Schitterende, sublieme reeks kortverhalen, met als hoogtepunt 'Alleen'; hier is de schrijver aangekomen in Amerika, het 'beloofde land', maar niets is wat het lijkt, laat staan dat het verder nog iets te bieden heeft. Het lot neemt een loopje met hem en hij legt zich er - uiteindelijk - bij neer.

Verder (o.a.) tal van verhalen over het 'oude land' in Polen, bv. het overbekende 'Yentl', dat de meesten wel kennen van de verfilming van ons aller liefste Barbra S.. Veel dybbuks en bizariteiten, je moet ervan houden, maar voor mij is het van eeuwigheidswaarde.

Het was ooit een kadootje van mijn oudste broer aan mijn moeder, en lange tijd heb ik het links laten liggen, maar begin deze eeuw bood het me troost van onschatbare waarde - zo gaat die shit.


Max. score. No. 1 in mijn top 10, voor altijd, naar mijn inschatting.

In 1998 werd dit werk voor het eerst als volledige roman uitgegeven, maar in mijn Nederlandse vertaling staat te lezen dat het tussen januari 1957 en januari 1958 al veel eerder als feuilleton in het Jiddische blad 'Forwerts' werd gepubliceerd.

Ik ben blij dat ik het tweede deel een kans heb gegeven, want ik kwam toch tal van (meer) interessante bespiegelingen en ontwikkelingen tegen. Boris 'Boruch' Makaver mag dan de spil zijn in de kring van mensen waarover hier verteld wordt, Hertz Grein en zijn drie ingewikkelde relaties krijgen de meeste pagina's toebedeeld. Hij is een personage die ergens tussen een hopeloze man die maar niet vat kan krijgen op zijn gevoelsleven, een streng opgevoede en door bijbehorende grootse thema's verscheurde jood en een ordinaire geilneef laveert - in mijn beleving althans.
Uiteindelijk weet ik ook niet zo goed wat ik hiermee aan moet (lees: wat Singer beoogt te betogen), al helemaal met niet de epiloog (wordt het weer net zo'n fiasco als zijn eerdere terugkeer naar het geloof en Lea?), maar zoals altijd weet Singer mij met zijn vertelstijl te boeien; deels een onverbiddelijke kijk op de wereld net na W.O.II (alles speelt zich af in '47 - '49) en een boeiende inkijk in de levens van een aantal joden in de na-oorlogse tijd in New York.

Naast Grein komt bv. ook de losbol Jasja Kotik aan de beurt, die door anderen voor van alles uitgemaakt wordt, en dat levert vanuit zijn visie toch weer een ander plaatje op. En zo worden er meer personages vanuit hún perspectief oprecht neergezet en dat maakt van 'Schimmen aan de Hudson' een rijk relaas.

Tenslotte worden er zaken aan god, satan en zondig gedrag toegeschreven dat het een lieve lust is. Dit is duidelijk een onvermijdelijk gevolg van een streng religieuze jeugd en mij niet onbekend voorkomt. Je kan uit een verstikkend religieuze omgeving geraken, maar zie nog maar es dat je af komt van verstikkend religieuze ideeën...


Niet een roman die ik iedereen zomaar zou aanraden, begin dan liever eens met de bundel Short Friday.

Toen Billy in levende lijve in contact kwam met Kilgore Trout, leek het idd ineens op te leven op dat vlak, maar daar werd verder weinig mee gedaan. Toch heb ik me niet gestoord aan de personages, ook al kregen ze weinig 'verhaal' mee.

Ik vink vast 4 sterren aan, later hopelijk meer (toelichting).

-edit- Wat me nog opviel: meestal wordt er gesproken van Billy Pilgrim (en dat is dan toch de ik-figuur), maar twee keer wordt komt er ineens een 'tweede ik'-persoon bij kijken, de eerste keer wanneer de Amerikaanse krijgsgevangenen vanuit de treinwagon Dresden aanschouwen - Somebody behind him (Billy Pilgrim) in the boxcar said, "Oz." That was I. The only other city I'd ever seen was Indianapolis, Indiana. Alsof 'de schrijver er ook op nog een andere level bij was'...? Vonnegut blijkt inderdaad in Indianapolis geboren en getogen te zijn...

