menu

Via deze pagina blijf je op de hoogte van recente stemmen, meningen en recensies van Ted Kerkjes. Standaard zie je de activiteiten in de huidige en vorige maand. Je kunt ook voor een van de volgende perioden kiezen: januari 2018, februari 2018, maart 2018, april 2018, mei 2018, juni 2018, juli 2018, augustus 2018, september 2018, oktober 2018, november 2018, december 2018, januari 2019, februari 2019, maart 2019, april 2019, mei 2019, juni 2019, juli 2019, augustus 2019

Parken en Woestijnen - M. Vasalis (1940) 4,0

22 januari, 12:48 uur

Vaak als ik een stukje van mezelf teruglees, schaam ik mij toch een beetje. Ik blijf het lastig vinden om mijn gevoelens en gedachten over kunst onder woorden te brengen en het stukje dat het uiteindelijk oplevert, raakt de plank dan ook niet altijd. (Vaak vind ik mezelf nogal stellig, terwijl ik dat niet echt ben.) Toch blijf ik stukjes schrijven. Waarom? Allereerst omdat ik de kleine worsteling die schrijven is ondanks alles wel leuk vind en verder ook omdat ik de indruk heb dat ik boeken beter onthoud als ik er over schrijf en ja, stiekem ook omdat het boek in kwestie dan bovenaan in de updates komt te staan, en het dus wat meer aandacht krijgt.
Over poëzie schrijf ik niet zoveel, hoewel ik wel veel liefde voor gedichten koester. Aan de ene kant vind ik het ontzettend moeilijk om Iets zinnigs over poëzie schrijven, maar aan de andere kant zou ik het gewoon jammer vinden als poëzie in het vergeethoekje terecht zou komen, alleen omdat niemand erover durft te schrijven. Dus laat ik het toch maar doen.

In het allereerste gedicht ('Drank, de onberekenbare') zet Vasalis meteen de toon voor de hele bundel: (reactie op ander bericht)

Deze vier regels schetsen eigenlijk de situatie waarin vrijwel alle gedichten zich afspelen, of waar vrijwel alle gedichten op z'n minst mee te maken hebben: een scheiding tussen lichaam en geest. ‘Drank, de onberekenbare' vindt plaats op een feest, waar het hoofd met tegenzin 'een net en vlot gesprek' voert met de gastheer, terwijl, onderhuids, de ziel 'verrek' denkt. Ook in veel andere gedichten speelt deze scheiding tussen lichaam en geest een rol, zoals in het bekendere gedicht 'De idioot in het bad': (reactie op ander bericht)

of in 'De krekels' (reactie op ander bericht)

In deze voorbeelden is de scheiding wel heel expliciet aanwezig, maar in veel gedichten is het wat subtieler. Neem de titel van de bundel: 'Parken en woestijnen'. In het licht van de bundel duidt deze titel misschien op een soortgelijke scheiding. De parken zouden het lichaam kunnen zijn: een stuk natuur dat zich dient te schikken voor de buitenwereld en voor de andere mensen, terwijl de woestijn een stuk ongerept natuur is, vol extreme uitersten en fata morgana's.

Een ander aspect dat ook in bijna in elk gedicht terugkeert, is de "plotselinge gewaarwording": in de meeste verzen is een (alledaagse) observatie de aanleiding voor een (diepzinnige) gedachte of verzuchting. Een ontmoeting met een ezeltje is de aanleiding tot een mijmering over vergankelijkheid, een fanfare-corps in het park ontketent een lofrede op schoonheid en een busrit over de Afsluitdijk roept een gedachte op over de tijd. Deze "omwenteling" is in veel gedichten zelfs aan te wijzen, omdat de gedachte ingeluid wordt met woorden 'plots', 'opeens' en 'en toen', 'plotseling' en dergelijke.
Hoewel deze opzet dus soms erg in het oog springt, is dat niet overal per se vervelend, omdat Vasalis vaak vrij sterke beelden kiest, wat mij betreft. In een enkel geval zijn de beelden wel erg pijnlijk verouderd en achterhaald (‘feestende negerstammen’ en dergelijke), maar over het algemeen is dit niet het geval en hier en daar weet Vasalis zelfs verrassend modern uit de hoek te komen - zeker als je beseft dat de bundel alweer uit 1940 komt. Neem het gedicht 'Tijd', waarin het lyrisch-ik “langzaam leeft” en de wereld ziet als een doorgespoelde VHS-tape.
Ook ‘Angst’ vond ik toch wel modern aandoen: (reactie op ander bericht)

Wat volgt is een opsomming van angsten. Misschien dat ik dat modern aan vond doen, omdat het mij heel erg deed denken aan het lied ‘Voor alles’ van Wende Snijders, dat in 2017 de Annie M.G. Schmidt-prijs won. De tekst van dat lied, een gedicht van Joost Zwagerman, bestaat uit een lange opsomming van de meest uiteenlopende angsten. Maar aan het einde van het lied komt de omkering: (reactie op ander bericht)

Ook het einde van Vasalis’ gedicht bevat een omkering: (reactie op ander bericht)

Zo eindigt het gedicht van Vasalis beduidend triester dan Wende’s lied. Let ook op het feit dat het lyrisch-ik niet eens de boodschap zélf vreest, maar het feit dat het lyrisch-ik al van te voren weet wat de boodschap zal zijn: dat is de “vracht van rede”. En zo bevat ook dit gedicht weer de terugkerende scheiding tussen lichaam en geest, gevoel en verstand.

Hoewel deze bundel hier en daar dus wat ouderwets aandoet wat taalgebruik en ideeën betreft, vind ik de gedichten van Vasalis nog altijd de moeite waard, vooral dankzij de muzikaliteit die er in zit. Ik heb persoonlijk wel een zwak voor mooie ritmes en klankrijke woorden en ik vind dat Vasalis rijm en metrum op een prachtige manier gebruikt. Het sterkste gedicht is wat mij betreft ‘De Dood’ - dat is overigens ook een gedicht waarin “de formule van plotselinge gewaarwording” niet (zo nadrukkelijk) aanwezig is. Het begint vrij speels en redelijk humoristisch als de Dood zelfmoord aanprijst als een soort macabere colporteur (‘De Dood wees mij op kleine, interessante dingen: / dit is een spijker - zei de Dood - en dit een touw.’), maar naar het einde toe, als de Dood persoonlijker wordt, sijpelt er een diep verdriet het vers in. Het is een klein gedicht, zonder grote woorden, maar toch (of juist daardoor) heeft het een enorme impact.
Alleen al vanwege dat gedicht verdient de bundel, in mijn ogen, even een plekje bovenaan de updates.

» details   » naar bericht  » reageer  

Hoe Ik een Bos Begon in Mijn Badkamer - Maartje Smits (2017) 3,0

12 januari, 15:31 uur

stem geplaatst

» details  

IJstijd - Maartje Wortel (2014) 3,5

10 januari, 23:40 uur

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 3,0 sterren

» details