigen ideeen over hebben en soms ook van inzicht veranderen (denk aan Nino). Het feit dat Elena Greco niet alleen de verteller is maar ook een schrijfster binnen het verhaal, terwijl ze dezelfde voornaam draagt als de auteursnaam op het boek, is onderdeel van het spel. Zijn haar twijfels misschien ook de twijfels van Elena Ferrante? (Nog een klein voorbeeldje: Lenu krijgt meermaals complimenten over dat ze mooi is, maar ze lijkt zichzelf nooit als mooi te zien en beschrijft zichzelf ook niet zo, zodat je als lezer niet weet of ze werkelijk mooi is of niet. Dit geldt eigenlijk voor alles: is ze een goede moeder? Een goede schrijfster? Een goede vriendin? En wat is dat dan?)

Of neem dat huwelijk met Pietro, zelden over zo'n kleurloze relatie gelezen, de verloving of zelfs de huwelijksdag zijn daarin niet beter. Aanvankelijk leek het me een beetje nalatig van Ferrante dat dit niet wat dieper wordt uitgewerkt, maar aan het einde besef je dat het een welbewuste keuze is en dat de fletsheid van Lenu's huwelijkse leven onderdeel is van haar zoektocht naar wie ze is.
De schrijfstijl past naadloos bij de inhoud. De relatieve slordigheid houdt het authentiek en levend, geworteld in het bestaan van alledag. Het boek leest daardoor heerlijk. Zoiets leer je niet bij een opleiding 'creative writing' in New York, dit is een auteur die een eigen stem gevonden heeft om te vertellen wat alleen hij of zij kan vertellen. Waarheid, daar gaat het om.

In mijn ogen levert Elena Ferrante met de Napolitaanse romans geen perfect maar wel grensverleggend proza af. De onopgesmukte manier waarop de vrouwelijke ervaring wordt uitgespit, ik heb dat nog nooit eerder zo onder ogen gehad. Natuurlijk kan dat ook aan mij liggen maar dan nog blijft staan dat het in elk geval voor mij vernieuwend is. Wat een schitterende reeks.

» details   » naar bericht  » reageer  

Paris-Austerlitz - Rafael Chirbes (2016) 1,5

21 juli, 16:38 uur

mjk87 is met zijn twee sterren nog te mild voor het boek. Als je een student in één van de talrijke cursussen 'creative writing' zou vragen om een tekst te schrijven die zo clichématig mogelijk het romangenre nadoet, dan kom je op zoiets uit als Paris-Austerlitz. Tel maar mee: het is een terugblik van de hoofdpersoon op een stukgelopen relatie, de vroegere geliefde ligt op zijn sterfbed, er speelt heel vaag iets van een tweede generatie oorlogstrauma, er is sprake van een onhebbelijke stiefvader, de relatie tussen de protagonist en zijn moeder is slecht, oja, het gaat om een kunstenaar die als buitenlander in Parijs woont, de relatie zelf is gedoemd vanwege zowel een socio-economische kloof als een leeftijdsverschil (van bijna 30 jaar) en dan is er nog een ziekte waar de eerder gesuggereerde student ongetwijfeld kanker van had gemaakt maar Chirbes zette dit boek op in 1996 dus het betreft AIDS. Blijkbaar heeft de schrijver de tekst zeer lang terzijde geschoven (om overduidelijke redenen, het is namelijk volstrekt ondermaats), maar het in het jaar van zijn dood toch nog voltooid en door zijn erven laten uitgeven. Helaas ontbreekt enige verantwoording in het boek dus tast ik verder in het duister over het hoe en waarom. Baal er wel van want ik had me heel bewust voorgenomen eens een tweede roman van Chirbes te proberen en met deze postume uitgave voel ik me zwaar bekocht.

(Tzum vindt het wel goed.)

» details   » naar bericht  » reageer  

Fundbüro - Siegfried Lenz (2003) 3,5

Alternatieve titel: Bureau Gevonden Voorwerpen, 19 juli, 14:57 uur

Als dit boek geen omslag had gehad en ik zou het gelezen hebben zonder verdere kennis van context, dan had ik nooit kunnen raden dat Bureau gevonden voorwerpen geschreven is door Siegfried Lenz. Een aangename verrassing moet ik zeggen, want hoewel ik Lenz in het algemeen waardeer zijn sommige titels van zijn hand vooral degelijk; psychologische romans op een klassieke manier (zoals Het verlies en Een minuut stilte).

