menu

Hier kun je zien welke berichten Theunis als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Narrow Road to the Deep North, The - Richard Flanagan (2013)

Alternatieve titel: De Smalle Weg naar het Verre Noorden

4,5
Oorlogsheld Dorrigo Evans is niet de held die men denkt dat hij is. Hij was ook nooit de leider die zijn mannen van hem maakten. En hoe kun hij ooit als held terugkeren uit de gruwelijke hel van het onmenselijke?

We kennen veel verhalen uit het Europe van WOII. Wat er elders gebeurde is vaak minder bekend. In dit verhaal werken de Australiërs, waardoor Evans, als slaven van de Japanners aan een onmogelijk lange spoorlijn, een opdracht van de Keizer. We krijgen veel mee van hoe anders er door de Japanners werd gedacht, hoeveel respect ze hebben voor autoriteit, hoeveel eer ze uit het werk voor de Keizer halen. Of het haalbaar is, het afmaken van de spoorlijn maak niet uit. Welke realiteit werd ooit door realisten gemaakt? En een mens was volgens de Japanners gewoon materiaal om het doel te realiseren. Flanagan beschrijft de gruwelijke details van de slaven zonder opsmuk, zonder sentiment en zeer treffend. Onverbiddelijk.

Naast de gruwelijkheden zijn de beschrijvingen van de denkwereld van de hoofdpersonen, waar Flanagan moeiteloos tussen weet te schakelen, ook erg goed. Heel treffend zijn de passages waarin het leven van de bijfiguren van na de oorlog worden beschreven. Hoe kunnen zij ooit weer geloven in hun leven? En hoe lang blijft een herinnering leven? Hoe lang duurt het voordat je, als schuldige of slachtoffer, de oorlog een plek kunt geven? De onwerkelijkheid van het leven dat na die gruwelijkheden 'gewoon' maar weer doorgaat. En de kloof tussen de slachtoffers en hun naasten, die door woorden nooit overbrugd kan worden, wordt in het boek heel werkelijk. Want als je de details in het gevangenenkamp hebt gelezen, als je denkt dat je daardoor een kleine voorstelling kan maken van hoe het geweest moet zijn als slaaf, dan zul je merken dat het al lastig is om aan een ander te vertellen, of op papier in een recensie samen te vatten, wat je leeservaring is geweest. Je moet het lezen, ervaren, om er een voorstelling van te kunnen maken. Hoe moet het dan zijn als je het echt beleefd? Het is Flanagan uitstekend gelukt om dit een klein beetje te kunnen begrijpen.

Daarnaast is er nog ruimte voor het leven (liefde, het huwelijk) voor en na de oorlog. Ook daar is de schrijver vaak in staat om een diepe kern te raken.Heel soms kreeg ik het idee dat Flanagan te veel zinnen nodig had, te veel in herhalingen viel. Maar erg storend werd dit nooit. Een absolute aanrader.

Nickel Boys, The - Colson Whitehead (2019)

Alternatieve titel: De Jongens van Nickel

4,0
Eind jaren ’50, begin jaren ’60. Er lijkt iets te veranderen voor de Afro-Amerikanen in het verscheurde Amerika. Maar is dat ook zo? Elwood Curtis wordt onder dubieuze omstandigheden opgepakt en naar een wrede tuchtschool gebracht. Daar, op Nickel Academy, komt hij Turner tegen. De jongens zijn elkaars tegenpolen. Op deze manier heeft Whitehead opeens de ruimte om twee kanten verder uit te spelen.
Elwood staat voor hoop, voor positivisme. Hij ziet in de burgerrechterbeweging een kans, een mogelijkheid voor de Afro-Amerikanen om voor zichzelf op te kunnen komen, dat het niet zoals vroeger is. Tegenpool Turner gelooft dat niet. Hij vindt het naïef:

“The key to in here is the same as surviving out there – you get to see how people act, and then you got to figure out how to get around them like an abstacle cours. If you want to walk out of here.”
“Graduate,” reageert Elwood, maar onmiddellijk corrigeert Turner hem weer.
“Walk out of here.”

Whitehead laat via Turner de andere kant zien van de opstand. Hij laat ook de woede zien. Martin Luther King had het over “the capacity to suffer”. Whitehead zegt vraagtekens bij het geduldige protest van MLK. “Elwood – all the Nickel boys – existed in the capacity. Breathed in it, ate in it, dreamed in it. That was their lives now. Otherwise they would have perished. The beatings, the rapes, the unrelenting winnowing of themselves. They endured. But to love those who would destroy them? To make that leap?”

Het is alsof er een dialoog tussen King en Whitehead ontstaat. De schrijver geeft King ruimte om te reageren:

"We will meet your pfysical force with soul and love. Do to us what you will and we will still love you.
Maar dan laat Whitehead zelfs zijn symathieke hoofdpersoon het hoofd schudden. “Elwood shook his head. What a thing to ask. What an impossible thing.”


Whitehead's antwoord: Elwood lijkt door schade en schande wijs te worden. Een bittere wijsheid. Elwood zit in een donkere cel en lijkt eindelijk zijn werkelijkheid in te zien. “The world has whispered its rules to him for his whole life and he refused to listen, hearing instead a higher order. The world continued to instruct: Do not love for they will disappear, do not trust for you will be betrayed, do not stand up for you will be swatted down. Still he heard those higher imperatives: Love and that love will be returned, trust in the righteous path and it will lead you to deliverance, fight and things will change. He never listened, never saw what was plainly in front of him, and now he had been plucked from the world altogether. The only voices were those of the boys below, the shouts and laughters and fearful cries, as if he floated in a bitter heaven.”

