menu

Hier kun je zien welke berichten Sol1 als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Zagovor protiv Tsarja: Portreti Dekabristov - Natan Ejdelman (1985)

Alternatieve titel: Dekabristen

4,5
Sol1 (crew)
Wie bij dit boek op zoek zou gaan naar de Engelse editie, moet enig geduld hebben en bereid zijn diep in de buidel te tasten.

Gelukkig is er ook de veel goedkopere en makkelijker te verkrijgen Nederlandse uitgave, onder de naam 'Dekabristen' in 1990 uitgebracht door nog steeds ... uitgeverij Progress te Moskou.

Uitgeverij Progress bediende vanuit Moskou de West-Europese markt. Uit de colofon: "Lees regelmatig de catalogussen van de uitgeverij Progres in het Engels, Frans en Duits: ieder boek dat daarin vermeld staat komt desgewenst in aanmerking voor publicatie in het Nederlands!" Zij was gevestigd op een adres aan de Zubovsky Boulevard te Moskou. Er werd ook uitgenodigd commentaar over haar boeken naar dat adres te sturen.
In de Nederlandse editie zijn enige taalfoutjes te bespeuren, zoals de uitgeverij ook haar eigen naam afwisselend met één of twee maal een 's' spelt.

In de oorspronkelijke Romeinse kalender was maart de eerste maand en kwam december, zoals die naam al aangeeft, op de tiende plaats. Декабрь, of Dekabr, is de Russische naam voor de maand december. Ook in die Russische naam komt het getal 'tien' weer terug.
Bij het Engelse 'Decembrists' of het Nederlandse 'dekabristen', zou je letterlijk vertaald kunnen denken aan de 'opstandelingen van de tiende maand'.

Het boek is zeer gedetailleerd en goed leesbaar, maar wel specifiek geschreven voor mensen die geïnteresseerd zijn in (Russische) geschiedenis. In de Nederlandse uitgave van 356 pagina's, zijn voorts op ongenummerde pagina's enkele tientallen zwart-wit foto's tussen de teksten opgenomen. Behalve de dekabristen zelf, komen verder onder andere Lev Tolstoj en Alexander Poesjkin aan de orde.

Lev Tolstoj heeft delen van het verhaal van de dekabristen verwerkt in zijn 'Oorlog en Vrede'. De dekabrist Matvej Moeravjov-Apostol, die opstand en straf heeft overleeft, twijfelt aan het vermogen van Tolstoj, hun principes te doorgronden. Matvej heeft overigens dezelfde twijfels over de vermogens van zijn kleinkinderen. Het gaat hem dan niet om het schrijverschap van Tolstoj, maar om het schijnbaar onlogische van de 'maatschappelijke zelfmoord', die de dekabristen met hun opstand tegen hun eigen stand pleegden.

Alexander Poesjkin zit er dieper in. Hij is al door tsaar Nicolaas I verbannen. Zijn scherpe gedichten 'Ode aan de Vrijheid' (1818), 'Platteland' (1819) en 'De Dolk' (1821) zijn al eerder onder de censuur gevallen. Door zijn ballingschap, heeft hij een geluk dat hij niet direct omkomt bij de opstand van december 1825. Hij is echter bevriend met de tante van de dekabristenbroers Moeravjov-Apostol, heeft verdere vriendschapsbanden met dekabristen zelf. Zijn eerdere controversiële gedichten zijn wijd verspreid onder de soldaten, van de regimenten die aan de opstand deelnemen. Sommige dekabristen kennen zijn gedichten uit hun hoofd. De latere onderzoekscommissie naar de opstand, komt zijn naam tientallen malen tegen. Hijzelf bezweert de tsaar, dat hij buiten de opstand staat. Poesjkin zal uiteindelijk omkomen bij een duel; op een manier waar sommigen een complot van de staat in zien.

Bij de dekabristen zelf, valt hun hoge culturele graad op. Om een paar voorbeelden te noemen.

Michaïl Loenin: musicus, dichter, duellist, iemand die vele talen spreekt. Hij wil aan de leegte van zijn bestaan in de hoge kringen ontsnappen, door daden te stellen. Hij denkt er zelfs even over, zijn diensten aan te bieden aan generaal Simon Bolivar (1783-1830) in Zuid-Amerika en leert daartoe vlot Spaans. Door de dagboeken van zijn Franse vriend en schrijver Hyppolite Auger, is veel informatie over Loenin bewaard gebleven.

Zijn geliefde neef Nikita Moeravjov, die al op jonge leeftijd de grondwetten van diverse landen uit zijn hoofd kent en wordt belast met het schrijven van een geheime grondwet voor het nieuwe Rusland, een Rusland zonder absolutisme of slavernij. Het exemplaar van zijn grondwet bevindt zich nu in de Lenin-bibliotheek in Moskou.

Hun neven: de drie broers Sergej, Matvej en Hippolyte Moeravjov-Apostol. Hun vader is eerst diplomaat in Milaan, later in Madrid. Sergej en Matvej worden opgeleid in een Frans pensionaat in Parijs, dat meer mogelijkheden dan Madrid biedt. Daar vallen zij op door hun intelligentie. Veel informatie over hen is bewaard gebleven, door hun intensieve Franstalige briefwisselingen met hun ouders. Pas als Matvej 15 en Sergej 13 is, maken zij voor het eerst met hun Russische moedertaal kennis. Die taal leren zij ook bijzonder vlot.

Voor Lev Tolstoj is dat achteraf een reden om eerst aan te nemen dat de beweging van dekabristen in Frankrijk is opgekomen, maar hij ziet zelf al snel dat dat te voorbarig is.

Niet iedereen binnen de uitgebreide dekabristen-groep zit op dezelfde lijn.

Kolonel Pavel Pestel is de leider van de zuidelijke dekabristen in het land. Door de geest van de revolutie in de periode 1812-1815 in diverse landen van Europa (en zelfs tot in Amerika toe), voelt hij zich ook sterk tot dergelijke ideeën aangetrokken.
Zijn concept constitutie 'Russisch Recht' is veel scherper, dan die van Nikita Moeravjov. Pavel wil de complete tsarenfamilie uitroeien, om latere 'restauratie' na een eerdere revolutie te voorkomen.Nikita wil nog iets van een constitutionele monarchie behouden.

Pavel wil de tsarenfamilie daarnaast tijdens een aanslag uitroeien, in de hoop dat verder bloedvergieten tijdens een omwenteling voor zover mogelijk wordt voorkomen. Michaïl Loenin en Sergej Moeravjov-Apostoi willen daarentegen in het zuiden een opstand ontketenen, in de hoop dat die overslaat naar het noorden. Maar dat zal volgens Pavel tot een zinloze burgeroorlog leiden.

Door het onverwachte overlijden van tsaar Alexander I op 1 december 1825 zal het voor alle partijen onverwacht anders aflopen ... ...