stem geplaatst

stem geplaatst

Na het lezen van Het Vormeloze Ongemak van Samantha Harvey over slapeloosheid, dacht ik: ik wil meer van dit soort non-fictie, geschreven in een literaire stijl. En daar was dan het onlangs uitgekomen Heim, of het Verhaal van Mijn Duizeligheid van Dorien de Wit, een poëtisch inkijkje in het hoofd van de auteur die gekweld wordt door angsten en wankelingen wanneer ze buiten haar vertrouwde omgeving komt.

Heim, of het Verhaal van Mijn Duizeligheid bevindt zich in het grensgebied tussen essay, memoir en poëzie. De Wit onderzoekt haar lichaam dat begint te wankelen wanneer het ergens heen moet waar het nog niet is geweest, onderzoekt haar hoofd dat vol angsten zit en stelt zichzelf een spannend doel waarbij ze zichzelf uit haar comfort zone dwingt. Ondertussen houdt ze zich ook bezig met een ruimtesonde en de afstand die deze aflegt, Google Street View en het zwemmen in ijskoud water.

Observaties
Wanneer je door dit boek heen bladert, lijkt het soms net alsof je een dichtbundel in handen hebt; je ziet veel witruimte en de tekst is eerder opgemaakt als een gedicht dan als een lopend verhaal. Het verhaal dat De Wit schrijft is dan ook niet lineair, maar het zijn eerder korte observaties die allemaal met de angsten en zorgen van De Wit te maken hebben. Er zijn verschillende thema’s die keer op keer terugkeren en De Wits grote doel vormt een soort van rode draad, maar als geheel is het wat fragmentarisch, iets waar ik persoonlijk erg warm voor loop, omdat je als lezer zelf de puzzelstukjes in elkaar mag schuiven.

Juist door die opmaak en door de mooie, poëtische zinnen voel je als lezer de mogelijkheid om dit boek langzaam tot je te nemen en alle indrukken rustig te laten bezinken. Er staat misschien niet veel op een pagina, maar wat er staat is krachtig en treffend. Daarmee is de zeggingskracht van Heim groot.

Invoelbaar
Ik vond op een bepaalde manier herkenning in Heim, in de zin dat ik na een grote crisis ook bang was om weer het gewone leven op te pakken, maar waar die angst bij mij tijdelijk was, zal De Wit hier waarschijnlijk haar hele leven mee worstelen. De Wit maakt heel invoelbaar hoe ontwrichtend het is als je over ieder uitje, ieder reisje, ieder bezoekje tien keer na moet denken en hoe ingrijpend het is als iedere keuze om je huis te verlaten intensieve mentale voorbereiding vergt. En zelfs dan is succes niet gegarandeerd.

Heim is een diep persoonlijk werk geworden. Ik heb bewondering voor de intimiteit van dit boek en hoe dicht de lezer bij De Wit mag komen. Misschien wel de meest indrukwekkende non-fictie die ik dit jaar las. Ik heb met auteurs die op een literaire manier schrijven over hun persoonlijke stoornissen en angsten geloof ik mijn favoriete non-fictieniche gevonden.

blogpost

stem geplaatst

stem geplaatst

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,0 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,5 sterren

In 2025 mocht László Krasznahorkai de Nobelprijs voor Literatuur in ontvangst nemen. Het komt niet heel vaak voor dat de prijs gewonnen wordt door iemand die ik ken én van wie ik al wat gelezen heb. De Melancholie van het Verzet – één van Krasznahorkais bekendste boeken – is namelijk één van mijn favoriete romans. Afscheid van Zsömle is het nieuwste werk van Krasznahorkai en nu verschenen in de Nederlandse vertaling. Misschien niet zo weergaloos als De Melancholie van het Verzet, maar nog steeds bijzonder.

