menu

Via deze pagina blijf je op de hoogte van recente stemmen, meningen en recensies van Sol1. Standaard zie je de activiteiten in de huidige en vorige maand. Je kunt ook voor een van de volgende perioden kiezen: januari 2020, februari 2020, maart 2020, april 2020, mei 2020, juni 2020, juli 2020, augustus 2020, september 2020, oktober 2020, november 2020, december 2020, januari 2021

Lebedinyj Ctan - Marina Tsvetajeva (1957) 4,5

Alternatieve titel: Zwanenkamp, 6 januari, 00:01 uur

De gedichtenreeks ‘Zwanenkamp’ is vrijwel in chronologische volgorde geplaatst. Door één van die gedichten, opgedragen aan haar man Sergej Efron, uit die chronologische volgorde te halen en als eerste in de rij te plaatsen, maakt Marina Tsvetajeva duidelijk dat de hele verzameling aan hem is opgedragen.

Dat eerste gedicht dateert van 18 januari 1918 en beschrijft hoe Sergej Efron, als militair voor zijn vaderland opkomend, de voornaam van zijn vrouw in zijn dolk gegrift heeft staan; omdat zij de eerste en de enige in zijn grootse leven is. Op haar beurt herinnert ze zich in het gedicht de nacht met zijn heldere gezicht in een wagon vol met andere soldaten, haar wapperende haren; terwijl ze zijn epauletten in een ‘heilig kistje’ bewaart.

De gedichten van Marina Tsvetajeva zijn rijk en symbolisch, diepgaand, terwijl er met de achtergrondinformatie bij nog meer naar boven komt dan eerst al vermoed.

Marina Tsvetajeva was niet tsaargezind, maar zag in de Russische revolutie van 1917 een aanval op de cultuur en geschiedenis van Rusland; een somber voorteken voor de toekomst. Dat was de reden, waarom zij en haar man voor de kant van de Wit-Russen kozen. Nadat de regeringstroepen in oktober 1917 voor de bolsjewieken hadden gecapituleerd, kon Sergej Efron Moskou ontvluchtten door zich te kleden in het uniform van een gewoon soldaat; met daar overheen de bontjas van een arbeider. Officieren werden zonder pardon door de soldaten in de stad geëxecuteerd. Hij moest zijn epauletten wel laten verbergen...

Doorheen de bundel krijgen losse, op zich al suggestieve dichtregels een veel diepere betekenis als de juiste historische context er wordt bijgeplaatst.

Meer dan bizar in dit verband is de achtergrond bij enkele regels uit een gedicht uit maart 1919 ter nagedachtenis aan A.A. Stachovitsj, waarin onder andere wordt gesproken van ‘het zwarte rijk van het eelt van de arbeid’. Wie ten tijde van de Rode Terreur uit 1917-1923 goed verzorgde handen had, dus vermoedelijk geen arbeider was, liep serieuze risico’s. Een persoonlijke ervaring van Marina Tsvetajeva was dat enkele treinreizigers, die met dergelijke schone handen op een station in Moskou uitstapten, enkel om die reden ter plekke onder haar ogen werden geëxecuteerd. Zijzelf ontkwam aan een dergelijk lot: door haar schrijfsterschap had ze inktvlekken aan haar handen, die bovendien wat extra vuil waren, doordat ze in die tijd pijp rookte…Stachovitsj (1856-1919) was als acteur en leraar betrokken bij het Kunsttheater van Moskou, wilde niet leven in een land, waarin voor cultuur geen plaats was, en verhing zich daarom. Elders in haar werk, in deze dichtbundel zelf en in een essay in haar dagboeken, komt Marina Tsvetajeva nogmaals op de persoon Aleksej Stachovitsj terug.

Oorspronkelijke Russische uitgaven van ‘Zwanenkamp’ zijn goed voorzien van annotaties, door de schrijfster tussen de gedichten in vermeld; verder ook van toelichtingen en noten door de uitgever.

Bij een recente vertaling, als die uit 2020 van uitgeverij Pegasus te Amsterdam (tweetalig Russisch/Nederlands voor wat betreft de gedichten en hun directe annotaties van Marina Tsvetajeva, alle extra’s en toelichtingen in het Nederlands), is dat niet anders.

Dat maakt de gedichten toegankelijker voor buitenstaanders. Het geeft die buitenstaanders verder inzicht in een deel van de Russische geschiedenis en in een deel van het leven van Marina Tsevetajeva; een leven, dat niet echt prettig is geweest.

Door de symboliek van de gedichten blijft er, met of zonder toelichtingen van derden, veel over om zelf te overwegen. De inhoud van de gedichten is daarvoor ook gevarieerd genoeg: politieke, militaire, historische, religieuze, of bijvoorbeeld nog persoonlijke motieven van de dichteres komen naar voren; in verdoken of direct zichtbare vorm.

In de eerder genoemde Nederlandse vertaling van Pegasus is het rijm uit de oorspronkelijke Russische tekst losgelaten. Incidentele Franse tekstregels, in de feitelijke gedichten of als motto boven een gedicht, zijn onvertaald gebleven. Pegasus biedt als extra een uitgebreide inleiding over de dichteres en haar tijdvak.

» details   » naar bericht  » reageer  

Tsjto Ja Videl: Raskazzy o Vesjtsjach - Boris Zjitkov (1939) 3,5

Alternatieve titel: Op Reis met Tom Waarom: Een Kinderboek voor Grote Mensen, 8 december 2020, 23:28 uur

Het boek werd op het moment van eerste uitgave in 1939 gezien als vernieuwend voor de Sovjetkinderliteratuur, waarbij moest worden afgerekend met de prerevolutionaire kinderliteratuur en buitenlandse invloeden eveneens moesten worden buitengesloten.

Kinderboeken moesten volgens de romanschrijver Maksim Gorki niet alleen fictief zijn, maar ook cognitief en encyclopedisch. Een schrijver als Samoeïl Marsjak, met wie Boris Zjitkov in nauw contact stond, sloot zich daarbij aan.

De achterkant van de Nederlandse vertaling uit 2019 van de uitgeverij 'Woord in Blik' van vertaler Arie van der Ent lijkt daarbij aan te sluiten. Van der Ent merkt op zijn beurt op dat Boris Zjitkov een ‘Encyclopedie voor Wijsneuzen van Vier’ wilde schrijven, de titel die Zjitkov eerst in gedachten had: de kinderloze Zjitkov had een neefje, Aljosja, die graag naar het waarom van alle dingen vroeg.

Boris Zjitkov volgt dan wel zijn eigen unieke systeem door er een verhalend reisverslag van te maken, in plaats van een ‘droge’ encyclopedie.

Als je het boek van Boris Zjitkov nu leest, zie je dat de Aljosja uit zijn boek steeds weer tegen nieuwe dingen oploopt die hem moeten worden uitgelegd. Door de manier, waarop hij daarmee omgaat, ontstaan een aantal grappige situaties. Voor volwassenen, de feitelijke lezers of die uit het boek, herkenbaar.

Tegen de Russische historische achtergrond uit de jaren 1930 geplaatst, maakt dat het boek aantrekkelijk genoeg om te lezen.

Terzijde: volgens het colofon van de Nederlandse vertaling, verschenen de eerste tien exemplaren daarvan op 1 februari 2019 ter gelegenheid van de bijeenkomst ‘De Wereld van het Sovjet-kinderboek’ van het IISG in Amsterdam.

» details   » naar bericht  » reageer