stem geplaatst

stem geplaatst

Vrouwen in Duistere Tijden van Alicja Gescinska won enkele weken geleden de Socratesbeker voor “het meest urgente, oorspronkelijke en prikkelende filosofieboek” van 2025. Nu twijfel ik een beetje over het filosofische gehalte van dit winnende boek, maar dat we hier met inspirerende vrouwen te maken hebben is zeker. Dat we allemaal wat van deze inspirerende verhalen kunnen leren is ook zeker.

In Vrouwen in Duistere Tijden behandelt Gescinska de levens en het denken van tien vrouwen die allemaal op hun eigen manier te maken hebben gehad met de totalitaire systemen van de twintigste eeuw: het nazisme en/of het communisme. De verhalen gaan vooral over hoe deze vrouwen lichtpuntjes in de duisternis vonden en hoe ze hun menswaardigheid behielden, ondanks alle ontberingen die ze moesten doorstaan. Vriendschap, hoop, liefde, verontwaardigheid en aandacht zijn zo enkele zaken die deze vrouwen op de been hielden.

Veerkracht
Ik denk dat niemand onverschillig kan blijven bij het lezen over de ongekende veerkracht van deze vrouwen, onder wie Hannah Arendt, Etty Hillesum, Rosa Luxemburg, Simone Weil en Barbara Skarga. We kunnen heel veel leren van de manier waarop deze vrouwen hun hoofd omhooghielden en hoe ze zich weinig tot niks aantrokken van de heersende mores van die tijd. Ze geloofden in hun eigen waarden, leefden ernaar en wisten zo hun waardigheid te behouden. Ondanks ontmenselijkende fenomenen bleven ze onverminderd voor zichzelf en hun omgeving zorgen.

Ik werd zeker geraakt door de verhalen van deze vrouwen en wat dat betreft draag ik dit boek een heel warm hart toe. Je voelt de liefde waarmee Gescinska – die zelf ook haar portie gehad heeft en daar in dit boek ook mooi over schrijft – over haar inspiraties vertelt. Bovendien is dit zeker een belangrijk boek in tijden waarin totalitaire tendensen – zowel op links als rechts – meer aanwezig lijken te worden. Want naast de persoonlijke verhalen van deze vrouwen biedt hun denken ook openingen om tegenkracht te bieden aan deze tendensen. Wat dat betreft zeker een goed en urgent boek.

Filosofische gehalte
Ik twijfel wel een beetje over het feit dat dit boek de Socratesbeker heeft gewonnen. Ik vond het filosofische gehalte namelijk ondermaats. Het grootste gedeelte van dit boek is biografisch, het gaat vooral over de persoonlijke levens van de tien vrouwen. Ieder tweede hoofdstuk gaat vervolgens over het denken van deze vrouwen, maar dat heeft ook een nogal descriptief en biografisch gehalte en gaat slechts in enkele gevallen over de filosofische theorieën van de vrouwen. Ik vond Vrouwen in Duistere Tijden een erg goed boek, maar vond ik het filosofisch? Nee, dat niet.

Daarnaast wordt er veelvuldig verwezen naar mannelijke denkers en personen die belangrijk waren in de levens van deze vrouwen. Er is zelfs een appendix over drie mannelijke filosofen die van grote invloed geweest zijn op de genoemde vrouwen. Dat toont zeer goed aan dat de hele onderneming om een boek alleen over vrouwen (en over mannen net zo goed) te schrijven eigenlijk volkomen belachelijk is. Misschien begrijpelijk, maar belachelijk.

Grote uitdaging
Dat neemt allemaal niet weg dat ik genoten heb van deze tien vrouwen waarvan ik er slechts enkele al kende (ik ben zelf op Hannah Arendt afgestudeerd). Ik weet niet meer precies wie van de tien dit zei, maar er is één gedachte die ik ongelooflijk prachtig en treffend vond, namelijk dat het zeer makkelijk is om als mens geboren te worden, maar om vervolgens mens te worden en te blijven, dat is de grote uitdaging in het leven. Deze gedachte neem ik zeker mee, maar er zijn nog veel meer inspirerende gedachten en levenshoudingen in Vrouwen in Duistere Tijden te vinden. Duistere tijden? Ja, maar dankzij deze vrouwen ook heel veel bezielende lichtpuntjes.

blogpost

stem geplaatst

Na de vele negatieve commentaren die ik las op De Jaknikker van Peter Buwalda stelde ik mijn verwachtingen wat bij. Dat was bij nader inzien helemaal niet nodig, want ik vond dit vervolg op Otmars Zonen uitstekend geschreven, ingenieus geconstrueerd en dermate onderhoudend dat ik alle andere boeken waarin ik bezig was niet meer heb aangeraakt totdat ik de laatste bladzijde van deze roman omsloeg.

De Jaknikker gaat verder waar Otmars Zonen eindigde. Ludwig wordt de rechterhand van Johan Tromp, die niet weet dat Ludwig zijn zoon is. Tromp houdt zich vooral bezig met Isabelle Orthel, de journaliste die hem het leven zuur probeert te maken. Hij maakt Ludwig tot zijn spion, maar Ludwig heeft ook zo zijn eigen beweegredenen om bij Orthel in de buurt te zijn. Ondertussen wordt er ook een documentaire gemaakt over de geniale broer van Ludwig die een verloren gewaand stuk van Beethoven beweert te hebben gevonden, maar Ludwig verdenkt zijn broer ervan het stuk zelf gecomponeerd te hebben. Ondertussen schrijft Tromps vrouw Barbara een boek en neemt daarmee de controle over de feiten.