Verder ben ik erachter gekomen dat Kilgore Trout (helaas) een fictieve schrijver is en dat de wereldbevolking pas in 2011 de 7,000,000,000 bewoners passeerde, niet zoals hier voorspeld in 2000.

Het is een boek dat vlot wegleest, met het constante (soms korte, soms langere) tijdreizen als uitstekend werkende 'gimmick'. Het steekt wonderlijk in elkaar, zoals gezegd lijkt de schrijver dezelfde te zijn als Billy Pilgrim, maar met de eerdere genoemde ik-persoon twijfel ik daar soms ook weer aan.
De behandeling van de Engelse krijgsgevangenen, die zeer gerespecteerd worden door de Duitsers en abusievelijk veel te veel voedsel en spullen krijgen van het Rode Kruis, is opvallend. Ik weet eigenlijk niet of dat fictie is of niet...
En dan ga ik meteen ook twijfelen aan echtheid van de tot nazi 'bekeerde' Amerikaan Campbell en zijn analyse van het Amerikaanse leger...

Een boek dus dat ik niet meteen kan doorgronden, maar wel fascineert en een nieuwe leesbeurt zeker waard is.

Leuk boekje, mijn eerste Campert. Ik had 'm ooit al es gelezen begin jaren '90 en het is me altijd bijgebleven, maar hoe het precies ver- en afliep niet. Over verschillende mensen die op een soort van kruispunt in hun moeizame levens komen, maar het draait natuurlijk vooral om Somberman.

Soms vind ik het net iets te simplistisch en ook de apotheose voor Domoor is misschien wat extreem en vergezocht, maar toch werkt het uiteindelijk wel als tegelijk troosteloze en relativerende schets van de tijd(sgeest) (er zit ook wel iets van een cautionary tale in) - waar ik indertijd niet bepaald grip op kon krijgen. En dat maakt het extra fijn, dus rond ik de dikke 7 af naar boven...

Deze moest wel even bezinken. Sowieso is het een hele overwinning voor mij om weer eens een boek te lezen dat niet uit kortverhalen bestaat. Mijn insteek was tot kort geleden: als ik één keer aan een boek begonnen ben, wil het ook uitlezen en dat is praktisch gezien onmogelijk, dus met 'Der Sotn in Goray' heb ik die regel laten varen.

Ik was er al es in begonnen en het stukje van vrouwen die verkracht werden, en wiens buiken vervolgens opengesneden werden, er een kat in gestopt werd en weer dichtgenaaid werden, joeg me de stuipen op het lijf. En zo gaat Singer vaker op de horror toer, maar ook fantasy mag als genre aangemerkt worden. Dit is dan gebaseerd op een aantal feiten (pogroms, Sabbatai Zvi - waarvan ik dat van de laatste aanvankelijk niet doorhad, dank chris reifert), er wordt van alles bijgehaald en als je totaal geen voeling hebt met religieuze verhalen, dan kan dit nog een zware dobber zijn. Voor mij sluit het als afvallige precies aan bij waar ik religie vaarwel heb gezegd, maar nog altijd behoefte heb aan Het Mystieke, Het Fantastische en het Verschrikkelijke.

Onderweg vroeg ik een paar keer af hoe de door mij zo gewaardeerde schrijver hier een eind aan zou breien, en het moet gezegd dat hij het volledig uit de bocht laat vliegen, waarbij de film 'The Exorcist' verbleekt, in mijn optiek, om dan droogjes af te sluiten met een gemeend en letterlijk 'moraal van dit verhaal' - hij zal wel enig medelijden voor zijn lezers gevoeld hebben... Zelf weet ik nog steeds niet goed wat ik van dat einde vind, ik had het ergens wat nuchterder verwacht, maar toch is het een intrigerend boek vol bizarre gebeurtenissen, fantasierijke wezens, en treurige types die klap na klap te verduren krijgen, mooi opgebouwd met vele kleine hoofdstukjes en in twee delen gesplitst.

De stijl van (be)schrijven is in ieder geval weer verslavend, sommige stukken zijn zo spannend dat je wel twee keer zo snel aan het lezen lijkt te zijn, zo graag wil je weten hoe dat afloopt...

Vooralsnog een dikke acht.

