menu

Hier kun je zien welke berichten Theunis als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

't Hooge Nest - Roxane van Iperen (2018)

4,5
geplaatst:
Roxane van Ieperen kocht niet alleen een huis, ze kocht er onverhoopt de mogelijkheid van een fabelachtig historisch en nu al klassiek verhaal bij. Ze kocht een geschiedenis waarvan je amper kan geloven dat het nog niet eerder verteld was, een historie waarvan ze als schrijfster meteen moet hebben geweten dat het niet onbeschreven mocht blijven. Maar wat een opgave. Want schrijf dit maar eens op. Hoe doe je recht aan alle naargeestige avonturen die de twee zussen Janny en Lien Brilleslijper en de mensen rondom hen mee hebben gemaakt? Hoe kun je de heldhaftigheid van deze vrouwen eer aan doen? En is het mogelijk om na al die duizenden en duizenden verhalen over de Tweede Wereldoorlog nog een boek te schrijven dat een lezer ontroerd en doet verstommen?

Vanaf de eerste bladzijden, wanneer de schrijfster er zelf achter komt wat de zojuist gekochte villa in het Gooi verborgen ligt, is meteen duidelijk dat dit een bijzonder verhaal gaat worden. De meeste lezers kennen de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog maar al te goed. De lijdensweg van miljoenen joden, georkestreerd door de sinistere doelmatigheid van de nazi’s, is algemeen bekend. Het mogelijke einde van de zussen ligt gedurende het hele boek als een tijdbom onder de heldendaden van deze vrouwen. Maar al lezende duik je de alledaagse realiteit van toen weer in. Je voelt de beklemming. Je hoort de vliegtuigen komen. En je voelt ook dat er in de eerste periode niet heel veel veranderde. Je kunt je opeens voorstellen dat er mensen waren die het allemaal wel mee vonden vallen, die het allemaal een beetje bagatelliseerden. Hoe onmachtig voel je je als vrije lezer wanneer je tachtig jaar later die mensen boven het boek het liefst toe zou willen schreeuwen dat het niet meevalt. Dat ze hun ogen moeten openen. Dat ze niets, maar dan ook niets moeten onderschatten. Het is dan al, vroeg in het boek, dat je je realiseert dat het Van Ieperen is gelukt om heel dichtbij de verhalen te komen en dat dit behalve een bijzonder verhaal, ook een grandioos boek is.

Jarenlang deed ze onderzoek. Dat is tijdens het lezend voortdurend te merken. Niet alleen aan hoe precies Van Iperen de gebeurtenissen weet te beschrijven, maar ook aan de hoeveelheid verhalen in het verhaal. Op een gegeven moment las ik in één alinea, een klein zijsprongetje in het boek, een verhaal dat compleet nieuw boek zou kunnen vullen. Dit boek had drie, vier keer zo dik kunnen zijn. Van Iperen heeft die verleiding weerstaan en dat maakt dit boek zo krachtig.

De vraag was of het boek in deze vorm zou verschijnen, of het uitgegeven zou worden. Het belang van het boek heeft de doorslag gegeven. Joden zouden zich over het algemeen te gemakkelijk bij hun lot hebben neergelegd. Ze zouden naïef zijn over de bedoelingen van de nazi’s. Dit boek toont aan dat er wel degelijk verzet was. Bovendien is het belangrijk om oorlogsverhalen te blijven vertellen, steeds maar weer. De films en boeken zijn over een tijdje de enige en meest belangrijke getuigen van de meest zwarte bladzijde uit de geschiedenis van de mensheid. Het laat zien hoe we onze onschuld definitief hebben verloren en tegelijkertijd: hoe belangrijk het is dat we ons hiervan bewust blijven. De geschiedenis herhaalt zich. Nooit op dezelfde manier, maar in grote lijnen lijkt datgene wat we doen altijd op iets wat eerder is gebeurd. We moeten er lering uit blijven trekken. Boeken als deze, die ons in de huid van de onderdrukten doet kruipen, zijn daarbij van vitaal belang.

Je kunt je over het vervolg van het boek van alles voorstellen. Je weet dat Joden hebben moeten onderduiken, dat er verzet is geweest, dat er ondergedoken is, dat er verraders zijn geweest, dat mensen gedeporteerd zijn. Je hebt gehoord over de gruwelen van de concentratiekampen, wellicht ook over de overlevenden. Anne Frank is wereldberoemd. In dit boek komt werkelijk alles samen, beleefd, herbeleefd, vanuit het oogpunt van twee zussen. Dit boek grijpt je beet, zuigt je terug de oorlog in en na, nee, al tijdens het lezen, weet je: dit boek moet gelezen blijven worden. En je vraagt je af hoe naïef je kon zijn om je voor het lezen af te vragen of een boek over de Tweede Wereldoorlog nog emotie kon oproepen. Want Van Iperen liet me diep ontroerd en volkomen verstomd achter.