Begenadigd
Al in Bonita Avenue en Otmars Zonen toonde Buwalda een begenadigd schrijver te zijn. Ook in De Jaknikker is het genieten van zijn uitweidingen. Tien minuten kunnen zo honderd pagina’s in beslag nemen, waarbij bepaalde gebeurtenissen de personages triggeren om zich allerlei zaken uit het verleden te herinneren. Je krijgt zo een inkijkje in de gecompliceerde binnenwereld van Buwalda’s personages.

Buwalda springt daarbij heerlijk van perspectief naar perspectief. Als bijvoorbeeld Ludwig een interactie met Johan Tromp heeft, zitten we in een kwestie van een seconde niet meer in het hoofd van Ludwig, maar springen we naar het hoofd van Tromp. Het is zeker niet uniek om op die manier van perspectief te wisselen, maar Buwalda doet het wel erg goed.

Onhebbelijk
De personages zijn stuk voor stuk totaal onhebbelijk. In bijna zevenhonderd pagina’s valt er niemand te betrappen op een moment van empathie voor of oprechte interesse in de ander. De mensen in dit boek zitten totaal vast in hun eigen driften, in de strijd die ze met de buitenwereld voeren in de hoop als winnaar uit de bus te komen. Eventuele slachtoffers die daarbij vallen zijn slechts een kwestie van nevenschade.

Ik kan niet anders zeggen dat ik totaal gegrepen werd door al het drama dat zich in De Jaknikker voltrekt. Inmiddels is al veel geschreven over de wending waaruit blijkt dat we met een boek in een boek te maken hebben. Voor velen hield daar het leesplezier op, maar voor mij werd het leesplezier alleen maar groter. Door deze wending is dit namelijk niet meer louter een onderhoudend verhaal over mensen die elkaar het leven zuur maken, maar wordt dit ook een verhaal over hoe fictie werkt.

Prikkelend
Over die kwestie heb ik nog niet heel doorwrochte ideeën, hoewel ik het wel een prikkelend thema vind waar ik nog wel eens een boom over zou willen opzetten. Na deel drie zal ik daar eens mijn hersenen over pijnigen en een stuk schrijven over welke ideeën over hoe fictie werkt naar voren komen in deze trilogie. Wat ik wel wil zeggen is dat ik vind dat Buwalda op een zalig speelse manier omgaat met dit boek in een boek. Hij neemt zichzelf daarbij ook op de hak via het personage van Barbara en via het commentaar van Ludwig op het manuscript.

Voor mij was dit dus een geweldige voortzetting van Otmars Zonen. Bij dat eerste deel had ik nog wel mijn twijfels, maar die verdwenen bij dit vervolg als sneeuw voor de zon. Door De Jaknikker heb ik behoorlijk veel zin gekregen in het slotdeel. Dat we daar misschien nog eens zes jaar voor moeten wachten vind ik eigenlijk helemaal niet erg. Benieuwd wat Buwalda in de komende jaren weer uit zijn hoge hoed weet te toveren.

blogpost

De boeken die ik tot nu toe van Peter Terrin las hebben allemaal iets zachts en voorzichtigs. Waar bijvoorbeeld het eveneens voor de Libris genomineerde De Jaknikker van Peter Buwalda schreeuwt: “LEES MIJ!” en waar Aan het Einde van de Oorlog van Bert Natter (ook genomineerd) schreeuwt: “KIJK EENS WAT IK VOOR BELANGRIJKS TE VERTELLEN HEB!”, daar zegt Nog Lang Geen Winter: “Als ik het u niet ontrief zou ik het behoorlijk prettig vinden als u mij eens open zou willen slaan.” En precies in die zachte behoedzaamheid zit de kracht van Nog Lang Geen Winter.

Simon is met zijn dochter Romy in Italië om de as van zijn ex-vrouw Carla uit te strooien. Hij denkt tijdens zijn reis regelmatig aan de smak geld die plots voor zijn vertrek op zijn bankrekening gestort is. Een mysterieuze man weet hem te vertellen dat Simon ooit eens de keuze heeft gemaakt om op belevingsvakantie te gaan en dat hij nu vastzit in een parallel leven. Er volgt een onderzoek naar zijn herinneringen en de verstoorde relatie met Romy, die de laatste weken meer toenadering zoekt en opmerkt dat hij de laatste tijd zo veranderd is. Ondertussen is het onrustig in de wereld door een overleden astronaut die op ruimtemissie naar een maan van Jupiter was.

Impressionistisch
Nog Lang Geen Winter is een nogal bevreemdende, dromerige roman die leest als een impressionistisch schilderij. Telkens wanneer je inzoomt om naar betekenis te zoeken, vervormt het beeld en raak je de grip op het geschrevene kwijt. Uitzoomen dan maar, en dan valt vooral de afstand tussen Simon en alle andere personages op, waarbij de relatie met zijn dochter Romy het meest in het oog springt.