De 91-jarige Józsi Kada leeft een rustig bestaan, weg van de grote stad, met zijn hond Zsömle. Hij wordt op een dag bezocht door een groep mensen die wil dat Hongarije weer een monarchie wordt en die Józsi ziet als de eerste moderne vorst. Want inderdaad, Józsi is een afstammeling van Béla IV en Dzjengis Khan en de enige rechtmatige opvolger van de Hongaarse troon. Józsi krijgt veel volgelingen die allemaal vanuit een gevoel van hoop en nationalisme handelen. Het hele gebeuren leidt echter niet tot succes, maar eerder tot ontwrichting.

Dystopisch
Afscheid van Zsömle heeft een hoog dystopisch gehalte. Józsi krijgt zoveel volgelingen omdat veel Hongaren geen vertrouwen meer hebben in de Hongaarse regering en de Hongaarse samenleving diepe barsten vertoont. Armoede, een gebrek aan saamhorigheid, het toenemen van (politiek) geweld en een gebrek aan zorg voor degenen die het nodig hebben zijn zo factoren waardoor de volgelingen van Józsi bereid zijn om ver te gaan om de Hongaarse monarchie in ere te herstellen. Krasznahorkai schetst een redelijk hopeloos beeld van de Hongaarse samenleving en laat zien hoe diepe ontevredenheid kan leiden tot extreme ideeën en handelingen.

Toch ligt Afscheid van Zsömle lang niet zo zwaar op de maag als je zou denken. De toon is verrassend luchtig en er valt af en toe zelfs wat te lachen. Een leuk detail is dat er een personage is dat László Krasznahorkai heet. Hij is één van de trouwste volgelingen van Józsi en zingt liedjes voor hem. De luchtige toon is zeker niet onprettig, maar zorgt er wel voor dat dit voor mij niet de zeggingskracht heeft zoals De Melancholie van het Verzet die wel had.

Uitdagende stijl
De uitdagende stijl van Krasznahorkai zal niet voor iedereen zijn. De zinnen zijn ongelooflijk lang, dialoog wordt niet aangegeven met aanhalingstekens en het is niet altijd duidelijk wie aan het woord is of wiens perspectief we opgediend krijgen. Het is een eigenzinnige stijl die wat mij betreft het bevreemdende karakter van het verhaal versterkt, maar die niet altijd even makkelijk leesbaar is.

Hoewel het verhaal me niet enorm raakte, vind ik het wel een bijzonder boek. Daar draagt de stijl van Krasznahorkai zeker aan bij, maar ook de thematiek fascineert me mateloos. De auteur toont overtuigend hoe een wereld die ontdaan is van betekenis mensen produceert die smachten naar zingeving. En die behoefte aan zingeving is zo groot dat er extreem gedrag uit voort kan vloeien. Afscheid van Zsömle is misschien niet de mokerslag waar ik op gehoopt had, maar geeft voldoende stof tot nadenken.

blogpost

Toen ik de omschrijving van Doireann Ní Ghríofa’s Aldus de Doden las, wist ik: JA, dit boek moet ik in mijn handen krijgen. En inderdaad, dit is een mooi werk dat tientallen doden een stem geeft, maar toch bleef ik wat op mijn honger zitten.

De verteller in Aldus de Doden raakt geobsedeerd door een oude psychiatrische inrichting die nu omgetoverd wordt tot eigentijds appartementencomplex en raakt in de ban van de vrouwen die er gewoond en gewerkt hebben. Ze sluipt regelmatig het gebouw binnen en zit dagen achtereen oude patiëntendossiers te lezen om erachter te komen wie de vrouwen waren die de inrichting binnen gebracht werden. Ze schrijft alles wat ze wat ze leert over de vrouwen op in een boek dat Aldus de Doden zal worden.