Dit boek is veel speelser. De hoofdpersoon, Henry, heeft geen ambitie om carrière te maken en komt te werken op het depot van de spoorwegen waar gevonden voorwerpen worden verzameld en geretourneerd. Mensen die binnenkomen om hun eigendommen terug te krijgen worden 'verliezers' genoemd. De setting doet een beetje aan als iets van Saramago en bij die ene overeenkomst blijft het niet: de lichte toon, de sympathie voor de personages en de achterliggende maatschappelijke thematiek zijn net zo goed parallellen.

Aanvankelijk lijkt alles pais en vree in het leven van Henry, precies zoals hij het wil, hij heeft het naar zijn zin op zijn werk en kan zich daarnaast richten op het veroveren van zijn collega Paula. Maar er blijkt ook een sluimerend gevaar te zijn, namelijk een motorbende die de wijk waar hij woont onveilig maakt, zonder duidelijke motieven. Van hieruit trekt Lenz subtiel maar beslist een steeds krachtiger maatschappelijke schets op, die toch nergens de romanvorm gaat overheersen. De finale is filmisch met voor het eerst iets van pathos in de toon, als er wordt teruggegrepen op een uitspraak die Henry eerder in het boek heeft gedaan: "Je verzetten, [...], als niets meer helpt, kun je je alleen nog maar verzetten, dat weet jij toch net zo goed als ik? ". Dit is het verzet van het individu tegen het systeem (Henry versus de spoorwegen en de hiërarchie) en van de stille meerderheid versus de luidruchtige sekte der kleingeestigen (Henry versus het echtpaar op de feestavond en versus de motorbende). Hier kan je dan toch de Siegfried Lenz herkennen van Duitse les, als je het weet tenminste.

Ja, ik vond het echt een heel fijn boekje. Het gebrek aan enige blik in de psyche van de personages, buiten wat ze tegen elkaar zeggen en wat ze doen, werkt een beetje vervreemdend maar creëert ook lucht. Dat geldt tevens voor het gegeven dat Lenz niet heel erg bezig lijkt te zijn een vloeiend, ononderbroken verhaal te vertellen. 3,5* mag geen schokkende score zijn, maar mijn waardering voor deze schrijver is wel verder toegenomen. Hij bewijst hier dat hij ook buiten de jaren '60 echt relevante literatuur heeft voortgebracht en dat maakt zijn carrière van meer dan vijftig jaar nog imposanter.

» details   » naar bericht  » reageer  

Tarabas: Ein Gast auf Dieser Erde - Joseph Roth (1934) 3,5

Alternatieve titel: Tarabas: Een Vreemdeling op Aarde, 12 juli, 11:31 uur

Het is een merkwaardig verhaal wat in Tarabas wordt verteld, waarbij nooit helemaal duidelijk wordt wat het allemaal precies wil zeggen. Ik geloof dat Joseph Roth zich liet inspireren door een krantenbericht. Hij werkte echter onder grote tijdsdruk omdat hij net uit Duitsland was gevlucht en zich bij Querido verplicht had tot het afleveren van een roman. Het is waarschijnlijk ook daardoor dat de vertelling niet helemaal in balans lijkt, hoewel het ook enigszins hoort bij Roths manier van vertellen, waarin altijd iets ongrijpbaars zit, een soort verborgen mystiek. Wat echter rotsvast overeind blijft staan is de ritmische stijl, de cadans van Roths zinnen heeft een sterke kracht. Daardoor valt Tarabas ook nergens stil en lees je het met genoegen uit.

» details   » naar bericht  » reageer  

Kapitanskaja Dotsjka - Alexander Poesjkin (1836) 3,0

Alternatieve titel: De Kapiteinsdochter, 11 juli, 16:40 uur

Wanneer je de Russische literatuur leert kennen dan valt al snel op dat ene Poesjkin onder zijn collega's een soort mythische status heeft. Ik ben éénmaal in Rusland geweest en van alle standbeelden die je daar vindt (en ze zijn er scheutig mee) betreft het naar schatting de helft van de tijd een afgietsel van Poesjkin. Deze mate van eenparige literaire verering is vrij uniek, het lijkt misschien wat op de wijze waarop men in Spaanstalige landen Cervantes op het schild hijst.

Merkwaardige is vervolgens dat je als Nederlander niet eenvoudig iets van Poesjkin kan bemachtigen in bibliotheken, zeker niet als je het dichterlijke deel van zijn oeuvre mijdt. Met de nieuwe vertaling uit 2020 van De kapiteinsdochter is daar nu een eind aan gekomen en zo kon ik ten langen leste mijn eerste pagina's Poesjkin tot me nemen.