Het dystopische science-fictionsausje dat over het verhaal ligt geeft de wereld die Terrin beschrijft eveneens iets afstandelijks en merkwaardigs. Je kunt nooit helemaal je vinger leggen op de personages en de wereld waarin deze karakters bivakkeren, maar het intrigeert enorm. Nog Lang Geen Winter is niet te bevatten, maar zijn ongrijpbaarheid maakt dit tot een bijzonder fijne leeservaring.

Zoeken
Terrin slaat niet met zijn vuist op tafel om zo een bepaald idee door de strot te duwen, nee, hij laat de lezer zoeken in een wereld die bekend en tegelijkertijd ontzettend vreemd aanvoelt. De uiteindelijke clou van het verhaal blijft dan ook in nevelen gehuld, maar de vraag of Simon in dit parallelle leven eigenlijk wel echt beter af is dan in zijn oorspronkelijke leven, dringt zich regelmatig aan de lezer op.

Je kunt een heleboel kanten op met de grote hoeveelheid details die Terrin prijsgeeft. Ik vond het persoonlijk heel leuk hoe Terrin de lezer telkens verrast door kleine details te noemen die je beeld van Simon helemaal veranderen. Door al die details – over het persoonlijke leven van Simon, maar ook over de wereld waarin dit verhaal zich afspeelt – lijkt het alsof je als lezer steeds dichter tot de essentie komt, maar in werkelijkheid wordt de boel steeds ondoordringbaarder.

De laatste pagina’s geven uiteindelijk toch de indruk dat alle mysterie en bevreemding van dit verhaal een oplossing kent. Aangezien ik enorm genoot van het dromerige, ongrijpbare karakter van Nog Lang Geen Winter vond ik het einde misschien niet helemaal bevredigend, maar man, wat een knappe roman heeft Terrin weer geschreven.

blogpost

stem geplaatst

Er was een tijd dat de filosofie zo ver als mogelijk wegbleef van emoties. Die tijden zijn veranderd en tegenwoordig wordt toch wel aangenomen dat ons gevoelsleven en ons denken constant op elkaar inwerken. Het is dus behoorlijk zinnig en interessant om de verschillende emoties eens onder de loep te nemen. In Filosofisch Gestemd: Reflecties op het Gevoelsleven onderzoekt Jacqueline Duurland verschillende emoties aan de hand van wat filosofen uit het verleden hierover schreven. Onderhoudend, maar ook wat oppervlakkig.

Ieder hoofdstuk uit Filosofisch Gestemd is gericht op een bepaalde emotie. Zo komen onder meer woede, angst en liefde voorbij, maar ook thema’s als waanzin en normaal zijn, reizen en mode komen langs. Duurland onderzoekt deze verschillende aspecten van het gevoelsleven door te rade te gaan bij filosofische teksten. Daar voegt ze regelmatig ook haar eigen commentaar aan toe.

Interesse
Het gevoelsleven interesseert mij in zeer grote mate, want ik heb nooit geloofd dat wij louter rationele wezens zijn die hun gevoelsleven met een druk op de knop uit en aan kunnen zetten. Ik vind het daarom ook jammer dat veel filosofie – ook vandaag de dag – nog steeds doet alsof ons gevoelsleven niet bestaat of er niet toe doet. Wat had ik dan ook zin om in dit boek te beginnen, waarbij ik diepgravend onderzoek verwachtte naar onze emoties en de wisselwerking tussen dat gevoelsleven en ons denken.

Wat dat betreft viel Filosofisch Gestemd me toch wat tegen. Het is best leuk om te lezen wat filosofen te zeggen hadden over bepaalde emoties, maar veel van deze citaten en theorieën kwamen nog steeds zeer rationeel op me over en gingen daarbij naar mijn idee toch voorbij aan het gevoelsleven. Daar komt bij dat het commentaar van Duurland op deze ideeën vrij oppervlakkig bleef.

Middelmaat
Ik heb dan ook helaas geen boeiende inzichten verkregen door dit boek. Het feit dat zaken als reizen en mode ook een eigen hoofdstuk hebben geeft mij bovendien de indruk dat Duurland bepaalde thema’s maar heeft toegevoegd omdat het anders wel een heel dun boekje zou worden. Dat deze thema’s raken aan het gevoelsleven snap ik wel, maar om ze in een boek op te nemen dat gaat over het gevoelsleven vind ik nogal vergezocht, zeker als de link tussen deze thema’s en onze emoties nauwelijks wordt gelegd.

Filosofisch Gestemd bleek een boek over het gevoelsleven dat nauwelijks echt over het gevoelsleven gaat. Het is prima geschreven en leest lekker weg, maar eigenlijk is het enige dat is blijven hangen het citaat over dat dode vrouwen gelukkig vrouwen zijn. Daar heb ik smakelijk om gelachen, maar dat is niet genoeg om dit werk boven de middelmaat uit te tillen.

blogpost

Zijn we niet een keertje klaar met de Tweede Wereldoorlog in literaire fictie? Die vraag stel ik mezelf wel eens, maar dan lees ik weer een banger van een boek en dan moet ik concluderen dat dit thema nog altijd springlevend is. Dat had ik ook met Aan het Einde van de Oorlog van Bert Natter dat me ruim zeshonderd pagina’s lang ongenadig hard in mijn gezicht sloeg en dat scenes bevat waar ik maar niet los van kan komen.