Zachte blik
Ní Ghríofa heeft een heel zachte blik en stijl. Ze schrijft met veel liefde en mededogen over de vrouwen die rond 1900 in de inrichting terecht kwamen. Wat we te weten komen over hun persoonlijke geschiedenissen is pijnlijk, hoe ze aan hun einde komen is soms nog treuriger. De meeste vrouwen zien niets meer van de buitenwereld en sterven in de inrichting. Een enkeling geneest en keert terug naar de echte wereld. Aldus de Doden vertelt de verhalen van tientallen vrouwen die rond 1900 als ‘ziek’ bestempeld werden, maar waar we anno nu met een heel andere blik naar kijken.

Het is heel interessant hoe feit en fictie hier met elkaar vermengen. Ogenschijnlijk hebben we te maken met harde feiten, omdat we bijvoorbeeld kopieën van patiëntendossiers te lezen krijgen. Bovendien zien we regelmatig foto’s of geschreven brieven van patiënten voorbijkomen. De verteller – die misschien Ní Ghríofa zelf is, maar misschien ook niet – probeert deze feiten te gieten in verhalen die waargebeurd zouden kunnen zijn, maar die – gezien de spaarzame feiten die beschikbaar zijn – ook deels fictie moeten zijn.

Waanzinnig
Het is boeiend om te lezen over hoe vrouwen rond 1900 weggestopt werden in een inrichting omdat ze waanzinnig zouden zijn. Vanuit mijn hedendaagse blik zie ik echter vooral vrouwen die getraumatiseerd waren en soms moesten omgaan met de verschrikkelijkste gebeurtenissen. Hadden ze in deze tijd geleefd, dan waren ze niet weggestopt om weg te kwijnen in een inrichting, nee, dan waren er allerlei uiteenlopende therapievormen geweest waarmee ze geholpen zouden kunnen worden.

Aldus de Doden is voor mij echter een boek waar ik vooral met het hoofd waardering voor kan opbrengen. Op emotioneel vlak ontbrak voor mij de binding met de verhalen die Ní Ghríofa vertelt. Verstandelijk snap ik wat de auteur hier probeert te doen en wat ze ons probeert te vertellen, maar ik voelde het niet echt.

Inwisselbaar
De verhalen over de vrouwelijke patiënten worden na verloop van tijd wat inwisselbaar, omdat er zoveel overeenkomsten zijn. Voor mij voelde dit boek dan ook vaak aan als een heel lange opsomming van vrouwen met problemen, niet als een verhaal waar ik in meegesleept werd.

En dan is er de verteller die obsessief bezig is met de patiëntendossiers, maar ik snapte nooit helemaal wat de grond van die obsessie is. Ik snap met mijn hoofd wel waarom dit interessant is, maar welke persoonlijke geschiedenis van de verteller zorgt ervoor dat een interesse kan uitgroeien tot zo’n intense obsessie? De spaarzame inkijkjes in het persoonlijke leven van de verteller waren voor mij niet genoeg. Ik miste wat inzicht in de psyche van de verteller waardoor Aldus de Doden als geheel een voor mij wat afstandelijk karakter bleef houden.

Ik heb dit boek met interesse gelezen en heb er ook zeker wat van opgestoken, maar wat dit boek probeert te doen – namelijk de doden middels het geschreven woord tot leven wekken – lukte wat mij betreft niet helemaal. Een bijzonder boek, zeker qua vorm, maar niet een boek waar ik helemaal van ondersteboven ben. Daarvoor heb ik te weinig gevoeld tijdens het lezen van Aldus de Doden.

blogpost

stem geplaatst

stem geplaatst

Toen de eerste recensies binnendruppelden over Corpus Britney van Dominique de Groen wist ik dat ik dit boek in handen moest zien te krijgen. En deze roman over Britney Spears, Simspersonage Bella Goth, de industriële revolutie, een schaap dat ‘Ehhhhhhhhhhh’ heet (pin me niet vast op het aantal h’s), de koloniale geschiedenis, een pratende distel, een virtuele wereld, drugs en paranormale gaven is alles wat ik hoopte dat het zou zijn.