Het meest aardige van het boek is denk ik de luchthartige toon waarop alles wordt verteld, waarmee ook de grootste gruweldaden of tragische liefdesperikelen iets dubbelzinnigs krijgen, alsof de schrijver er direct een knipoog bij geeft. Het deed me daarom wat denken aan tijdgenoot Alexandre Dumas. De kapiteinsdochter is derhalve een prettig, onderhoudend, makkelijk lezend, vermakelijk boekje, maar dat is het dan ook. Diepere psychologie of memorabele scenes ontbreken. De meesterwerken die de Russische literatuur zou voortbrengen zijn nog ver weg (hoewel, ook niet zo ver weg, in 1842 was het al raak).

Je hoeft er dus zeker niet omheen te lopen, om deze Poesjkin, maar er naarstig naar op zoek gaan is ook niet nodig. (O ja, op de plek waar het er echt toe doet, voor de bibliotheek in hartje Moskou, daar staat Dostojewski op een sokkel en zo hoort het ook.)

» details   » naar bericht  » reageer  

Boussole - Mathias Énard (2015) 2,0

Alternatieve titel: Kompas, 8 juli, 15:16 uur

Ondanks een uitdijende wensenlijst van te lezen boeken hecht ik eraan om een paar keer per jaar gewoon iets op de gok te proberen. Gok is daarbij natuurlijk relatief; meestal gaat het zo dat ik in de bibliotheek ergens naar op zoek ben en in plaats daarvan met iets anders thuiskom, waar mijn oog op gevallen is. Kompas van Enard won de Prix Goncourt in 2015 en heeft een aansprekende flaptekst over muziek en Oriëntalisme, kortom voldoende aanknopingspunten om het een kans te geven.

Toch aarzelde ik na een paar pagina's al of ik wel verder moest gaan, want de stijl stond me tegen. Uiteindelijk was dat mijn eer te na en heb ik doorgezet en hoewel dit aanvankelijk nog wel een goed besluit leek, was stoppen achteraf misschien niet zo gek geweest gezien de uiteindelijke score en de tijd die het gekost heeft.

Mathías Enard beschrijft een Oostenrijkse musicoloog genaamd Franz die, net gediagnosticeerd met een bedreigende ziekte, in een doorwaakte nacht denkt aan het leven achter hem, vooral zijn nooit vormgekregen liefde voor de Orientalistische wetenschapper Sarah. Boven de lange hoofdstukken prijken tijdsaanduidingen uit deze nacht en de uitgever meldt met enig aplomb dat elke bladzijde staat voor anderhalve minuut. Een roman in 'real-time' dus, vergelijkbaar met een film in één take, alleen het voelt nergens zo aan. Het hele principe van de doorwaakte nacht überhaupt is zo bedolven onder de herinneringen dat het niet eens een volwaardige esthetische structuur vormt. Qua narratief kan hetzelfde gezegd worden van de onbereikbare liefde van Franz, want hoewel het verlangen duidelijk is weet Enard geen scenes uit te tekenen die werkelijk gestalte geven aan de relatie, het iets van vlees en bloed maken. Dit geldt bijvoorbeeld heel sterk voor de enige seksscène die uiteindelijk plaatsvindt: die is zo algemeen in z'n lyriek dat het simpelweg niet overtuigt.

Als roman vind ik Kompas eigenlijk goeddeels mislukt. Enard lijkt heel in de verte wat te hebben afgekeken van Javier Marías, met name diens minder verhalende werk (De zwarte rug van de tijd). Hij gebruikt bijvoorbeeld ook lange zinnen, opsommingen, en laat thema's en motieven rondcirkelen en telkens terugkomen. Maar de stijl ontbreekt het aan enige finesse en er zit gewoon algeheel te weinig vertellerskracht in het boek.

Dan blijft nog over de setting, een belangrijke component van deze roman, want Enard situeert zijn boek in de interessante (maar tevens nogal elitaire) wereld van het Oriëntalisme. De lens richt zich hierbij vooral op de 19e eeuw, met name op het gebied van literatuur en muziek. Er zit ontzettend veel kennis in het boek gestopt en hoewel het op detailniveau lang niet altijd relevant lijkt voor de lezer, staat het totaalbeeld wel. Het grote punt dat Kompas wil maken, is dat het Oosten en het Westen elkaar eeuwenlang wederzijds beïnvloed hebben en dat je deze culturen niet uit elkaar kunt trekken, laat staan tegenover elkaar zetten. Relevant, zeker, maar nogmaals is mijn gevoel dat Enard de arabist in dit boek meer het woord voert dan Enard de romancier.

Blij dat het uit is dus en ondanks dat er goede aspecten aan zitten kan ik hier geen voldoende van maken.

» details   » naar bericht  » reageer