Aan het Einde van de Oorlog bestrijkt 24 uur op een plek waar een concentratiekamp staat. In de verte kun je de oprukkende Russen al horen. Zal het uren, dagen of nog weken duren voordat ze alles wat nazistisch is vermorzelen? Tevens is het de verjaardag van Adolf Hitler die gevierd moet worden en waar kosten noch moeite voor gespaard zijn. Maar dan raakt de bijna twaalfjarige zoon van een SS-officier vermist. Welk verschrikkelijk noodlot heeft zich voltrokken?

Hallucinant
Dit is geen makkelijk boek, zeker in het begin niet. De 24 uur die het boek beslaat worden door de ogen van zo’n dertig verschillende personages ervaren. Dat betekent één lang hoofdstuk van ruim zeshonderd pagina’s waarbij we steeds nauwelijks langer dan tien zinnen bij een en hetzelfde perspectief blijven. Het kost dus wel enige moeite om bekend te raken met al die verschillende perspectieven en om binding te krijgen met deze karakters.

Maar gek genoeg zat ik er redelijk snel in en toen ontvouwde zich al snel een totaal hallucinante vertelling waarin alle monsterlijkheden van de Tweede Wereldoorlog samenkomen in 24 uur, want dat is ook de tijd dat het duurt om dit boek te lezen. Dat verteltijd en vertelde tijd hetzelfde zijn is zeker één van de redenen dat dit boek heel bevreemdend aanvoelt.

Geniaal
Aan het Einde van de Oorlog is een krankzinnige koortsdroom waar ik zelf ook een beetje raar van ging doen en denken. Zo werd ik op een gegeven moment misselijk van alles waar Natter me aan blootstelde (alle mogelijke trigger warnings zijn van toepassing) en heb ik zeker de tweede helft erdoorheen gejaagd terwijl ik in een halve manische episode verkeerde. Mijn manie kwam op het moment dat ik het boek dichtsloeg verrassend genoeg direct weer tot rust. Het is vrij bizar hoe dit boek me een week lang totaal in zijn greep had en hoe dit verhaal leidde tot allemaal vreemde lichamelijke sensaties en beklemmende, koortsachtige gedachten waar ik serieus enkele nachten slecht van geslapen heb.

Wat dat betreft zorgt Natter ervoor dat de sfeer van dit boek en de angstaanjagende, verdrietige, verstikkende binnenwerelden van al die verschillende perspectieven zo dichtbij komen dat ze voor even onderdeel van je eigen bestaan zijn. Dat je dat als schrijver voor elkaar weet te krijgen is niet minder dan geniaal.

Gelaagd
SS-officier Karl Zehlendorf komt het dichtste in de buurt van een hoofdpersonage. Het is bijzonder knap hoezeer je kunt meeleven met dit personage wanneer het om de vermissing van zijn zoon gaat, maar hoe je ook kunt walgen van de verschrikkelijke dingen die hij doet; hoe je medelijden kunt hebben met het verdriet dat hij heeft om zijn zoon en hoe je hem anderzijds kunt haten om zijn eindeloze pathetische gezeur en om het feit dat hij er alles aan doet om maar geen verantwoordelijkheid te hoeven nemen voor zijn verschrikkelijke daden.

En zo is eigenlijk ieder personage in deze roman erg gelaagd. Alle perspectieven hebben een intrigerende complexiteit waardoor het helemaal niet zo makkelijk is om een heel uitgesproken oordeel over deze personages te vellen, hoe graag je dat ook zou willen. Deze dertig mensen die we volgen voelen levensecht aan en roepen de vraag op: zou ik eigenlijk wel zo deugdzaam zijn in tijden van oorlog?

Relevant
Zeker ook in onze tijd waarin op verschillende continenten oorlogen uitgevochten worden, wordt duidelijk dat oorlog het slechtste in ons mensen naar boven haalt. Vorige week las ik nog over gemartelde en misbruikte Palestijnse kinderen. Dat maakt ook direct duidelijk waarom een boek als Aan het Einde van de Oorlog nog steeds relevant is. We moeten namelijk onder ogen zien waartoe we als mensen in staat zijn wanneer we verblind zijn door haat. Ik hoop in ieder geval dat mij dat gevoel van haat jegens een persoon of groep bespaard blijft zodat ik nooit het idee hoef te hebben dat er niets anders op zit dan verschrikkelijke dingen te moeten doen.

Het is jaren geleden dat ik direct de neiging voelde om vijf sterren uit te delen nadat ik het boek dichtsloeg. Nu bewaar ik die allerhoogste beoordeling vooral voor boeken die jaren na de eerste lezing nog steeds op een bepaalde manier in mij doorwerken, maar het zegt wel wat dat ik het mogelijk acht dat dit boek over een tijdje de volle mep van mij krijgt. De manier waarop inhoud en vorm in deze roman in elkaar grijpen is simpelweg briljant. Dit is niet zomaar lezen. Dit is ervaren en meemaken en overrompeld raken.

blogpost

Nulpunt van Day Lernout is een thriller met een vleugje sci-fi, aangezien er een wonderlijke rol voor een tijdmachine is weggelegd. Precies in mijn straatje, zou je zeggen, maar ik vond dit verhaal nogal voorspelbaar en de personages nogal cliché en vlak.