De paranormaal begaafde detective Malayney Melkzuur wordt aan het werk gezet om Bella Goth, een horroractrice die ook een dubbelganger van Britney Spears is, op te sporen. Deze speurtocht mondt uit in een hallucinante trip langs al het lelijke en mooie dat het kapitalisme voort heeft gebracht.

Fris
Als ik Corpus Britney zou moeten omschrijven, zou ik zeggen dat het Thomas Pynchon voor millennials is. En dat is een groot compliment, aangezien ik groot liefhebber ben van het werk van Pynchon. Pynchons hoofdpersonages zijn ook bijna altijd detectives, de (pop)cultuurreferenties vliegen je om de oren, zijn verhalen lezen vaak als een drugsroes en zijn doorspekt met humor, al is de ondertoon van het geheel altijd serieus.

Corpus Britney is dat precies ook, maar het zou dit boek te kort doen als je het alleen af zou doen als een geslaagde kopie van Pynchons werk. De manier waarop De Groen al die bovenstaande elementen gebruikt en combineert voelt namelijk heel fris aan. Pynchon is inmiddels hoogbejaard en zijn laatste roman vond ik wat belegen overkomen, duidelijk geschreven door iemand die de binding met het eigentijdse een beetje kwijt is geraakt (wat natuurlijk niet per se gek of erg is).

Sprankelt
Corpus Britney daarentegen sprankelt aan alle kanten en is helemaal van deze tijd. Voor iedereen die opgegroeid is met de opkomst van het internet en sindsdien alle dagen online is geweest (lees: millennials), zal dit een feest der herkenning zijn. Toch zullen er ook genoeg aanknopingspunten zijn voor oudere en jongere generaties om herkenning in te vinden en om van te genieten.

Maar let op: dit is geen lineair verhaal dat netjes van A naar B verteld wordt. Corpus Britney leest als een koortsdroom slash drugstrip waar je je als lezer maar aan moet onderwerpen. Het is een verhaal waar je al snel je grip op verliest, maar mijn tip is: vertrouw erop dat de auteur weet wat ze doet en onderga de wonderlijke werelden waar De Groen je in meesleurt. Het resultaat is een unieke leeservaring die alle verstand te boven gaat, maar die wel ongelooflijk veel plezier met zich meebrengt.

Plezier
Aan alles merk je dat Corpus Britney met evenveel plezier geschreven is als waarmee ik het gelezen heb. Dit wonderlijke universum dat De Groen creëert zit vol speelsheid en humor en ik durf wel te zeggen dat ik dit jaar geen leuker boek ga lezen dan dit. Corpus Britney is pure fun. Kan ik het plot navertellen? Absoluut niet, maar ik weet dat ik het boek zeker zal herlezen en dat ik er dan net zoveel van zal genieten als bij deze eerste lezing.

Maar al het plezier even terzijde, want een serieuze ondertoon is dus ook altijd aanwezig in Corpus Britney. Het hoofdthema is het kapitalisme, dat in Corpus Britney in verschillende gedaanten verschijnt aan de lezer. Wat al die tijdsperioden en uitwassen van het kapitalisme met elkaar gemeen hebben? Er zijn altijd mensen die onderdrukt worden (slaven, arbeiders) binnen dit systeem, maar er zijn ook altijd vormen van verzet; mensen die zich organiseren en zich niet zomaar onder de voet laten lopen. Daar zit een bepaalde vorm van schoonheid in.

Geweldige Literatuur
De persoon slash het fenomeen Britney Spears zou je kunnen zien als iemand waar die twee gezichten van het kapitalisme in samenkomen. Van kinds af aan heeft iedereen een mening over Britney Spears, over hoe ze eruitziet, over de voor sommigen schandalige liedteksten die ze zingt. Ze moest zich volledig onderwerpen aan de grote boze blik van de buitenwereld, maar vond haar eigen manieren van verzet. Door haar hoofd bijvoorbeeld kaal te scheren. Uit hoe De Groen over Britney Spears schrijft, spreekt een bepaald medeleven, maar ook bewondering.