1933 Was a Bad Year - John Fante (1985)

Alternatieve titel: 1933 Was een Slecht Jaar

4,5
Vorig jaar ontdekte ik Fante en las ik drie boeken van hem. Na het eerste boek wist ik dat het niet de laatste zou zijn. In dit verhaal volgen we Dominic. Hij wil met De Arm een groot honkballer worden. Een droom die hem en zijn uit Italië geëmigreerde familie uit de benaderde positie halen. Het verhaal vertoont veel gelijkenissen met Wait until Spring, Bandini - John Fante (1938) - BoekMeter.nl. Ook nu is het vooral de hoop die het verhaal voortduwt, die Dominic op de been houdt. Dromers, we waren een huis vol dromers. Metaforen zijn beeldend en treffend, de personages interessant, de stijl is simpel, maar doorleeft, waardoor je als lezer dicht op de huid van de hoofdpersonen zit. Weer kan ik zeggen dat dit niet mijn laatste Fante zal zijn. Schitterend schrijver.

1936: Wij Gingen naar Berlijn - Auke Kok (2016)

3,0
Een gouden kans voor Auke Kok. Als een Arjen Robben die alleen op Iker Casillas afstormt ligt hier voor Kok een klassieker van wereldformaat op de loer. Potentieel meesterstuk. De Olympische Spelen van Berlijn in 1936. Nazi Duitsland is in volle glorie. Adolf Hitler werpt zijn donkere schaduw over de wereld en ziet een kans om zich van zijn beste kant te laten zien. Zelden kwamen sport en politiek zo met elkaar in aanraking.

Auke Kok richt zich vooral op de Nederlandse sporters. Voor Nederland zijn er de succesverhalen van Tinus Osendarp en Rie Mastenbroek. Ze worden op handen gedragen. Kok beschrijft hoe de euforie na de oorlog omslaat. Voor de sporters is er de tragische vernedering als ze uiteindelijk toch worden ingehaald. Niet door snellere zwemsters en hardlopers, maar door de tijd.

Ja, Auke Kok is tegen een goudmijn aangelopen. En om het eerst maar even voor hem op te nemen. De verhalen van Rie Mastenbroek en Tinus Osendarp moeten verteld worden, want in onze nationale sportherinnering komen ze niet voor. We zijn ze vergeten, bewust, zo lijkt het, uit schaamte voor alles wat na de oorlog naar voren kwam. Hoe konden we deze sporters naar Berlijn laten gaan destijds? Kok neemt het voor ze op. Toont de menselijke, ja, de onschuldige kant van de sporters. Kun je hen kwalijk nemen wat ze deden? Kun je Tinus Osendarp kwalijk nemen dat hij heulde met de vijand. Hij was de naïeve sprinter die gewoonweg hard wilde lopen. Hoe kon hij weten dat hij aan de verkeerde kant stond? Auke Kok probeert de lezer van Osendarps onschuld te overtuigen, alsof hij alles wat Osendarp is overkomen postuum goed wil maken. Sentimentaliteit druipt het boek binnen. Het is de teen van Iker Cassilas die de inzet van Arjen Robben van richting verandert.

Al eerder verliest het boek iets van potentie. De verhalen waarop is ingezoomd zijn er slechts enkele en ze zijn te ruim op gezet. Sommige passages voegen weinig toe. Urgentie ontbreekt. Ergens voelt het alsof de schrijver te ver op afstand staat. Je zou hem dichterbij wensen. Ik ga nog even door, want je vraagt je toch af of er niet meer mogelijk was. Er moet toch een schat aan informatie zijn waardoor Kok dichterbij had kunnen komen? En waarom is er zo weinig ingezoomd op buitenlandse ervaringen? Al was het maar om de Nederlandse keuzes in perspectief te brengen.

Na de finale tegen Spanje in 2010 zijn vaak de woorden “wat als” gevallen. Die vraag stelde ik me ook na het lezen van dit boek. Toch heb ik me tijdens het lezen prima vermaakt. Ik kende de ver weg gestopte verhalen van Osendarp en Mastenbroek niet. Ik ben blij dat Kok het stof heeft weg geblazen, ze opnieuw onder onze aandacht heeft gebracht zodat we de prestaties kunnen gaan beoordelen op de manier waarop ze uiteindelijk zouden moeten worden beoordeeld: als sportprestaties.