Ellington Bell woont met zijn opa in New York. Het is hem niet gelukt zijn studie af te ronden en hij moet nu gaan werken om te sparen om alsnog zijn opleiding te doen slagen. Het gevolg is een reeks noodlottige gebeurtenissen die hem diep in de problemen brengen, zeker wanneer de New Yorkse maffia een grote rol gaat spelen. En dan is er nog zijn opa die hem altijd al probeerde te behoeden voor het ongeluk waar Ellington zich in stort.

Pluspunten
Nulpunt leest makkelijk weg. De hoofdstukjes zijn kort en de omvang van de roman is beperkt. Wat opvalt is het Vlaamse taalgebruik dat ik misschien niet erg vond passen in een New Yorkse setting, maar ik heb me er zeker niet aan gestoord.

Met het feit dat dit boek lekker wegleest en dat je er zo doorheen bent, ben ik dan ook wel door mijn pluspunten heen. Het gedoe met die tijdmachine vond ik wel leuk bedacht, maar er wordt veel te weinig mee gedaan. Bovendien vond ik de personages erg vlak; enige gelaagdheid bleef uit en de karakters gingen voor mij nooit leven.

Gebrek aan verrassing
Dat levert uiteindelijk een verhaal op waarbij je alles al van mijlenver ziet aankomen. De uiteindelijke clou heeft natuurlijk iets met die tijdmachine te maken, maar ik had na twee hoofdstukken al geraden hoe dit boek zou gaan eindigen. Dat betekent dat Lernout niets nieuws weet te doen met dit object. Daarnaast zijn de karakters zo karikaturaal dat ze erg voorspelbaar zijn in hun doen en laten. Het was leuk om te raden hoe het verhaal verder zou gaan, maar het werd toch een stuk minder leuk toen ik telkens gelijk bleek te hebben.

Ja, Nulpunt leest inderdaad makkelijk weg, maar ik was eerlijk gezegd wel blij toen ik de laatste bladzijde omsloeg. Het gebrek aan enige verrassing zorgde er namelijk voor dat ik het verhaal gaandeweg steeds vervelender begon te vinden. Dit was voor mij een thriller die geen enkele spanning bevatte. Helaas, hopelijk hebben genoeg andere lezers er wel plezier van, maar ik vond er weinig aan.

blogpost

Als Het Gezoem van Bijna Alles van Coco Schrijber niet op de shortlist voor de Libris Literatuur Prijs 2026 zou staan, was dit boek geruisloos aan mij voorbijgegaan. Het loopt ook nog geen storm op bijvoorbeeld de Goodreads-pagina van het boek, wat de indruk wekt dat dit voor veel meer mensen geldt. Gelukkig maar dus dat er een jury is die jaarlijks de krenten uit de pap vist wat betreft hedendaagse literatuur, want dit is een heel fijn boek.

Cato woont in Spanje en spendeert een groot deel van haar tijd op haar tuinbankje. Ze denkt dan na over haar zoontjes die werden verpletterd door een koelkast, over filosofen die met elkaar in discussie gaan over prangende onderwerpen en over haar andere kinderen die ieder moment bij haar op bezoek kunnen komen. Ze zit daar maar terwijl ze heel veel wijn drinkt, totdat ze een ingeving krijgt die haar uit haar sleur rukt. Na vele jaren van stilstand voelt ze de behoefte om weer wat in beweging te zetten.

Zacht proza
Het grootste deel van Het Gezoem van Bijna Alles vertoeven we in het hoofd van Cato. Langzaamaan worden de contouren van een verdrietig leven steeds beter zichtbaar. Schrijber beschrijft op een prachtige manier de binnenwereld van Cato; in zacht proza, met veel mededogen en veel begrip voor Cato’s leven.

Dat zorgt voor enkele zeer verdrietige en aangrijpende scenes, maar toch slaagt Schrijber erin om het inktzwarte duister te vermijden. Er gloort altijd nog een sprankje hoop, precies het sprankje dat Cato zelf nodig heeft om te ontwaken uit haar lethargisch bestaan en om in beweging te komen.

Inspiratie
Het gevolg is een reeks ontmoetingen en een reeks brieven, die niet allemaal doel treffen, maar die toch tot enkele grote momenten van inspiratie leiden. Ik vond de manier waarop deze roman geconstrueerd is een groot pluspunt – zo komen we af en toe uit het hoofd van Cato en volgen we opeens levens van andere mensen die niets met Cato te maken hebben, behalve het oppervlakkige gegeven dat ze dezelfde achternaam als Cato hebben.

Toch werd de roman voor mij wat onevenwichtiger wanneer we een inkijkje kregen in die andere levens. Voor mij waren al die levens namelijk even interessant, maar Schrijber kiest ervoor om enkele van deze levens heel uitgebreid te beschrijven. Zo krijgt een Syrisch gezin dat gevlucht is naar Nederland buitensporig veel aandacht.

Bruusk onderbroken
Precies dat verhaal vond ik helemaal niet zo boeiend en ik had liever gezien dat de aandacht voor die andere levens wat beter verdeeld was of dat de nadruk op andere levens was komen liggen. Zo wordt deze uiterst vloeiende en meeslepende roman af en toe bruusk onderbroken door vervelende hoofdstukken.