"Isaac Bashevis Singer is een schrijver om gek van te worden, een wonderbaarlijke verschijning in de Jiddische literatuur, onvergetelijk, onnavolgbaar, onbeschrijflijk." Dit zegt Henry Miller over de man wiens werk in deze bundel is opgenomen. -
- zo las ik na afloop op de achterflap. Meneer Miller ken ik niet (blijk wel via via iets van zijn werk kennis te hebben genomen), maar ik ben het hartgrondig eens met zijn loftuitingen.

Één enkel greepje uit deze bundel:

"Hij" (de mens) "heeft een blaasbalg in zijn borst, die doorlopend op en neer moet gaan. Aan zijn linkerkant heeft hij een klein zakje, dat altijd moet kloppen en trillen. Hij stopt zich vol met een soort schimmel dat groeit op modder of zand. Hij moet dat soort schimmel onafgebroken verzwelgen en kan het pas weer uitwerpen, nadat het door zijn lichaam is gegaan. Zijn levensloop hangt af van duizend wisselvalligheden en daarom is hij zo kwaadaardig en boos." (...) "Ze putten hun wijsheid uit geperste houtpulp, volgesmeerd met inktvlekken. En hun ideeën rijzen in een slijmerige substantie, die ze meedragen in een benen schedel op hun nekken" (...)

Wie houdt er nou niet van zo'n man. Ik beschouw hem als m'n 3e opa.

Ik heb het geprobeerd, maar door de ontzettend ingewikkelde beschrijving in hoofdstuk één van hoe het plaatsje Tunbridge Wells in elkaar steekt en hoe de treinen er naartoe en doorheen lopen, inclusief zinnen die regelmatig nog langer zijn dan degene die ik nu aan het neerpennen ben (en volgens mij ook ingewikkelder - het is dan ook van de hand van een academicus op leeftijd), noopten mij ertoe voortijdig te stoppen, wat meteen funest bleek voor mijn leesopleving...

Jammer, en vreemd, want de eerste keer dat ik dat en volgens mij ook het tweede hoofdstuk las, jaren geleden, was het mij een stuk beter bevallen. Nou ja, misschien in de toekomst nog eens en maar even broeden wat ik als volgende ga pakken.

Ik markeer dit dan wel als recensie, maar een cijfer geven, doe ik natuurlijk niet.

In deze 'Kinderverhalen' komt de belerende rabbi in de schrijver Isaac Bashevis Singer meer dan ooit tevoorschijn. In andere verhalen en romans komen al wel vele elementen uit het jodendom naar voren, worstelt hij regelmatig met het bestaan van een almachtige, genadige god tegenover de gruwelen die er tegelijk in de wereld plaatsvonden en -vinden, maar zo moraliserend als hier kwam hij nog niet eerder uit de hoek. Toch blijft hij een begenadigd verteller en als je een beetje door zijn vast en zeker goed bedoelde boodschappen heen kijkt, valt er meer dan genoeg te genieten.

De rol van dieren is hier groter dan ooit (hij was overtuigd vegetariër later in zijn leven). Het verhaal 'Zlateh de geit' (geen idee waarom hier 'bok' in de synopsis terecht is gekomen, maar ik zal het zo even corrigeren) is een aandoenlijk relaas van een jonge jongen die op pad gaat naar de stad met de familiegeit, omdat er simpelweg te weinig geld is voor eten en het beest dan maar naar de slacht moet. Verder zijn er ook weer tal van joodse zaken aanwezig, zoals dibboeks, dreidels en chanoeka, maar ook kobolds, heksen en de riviergeest Topiël, die meer bij de Oost-Europese volkssagen horen. Zodoende doen veel verhalen ook wel aan als sprookjes, waarover dit te lezen is op de achterflap:

"Deze kinderverhalen van Singer zijn evenmin exclusief voor joodse kinderen als de sprookjes van Andersen voor Deense kinderen zijn. Ze hebben de vaart, de directe eenvoud van het mondelinge verhaal." Ik zou er aan toe willen voegen dat, net zoals oude oorspronkelijke sprookjes, er hier van alles gebeurt dat tegenwoordig misschien niet eens meer geschikt wordt geacht voor kinderen, maar dat zal persoonlijk zijn. Ondergetekende heeft zich er in elk - grotendeels - goed tot zeer goed mee vermaakt.


Een dikke zeven, gemiddeld.