Voor mij betekent goede literatuur dat de auteur in staat is om persoonlijke ideeën of interesses in een dusdanig boeiende vorm te gieten dat de eigen ideeën en interesses van de lezer er tijdelijk niet meer toe doen en deze zich met alle liefde onderwerpt aan de ideeën en interesses die de auteur je voorschotelt. De vorm die De Groen hier heeft gevonden, maakt dit geen goede literatuur, nee het maakt dat Corpus Britney geweldige literatuur is.

blogpost

stem geplaatst

De hype voor Land van Maggie O’Farrell was behoorlijk real. Ik had nog nooit iets van deze auteur gelezen en ik was wel benieuwd naar deze nieuwste historische roman. Hoewel ik erken dat O’Farrell een goed schrijver is, kon ik persoonlijk niks met het verhaal zelf.

Tomás en zijn zoon Liam werken in 1865 mee aan een groot project waarbij heel Ierland in kaart gebracht moet worden. Tomás verliest zichzelf echter in een magisch stuk bos en zal nooit meer dezelfde zijn. Als lezer volgen we het wel en wee van Tomás, Liam en de rest van het gezin, dat maar achtervolgd blijft worden door tegenslag en rampspoed.

Rauwe werkelijkheid
Op de schrijfstijl van O’Farrell valt weinig aan te merken. Op een ogenschijnlijk simpele manier wisselt ze van perspectief en historische periode en ze weet de rauwe werkelijkheid in mooie beelden uit haar pen te laten vloeien. Het is het soort schrijven waar ik bewondering voor op kan brengen en waardoor ik zeker begrijp waarom dit de hype was die het was.

Met de manier waarop dit verhaal in elkaar steekt kon ik echter zeer weinig. Al heel snel wordt duidelijk dat O’Farrell steeds hetzelfde doet. Ze geeft de lezer een kort moment van hoop, om vervolgens al die hoop genadeloos de grond in te boren door weer iemand die sterft, door weer een kwaadaardige vorm van geweld, door weer een nieuwe mentale klap voor het arme gezin.

Forceren
Land voelde voor mij daarom meer aan als een zichzelf steeds herhalend trucje dan als een oprecht verteld verhaal. O’Farrell speelde voor mij veel te opzichtig constant op de emotie van de lezer. Het resultaat? Een verhaal waar ik juist al heel snel helemaal niets meer bij voelde. Ik noemde het ergens een beetje gekscherend ‘Carry Slee voor volwassenen’, want dit is waarom ik als kind ook al heel snel uitgekeken raakte op Carry Slees boeken.

Nu heb ik sowieso al een broertje dood aan verhalen waar het alleen maar doffe ellende betreft. Dat strookt zo niet met mijn eigen levenshouding en wereldbeeld dat ik het al snel ongeloofwaardig vind worden en al snel het idee heb dat de auteur iets bij me probeert te forceren. Daar word ik altijd nogal opstandig van, en dat was in het geval van Land niet anders. Gedurende het hele boek heb ik dan ook gedacht: jaaa, Maggie, jij probeert me hier voor een karretje te spannen maar daar trap ik mooi niet in!

Klaar
De fijne schrijfstijl is de reden dat ik dit heb uitgelezen, maar met het verhaal zelf was ik al heel snel klaar. Het interesseerde me helemaal niets wie er nu weer dood zou gaan, hoe zwaar het leven nu weer zou worden, wie wie nu weer geweld aan zou doen. De hype was misschien real, maar voor mij was vooral de ergernis real. En toch ook was de verbazing real, want blijkbaar zien heel veel andere lezers heel veel andere dingen in dit boek dan ik. Ik betwijfel of ik ooit nog eens iets van O’Farrell op zal pakken, hype of niet.

blogpost