Het is moeilijk om niet te veel te verklappen – ik denk dat dit boek het beste werkt als je er met zo min mogelijk voorkennis in gaat – maar het zeer passende einde van het boek maakt erg veel goed. Dat is verdrietig, maar ook na alles wat je gelezen hebt heel goed te accepteren. Ik ervoer na het dichtslaan een zekere tristesse maar ook erg veel voldoening.

En als je dat voelt, weet je dat je een bijzondere roman gelezen hebt. Het Gezoem van Bijna Alles is misschien niet ‘groot’ genoeg om de Librisprijs te winnen, maar dit was zeker een mooie ontdekking waar ik de jury zeer erkentelijk voor ben.

blogpost

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,0 sterren

A Conjuring of Light van V.E. Schwab is het laatste deel uit de A Darker Shade of Magic-trilogie. Het is misschien geen perfecte afsluiter van deze fantasy-reeks, maar ik heb toch weer zeer genoten van de beschreven wereld en de zeer duistere sfeer.

Het magische, ooit levendige rode Londen is in het duister gehuld door een nieuwe koning die van plan is om al zijn kwaadaardige plannen tot uitvoer te brengen. Het is aan Kell en zijn vriendin Lila om het rode Londen te redden. Ze worden daarbij geholpen door Kells nemesis Alucard Emery en door iemand die de duisternis achter zich heeft gelaten en nu probeert het tij te keren.

Vertrouwd
Het was alweer een flinke tijd geleden dat ik het tweede deel uit deze trilogie las dus het kostte me wel wat tijd voordat ik me weer helemaal thuis voelde in de wereld van de vier verschillende Londens en ik weer volledig bekend was met de verschillende personages. Op een kwart van het boek voelde ik me echter alweer helemaal vertrouwd met de heerlijk duistere uitstraling van deze boeken.

Want ook in dit slotdeel vloeit het bloed weer rijkelijk, is het geweld zeer expliciet, zijn de slechte krachten niet zomaar slecht maar echt door en door verrot en moeten de hoofdpersonages flinke lijdenswegen afleggen voor de goede zaak. Die donkere sfeer is wat mij al direct greep in het eerste deel en wat ik nog altijd de grote kracht vind van deze reeks.

Grijs gebied
Daarnaast zijn de hoofdpersonages erg interessant, omdat ze niet de gangbare helden zijn, maar ze ook voor stuk voor stuk donkere en onhebbelijke karaktertrekken hebben. In deze magische wereld is niets zwart of wit. Het grijze gebied dat Schwab verkent door middel van deze karakters zorgt voor een erg meeslepend verhaal.

Ik was iets minder gecharmeerd van het onderlinge drama tussen de personages. Vooral het kinderachtige gesneer van Kell en Emery naar elkaar vond ik al vanaf het begin strontvervelend. Het feit dat beide misschien wel een reden hebben voor hun onmin doet niets af aan dat het bijzonder irritant is om de hele tijd dat gekissebis te moeten lezen.

Strijd
Verder ben ik nooit echt fan van Lila’s hardheid geweest. Waarom zijn zoveel vrouwen in boeken en films met een hard verleden niet te hachelen omdat ze alleen nog maar kwaad kunnen zijn? Ik vind het een irritant cliché en zelfs in dit laatste deel – wanneer ook Lila haar eigen hardheid onder ogen moet zien – werd ik geen liefhebber van dit personage.

Uiteindelijk werd ik toch wel flink gegrepen door de afwikkeling van het verhaal. Had het boek honderd of honderdvijftig pagina’s korter gekund? Absoluut, zeker als je dat onderlinge gekibbel achterwege had gelaten, maar Schwab weet de strijd tussen het goede en kwade – niet alleen in de wereld maar ook binnenin de personages zelf – zo overtuigend neer te zetten dat ik toch echt wel weer genoten heb van dit slotdeel van een erg fijne fantasy-trilogie.

blogpost

Oneindigheid is een thema waar vele filosofen – van de Griekse oudheid tot nu – zich al over gebogen hebben. Victor Gijsbers geeft in Oneindigheid: Een Filosofische Gids een hoop van die theorieën over oneindigheid een plek en onderzoekt wat dit begrip ons kan leren over ons eigen mens-zijn. Met dit overzicht laat Gijsbers zien hoe divers en hoe prikkelend goede filosofie kan zijn.

Gijsbers laat in deze filosofische gids de oneindigheid in vele gedaantes zien. Hij legt helder uit wat het verschil is tussen werkelijke oneindigheid en potentiële oneindigheid. Daarbij komen we onder meer langs de paradoxen van Zeno, de oneindige kardinaalgetallen en ordinaalgetallen van de wiskunde, de eeuwige terugkeer van Nietzsche, de oneindige perfectie van God en ons eigen eindige leven dat nooit af is en dus ook potentieel oneindig is. Gijsbers’ uiteindelijke punt is dat we onze eindigheid als een ‘altijd-op-weg-zijn’ moeten zien. Daarbij zijn we gericht op dat wat zich buiten ons afspeelt, accepteren we dat het leven nooit af is en dat alles altijd in aanmerking komt voor herziening.

Duizelen
Oneindigheid doet je soms duizelen. Zeker wanneer Gijsbers een uitstapje naar de wiskunde maakt, kreeg ik het gevoel dat ik lang niet slim genoeg was om de oneindigheid te bevatten. Maar dat is natuurlijk precies de bedoeling. Voor iedereen die diep nadenkt over oneindigheid gaat de wereld op een gegeven moment duizelen.

