menu

Hier kun je zien welke berichten manonvandebron als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Adventures of Sherlock Holmes, The - Arthur Conan Doyle (1892)

Alternatieve titel: Avonturen van Sherlock Holmes

5,0
Na twee romans bereikt Sherlock Holmes een hoogtepunt met deze twaalf verhalen die in 1891 en ‘92 in The Strand Magazine verschenen. Dr. Watson is inmiddels getrouwd en heeft een eigen praktijk, maar hij bezoekt regelmatig z’n voormalige huisgenoot in Baker Street en stelt z’n interessantste zaken op schrift. Als ik-verteller is hij de link tussen de lezer en de moeilijk te doorgronden detective. Holmes is nauwelijks geïnteresseerd in misdaadbestrijding op zich, maar wel in het demonstreren van z’n methode, die gebaseerd is op observatie, logica en deductie.

Van het victoriaanse Londen krijg je een druilerig beeld, met koetsen, donkere steegjes, modder, mist en gaslantaarns. Soms verplaatst het zich naar het platteland, met gotisch aandoende huizen en gevaarlijke dieren. Sommige zaken hebben een voorgeschiedenis in de VS of in de Indische kolonie.

Meestal komt een cliënt op consultatie in Baker Street 221B, waar Holmes een en ander afleidt uit diens voorkomen en naar z'n relaas luistert. Dan gaan ze ter plaatse observeren om het mysterie op te lossen. In slechts vier verhalen komt er een moord voor; anders gaat het om diefstal, een verdwijning of zelfs geen echte misdaad. Het aantal verdachten is klein. Het raadsel is vooral hoe achter schijnbaar absurde gebeurtenissen toch een logische verklaring schuilgaat. Vaste ingrediënten zijn vermommingen, valse identiteiten en andere vormen van misleiding.

In het openingsverhaal A Scandal in Bohemia lijkt Holmes gevoelens te hebben voor de Amerikaanse operadiva Irene Adler, al meent Watson dat het om een puur rationele bewondering gaat. Hij laat zich gedeeltelijk door haar in de luren leggen. Holmes gebruikt hier een van z’n beroemdste citaten: “You see, but you do not observe.

In The Red-Headed League laat Doyle zich van z’n humoristische kant zien met een kolderieke situatie waarvoor op het eerste zicht geen aannemelijke uitleg mogelijk is. In The Adventure of the Blue Carbuncle lijkt de zoektocht naar een gestolen juweel letterlijk tot een wild goose chase te leiden. The Adventure of the Speckled Band, Doyles persoonlijke favoriet, is een geslotenkamermysterie in een lugubere omgeving. Elk verhaal is een pareltje op zich. Deze bundel is een must voor elke liefhebber van detectivefictie.

American Tragedy, An - Theodore Dreiser (1925)

Alternatieve titel: Een Amerikaanse Tragedie

4,5
Met meer dan achthonderd pagina's, lange zinnen en een breedvoerige stijl is dit wellicht wat men een Great American Novel noemt. Het is een kluif, maar het loont de moeite. Je raakt meegesleept door het verhaal van Clyde, een jongeman die opgroeit in een arm gezin van rondtrekkende predikers maar vooruit wil komen in de wereld. Het zou een voorbeeld van een American Dream kunnen zijn, maar in plaats daarvan wordt het een Amerikaanse tragedie. Clyde slaagt er ten dele in aan z'n arme milieu te ontsnappen, maar komt in een soort niemandsland terecht, want in het rijkere milieu wordt hij met achterdocht bekeken.

De twee vrouwen met wie hij in het tweede deel verkering krijgt, vertegenwoordigen de twee milieus waartussen hij schippert. Ronda is een arme boerendochter; Sondra een rijkeluisdochter. Clyde neemt foute beslissingen die tot z'n eigen ondergang zullen leiden. De vraag wat hij had moeten doen, valt niet zo makkelijk te beantwoorden. Met een cursus boekhouden had hij zich misschien geleidelijk op kunnen werken binnen het textielbedrijf van z'n rijke oom, maar hij is nauwelijks naar school geweest.

In het derde deel volgt een uitgebreide rechtszaak, die vooral draait rond de vraag of Clyde moedwillig gehandeld heeft. Dreiser heeft zich grondig gedocumenteerd met informatie over echte rechtszaken. Ik zie wel wat invloed van Dostojevski, met name in de valse retoriek van de juristen en het gewetensconflict van de protagonist.

Het vertelstandpunt is soms afstandelijk en objectief, zoals in het begin. Veel gebeurtenissen worden echter subjectief vanuit Clydes belevenis verteld. Dan gaat het minder om de feiten op zich, maar om hoe hij ze beleeft. Daardoor ga je met hem meeleven, ook al ben je het vaak oneens met z'n handelingen. Met deze diepgaande uitwerking van de psychologische, sociale en juridische facetten kan deze roman bij het betere Amerikaanse werk uit deze periode gerekend worden.