Met het abstracte karakter van de eerste hoofdstukken had ik duidelijk meer moeite dan met de meer existentiële hoofdstukken in dit boek. Want oneindigheid gaat niet alleen maar over ingewikkelde, wiskundige getallen, maar ook over hoe we tegen ons eigen mens-zijn aankijken. In het geweldige laatste hoofdstuk komen alle verschillende theorieën – het abstracte en het concrete – bij elkaar en besef je hoe gelaagd het begrip ‘oneindigheid’ is en waarom het zinvol is om met dit begrip te stoeien.

Perfecte illustratie
Wat mij betreft is deze filosofische gids een perfecte illustratie van wat er allemaal mogelijk is binnen de filosofie. Het kan technisch zijn, maar ook heel praktisch; het kan over zaken gaan die voorbijgaan aan onze leefwereld, maar het kan ook gaan over onze eigen levens in het hier en nu; het kan ingewikkeld zijn, maar soms eigenlijk ook best wel simpel; het kan groots zijn, maar soms ook juist heel klein. Gijsbers toont in dit boek de schoonheid van de filosofie in al haar facetten.

Daarom zou ik eenieder die enige affiniteit met filosofie heeft aanraden dit te lezen. Voor de beginner zal dit boek een heel goed beeld geven van wat filosofie allemaal kan en vermag. Door de uiteenlopende theorieën is er bovendien ongetwijfeld iets dat zal beklijven en (hopelijk) tot verder onderzoek leidt. Voor de geoefende filosoof is dit boek een heerlijke bevestiging van hoe geweldig filosofie kan zijn.

Ik heb Oneindigheid met oneindig veel plezier gelezen en zou er uitstekend mee kunnen leven als dit werk komende woensdag de Socratestbeker wint, zelfs als dat betekent dat het eveneens genomineerde Het Laatste Woord van mijn concertmaatje René ten Bos niet wint.

blogpost

Enkele weken terug zat ik een midweekje op Schiermonnikoog. In het huisje waar ik verbleef, stond De Erfgenamen van A.C. Porter in de kast. Afgelopen jaar won dit boek de Hebban Thrillerprijs, voor mij reden genoeg om me na mijn dagelijkse wandelingen met dit boek op te sluiten in het vakantiehuisje. Er valt van alles aan te merken op De Erfgenamen, maar ik heb er bijzonder veel plezier aan beleefd.

In 1945 verblijven vier Joodse wezen op een onderduikadres dicht bij de zomerverblijven van verschillende nazi-kopstukken. Vijftien jaar later wordt Ezra Walsh een van John F. Kennedy’s adviseurs. Wanneer Ezra’s broer Elias vermoord wordt, wordt duidelijk dat er mensen zijn die niet zullen rusten voordat Ezra’s geschiedenis uitgewist is. Haar persoonlijke ellende heeft echter ook zijn weerslag op de verkiezingscampagne van John F. Kennedy. En ondertussen blijven er maar nieuwe slachtoffers vallen.

Kat-en-muis-spel
Porter verbindt in De Erfgenamen allerlei grote historische gebeurtenissen met elkaar en smeedt daar een ongelooflijk vermakelijke thriller van. De manier waarop belangrijke historische feiten gebruikt worden om een onderhoudende thriller te schrijven deed me wel wat denken aan die andere Hebban Thrillerprijswinnaar Anya Niewierra. Met het grote verschil dat de De Camino voor mij nergens spannend werd, terwijl het kat-en-muis-spel tussen Ezra en haar vijanden me af en toe op het puntje van mijn stoel deed zitten.

Voor de geloofwaardigheid hoef je deze thriller niet op te pakken. Dat blijkt al wel uit de plotomschrijving. Porter zet de geschiedenis volledig naar zijn hand en lijkt er niet om te malen dat de manier waarop hij aan de haal gaat met die geschiedenis geen enkel fundament meer heeft in de werkelijke wereld. In het begin stoorde ik me daar wat aan, maar al snel werd ik meegesleept in het duistere mysterie van De Erfgenamen.

Karikatuur
Wat ook niet bijdraagt aan de geloofwaardigheid zijn de karikaturale weergaven van sommige personages. De nazi’s in dit boek zijn cliché, de racistische politiemensen zijn cliché, de geliefde van Ezra die niet is wat hij lijkt is cliché, alle kwaadaardige karakters zijn zo’n karikatuur van het slechte dat het eigenlijk vreemd is dat deze thriller alsnog zo ongelooflijk meeslepend is.

Dat komt mede door de slimme plotwendingen en dubbele bodems. Als liefhebber van plottwists kwam ik zeer aan mijn trekken met deze thriller. Dit boek beslaat bijna vierhonderd pagina’s en bevat bijna evenzoveel plotwendingen. Mensen die goed lijken te zijn blijken door en door slecht, maar blijken dan toch uiteindelijk weer goed, maar nee, toch zit er nog weer een extra addertje onder het gras. Voor sommigen is het misschien een overkill aan wendingen, maar ik kon er erg van genieten en het was de belangrijkste reden dat ik De Erfgenamen met zoveel plezier heb gelezen.