Anna Karenina - Lev Tolstoj (1877)

Alternatieve titel: Анна Каренина

5,0
Hoewel Anna Karenina het titelpersonage is, wordt ze soms tientallen bladzijden aan een stuk niet genoemd. Tolstoj wisselt af tussen de ervaring van zeven verschillende personages: drie getrouwde koppels en één overspelige minnaar.

Anna ervaart een leegte in haar huwelijk en verlangt naar passie in haar leven. Zij is een sympathiek personage dat een tragische vergissing begaat. Haar echtgenoot is een farizeeër die zich vooral bekommert om z’n carrière als ambtenaar en om de indruk die hij maakt op de maatschappij. Vronski is een gifslang en een flierefluiter op zoek naar kortstondig, oppervlakkig genot. Sint-Petersburg wordt voorgesteld als een oord des verderfs, met pracht en praal en uiterlijk vertoon, maar weinig innerlijke bevrediging.

Het tegenthema vormt de verhouding tussen Levin en Kitty. Allebei maken ze een crisis door die tot een persoonlijke groei zal leiden. Levin trekt zich terug op het platteland om z’n landgoed te hervormen. In deze terugkeer naar de natuur ervaart hij een dieper geluk. Kitty vindt iets gelijkaardigs in het verzorgen van zieken.

Als het verhaal van Anna Karenina een tragedie is, dan is dat van haar broer Stiva een komedie. Hij zou passen in een klucht over een overspelige echtgenoot. Een man komt er beter mee weg dan een vrouw. Veel heeft hij te danken aan z’n vrouw Dolly, die hem vergeeft omwille van de kinderen.

De delen volgen elkaar op in het ritme der seizoenen. Het begint in de winter, met als mooiste beeld de schaatsende Kitty. Dan volgt de lente, met het zaaien en de jacht op houtsnippen. Het derde deel is de zomer. De beschrijving van het maaien, waarbij Levin zich in het zweet werkt aan de zijde van de boeren, is een hoogtepunt. Er is aandacht voor volkse gebruiken, zoals het maken van frambozenjam.

Stoomtreinen waren nieuw in de negentiende eeuw. Zoontje Serjozja speelt treintje met z’n klasgenoten door een bank voort te trekken. Het ongeval in het eerste deel is een voorafspiegeling van Anna’s einde. In haar laatste hoofdstukken is ze helemaal alleen, uitgesloten en veroordeeld door de maatschappij. Inwendige monoloog onthult haar troebele gedachten.

Tolstoj is een realist die z’n personages en z’n locaties op een beeldende manier tot leven wekt. De scènes op het platteland neigen soms naar naturalisme, al behoren de hoofdpersonages tot de adel en de hogere burgerij. Hij heeft aandacht voor de historische, politieke en sociale context, en voor de psychologische en filosofische onderbouw. Aan de oppervlakte is dit een verhaal over een overspelige relatie, maar daaronder ligt een diepgaande levensvisie over het verschil tussen hedonisme en een zoektocht naar dieper geluk.

Annerkant Pontenilo - Irma Joubert (2009)

Alternatieve titel: Pontenilo

4,5
Het Verdriet van Zuid-Afrika zou dit ook kunnen heten. Kort voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog heerste in dit land politieke verdeeldheid. De meerderheid was aanhanger van premier Jan Smuts, maar tegelijk wilden veel Boeren dat Transvaal opnieuw een onafhankelijke republiek werd. Radicale nationalisten waren Duitsgezind. Daniël François Malan richtte de Gesuiwerde Nasionale Party op en zou later een van de grondleggers van de Apartheid worden.

Ook binnen de familie Fourie bestaat deze politieke tegenstelling. Het gaat vooral over de oudste dochter Klara, haar studies, haar nationalistische broers, haar vrienden en haar grillige gevoelsleven. Met de oorlog wordt ze eerst geconfronteerd via discussies, kranten en bioscoopjournaals. Dan vertrekken een paar vrienden naar het front in Noord-Afrika, waar ze de veldslagen van Tobroek en El Alamein mee zullen maken. Zij schrijven hierover naar Klara.

Een nevenintrige vindt plaats in een Italiaans Apennijnendorpje, waar de drie broers Romanello wonen. De oudste is verloofd met een jodin, de jongste raakt zwaargewond in El Alamein en de middelste moet als krijgsgevangene een brug gaan bouwen over de Nylstroom in Zuid-Afrika. Op die manier komen de twee verhaallijnen samen. Het verklaart ook de titel: Annerkant Pontenilo betekent "Voorbij de brug over de Nylstroom". Het is een symbool voor het overbruggen van culturele en ideologische tegenstellingen.

In de Nederlandse vertaling zijn enkele Afrikaanse woorden behouden. Een plaas is een boerderij; een doringboom is een kameeldoorn; kakies zijn Britse soldaten in kaki uniform. Dit eerste deel van een trilogie is een vlot leesbare roman met goed uitgebouwde personages. De Tweede Wereldoorlog wordt vanuit een andere invalshoek bekeken en je leert wat bij over de geschiedenis van Zuid-Afrika.