Sympathiek
Daarnaast is er het sympathieke karakter van Ezra, dat het verhaal draagt. Porter zet haar dusdanig goed neer dat het je als lezer echt uitmaakt wat Ezra overkomt. Er zijn behoorlijk wat thrillers waarbij de personages me totaal onverschillig laten dus het is zeker de verdienste van Porter dat je hier als lezer echt het gevoel krijgt dat het ertoe doet wat Ezra overkomt en dat je met haar meeleeft.

Er valt genoeg aan te merken op De Erfgenamen, maar voor mij was er ook heel veel om van te houden. Feit is dat ik mede dankzij dit boek een heerlijke minivakantie op Schiermonnikoog had en dat het me vier dagen op rij maar moeilijk lukte om het boek weg te leggen. Dat is voor mij toch de belangrijkste graadmeter voor een goede thriller en mijn beoordeling valt dan ook redelijk hoog uit ondanks mijn punten van kritiek.

blogpost

Veel dank aan Netgalley en uitgeverij Clash voor het recensie-exemplaar. Dit boek is vanaf 5 mei 2026 te koop.

Enkele jaren geleden heb ik me maandenlang ondergedompeld in het slashergenre en heb inmiddels alle grote films in het genre gezien. Het is sinds die onderneming ook mijn favoriete subgenre van horror, maar qua boeken heb ik nog een heleboel te ontdekken. Not Your Final Girl van Mikayla Randolph is alvast een fijne toevoeging aan het genre.

Een groep oud-highschool vrienden spreekt na zeven jaar weer af in een afgelegen huisje. Ze hebben elkaar na die noodlottige avond van het schoolbal niet meer gesproken. Darcy hoopt dat de groep door deze dagen die verschrikkelijke gebeurtenis achter zich kan laten, maar al snel lopen de spanningen tussen haar en haar oude pestkop Ashley weer op. En dan blijkt er ook nog een gemaskerde moordenaar in hun midden te zijn die het op zijn of haar vrienden gemunt heeft. Terwijl de vrienden één voor één het loodje leggen, keren de nog levende vrienden zich tegen elkaar en komen grote, lang bewaarde geheimen uit.

Simpel
De slasher is ongetwijfeld het simpelste subgenre van horror: zet een aantal mensen bij elkaar in een ruimte en creëer een moordenaar die ze één voor één op de meest lugubere manieren vermoordt. Meer heeft dit genre eigenlijk niet om handen. Sinds het ontstaan van het genre zijn er een aantal vaste elementen die ook nu nog telkens weer terugkeren in slashers.

Één daarvan is de final girl. In een slasher is er bijna altijd een overlever en dat is vaak het keurige meisje dat zich niet schuldig heeft gemaakt aan drugsgebruik, seks voor het huwelijk en meer van dat soort duivelse zaken. Iedereen die wel zondig is en in een slasher terechtkomt kan het vergeten. Het is wat dat betreft ook een heerlijk voorspelbaar genre, waarbij het plezier hem duidelijk niet in het verhaal, maar vooral in de moorden zelf zit.

De wetten van de slasher
Not Your Final Girl van Randolph volgt ook heel netjes de wetten van de slasher en levert daarmee een niet al te verrassende, maar wel heerlijke horror af waar het plezier (en het bloed) vanaf spat. Het leuke is dat je eigenlijk niet kunt voorspellen wie in dit verhaal de final girl zal worden en wie de uiteindelijke dader is. In dit boek deugt niemand namelijk en iedereen heeft zo zijn motieven om de moorden gepleegd te kunnen hebben.

Wat ik zo heerlijk vind aan dit genre is dat de slachtoffers allemaal totaal niet te hachelen zijn. In Not Your Final Girl maakt het dan ook eigenlijk helemaal niet uit wie de moordenaar en wie de final girl zijn, want het liefst zie je iedereen op bloederige en lugubere wijze aan zijn/haar einde komen. Normaal moet ik echt niks hebben van puberale vetes, maar in de slasher kan ik er echt enorm van genieten. En in deze roman zijn al die onderlinge spanningen echt geweldig goed uitgewerkt.

Verwijzingen
Daarnaast is er die grote, verschrikkelijke gebeurtenis die ervoor heeft gezorgd dat de vriendengroep uit elkaar is gevallen. Beetje bij beetje krijg je als lezer meer informatie over wat zich zeven jaar geleden heeft afgespeeld en het is een slimme manier van Randolph om de spanning op te bouwen en te zorgen dat je door wil blijven lezen.

En dan zijn er natuurlijk ook nog al die heerlijke verwijzingen naar andere slashers. Scream is mijn favoriete slasherfilm omdat het, naast heel spannend, ook heel erg meta is door telkens te verwijzen naar andere films in het genre. Dat doet Randolph in deze roman ook, want alle klassiekers komen langs en de personages kennen alle klassieke tropes waardoor ze telkens op een bepaalde manier proberen in te spelen op wat er in het vakantiehuisje gebeurt.

Origineel? Nee, maar wel zeer goed in de uitvoering en daarmee ook een ontzettend groot plezier om dit recensie-exemplaar te hebben mogen lezen. Ik krijg meteen weer zin om al die filmklassiekers te herzien, maar ook om boeken in hetzelfde genre te lezen, want op dat vlak valt er voor mij nog heel veel te ontdekken. Tips zijn welkom!

blogpost