Het verhaal is gebaseerd op ware gebeurtenissen van een andere tuchtschool. Je houdt het tijdens het lezen amper voor mogelijk dat dit kan in the land of the free.

Whitehead heeft een scherp en belangrijk boek geschreven. Amerika kampt nog steeds met racisme en ongelijkheid. Was er een decennium geleden nog alle reden voor hoop, voor een change die zelfs tot het Witte Huis voelbaar was, inmiddels hebben die gevoelens plaats gemaakt voor wanhoop en cynisme. Gelukkig ontstaan er vanuit dat diepe ongenoegen moedige tegenreacties. Er worden series gemaakt zoals het verhaal van de Central Park Five. Er worden films gemaakt zoals Twelve Years a Slave. En er worden relevante boeken zoals deze geschreven. Alles tegen de dwaze onverschilligheid van een aantal. Moge ze gelezen worden. Door iedereen. Moge ze langzaam onderdeel worden van de collectieve geheugens van de Amerikanen en van de wereld.

Nine Stories - J.D. Salinger (1953)

Alternatieve titel: Negen Verhalen

Even moest ik erin komen bij deze verhalenbundel. Het eerste verhaal kom me nog niet overtuigen. Misschien vanwege het nogal abrupte einde waardoor het iets gekunstelds had. Dat had ik bij sommige van de andere verhalen ook, omdat Salinger met zoveel mogelijk mooie zinnen strooit, gevuld met weelderige fantasieën, absurdismes en humoristische tegenstelling. Dit komt bij een aantal verhalen fantastisch goed uit de verf. Hoogstandjes waren wat mij betreft De Lachvogel, Voor Esmé – veel liefs en morsigheid en het laatste verhaal, Teddy.

Pythia schreef:
Het doet me denken aan Raymond Carver, maar met meer inhoud.


De inhoud van Salinger ligt veel meer in zijn woordgebruik; hij weet heel veel te vertellen in de zinnen die boordevol prachtig gevonden details zitten. Bij Carver moet je de inhoud veel subtieler tussen de regels door zoeken. Daar ligt mijn voorkeur, al heb ik heel erg genoten van deze verhalen van Salinger. Sterker nog, ik heb nog een paar bundels liggen die ik meteen zal gaan lezen.

Nix, The - Nathan Hill (2016)

Alternatieve titel: De Nix

4,0
Zo! Dit is me een debuut zeg. Misschien wel een van die Great American Novels, misschien wel zo’n boek dat de Amerikaanse ziel blootlegt, een boek dat precies weet te duiden wat de “gewone” Amerikaan bezighoudt. Het is in ieder geval een boek dat doorspekt is met vele thema’s van de afgelopen decennia: van gameverslaving tot de oorlog in Vietnam, van de sensatiebeluste media tot de commercialisering in boekenwereld. Tien jaar heeft Hill er aan gewerkt. Het is resultaat is verbluffend. Het leest vlot. Ik had het binnen een paar dagen uit. Dit komt onder meer door de manier waarop het boek is ingedeeld. Moeiteloos spring je van 1968 naar 2011. Dan weer kruip je in de huid van de een, dan weer van de ander en de stijl verandert mee. Door er nog wat cliffhangers tussendoor te gooien wil je maar door blijven lezen.

In het laatste gedeelte van het boek schrijft Hill dat zijn protagonist (schrijver met een writer’s block) probeerde om de iedereen om zich heen “probeerde te begrijpen, (dat hij) probeerde de dingen te zien waarvoor hij de eerste keer te veel in zichzelf gekeerd was geweest”. Een van de uitdagingen voor Hill moet geweest zijn om zijn lezers alle hoofdrolspelers in het boek te begrijpen, om het oordelen, het oordelen dat zo gemakkelijk, het oordelen dat we vaak achteloos en onbewust doen waardoor we mensen vaak veel te snel en onterecht in een hoek zetten, een hoek waaruit ze zichzelf nauwelijks nog uit kunnen worden, uit te stellen totdat we het hele verhaal kennen. Daarin is Hill glorieus geslaagd.

Normal People - Sally Rooney (2018)

Alternatieve titel: Normale Mensen

4,0
Dit boek is een hype. De schrijfster is een aanstormend talent. Als je jezelf als boekenlezer serieus wilt nemen, moet je dit toch gelezen hebben of, omdat je tenslotte ook andere dingen te doen hebt, andere boeken te lezen hebt, moet het in ieder geval op je leeslijst staan. Tsja. Normaal gesproken zou ik afhaken bij een dergelijke rage. Maar het boek stond al een tijd om mijn leeslijst en ik had hem een tijdje geleden al gereserveerd bij de bibliotheek. Nu kon ik hem ophalen en ja, mijn andere boek was uit. Ik ging er beginnen, mezelf belovend dat ik hem weg zou leggen als het allemaal tegen zou vallen.

Nu heb ik het boek uit. Over de laatste 150 bladzijden heb ik twee dagen gedaan. Het had me te pakken. Ja, ik begreep de enthousiaste lezers. Kon me de lovende kritieken voorstellen. Rooney beschrijft in dit coming-of-age verhaal de levens van Marianne en Connell in het westen van Ierland. Ze worstelen met het opgroeien, met de keuzes die ze moeten maken, met de liefde. In een vlotte, ingenieuze stijl weet ze continu te raken. We vliegen soms drie, dan weer zes maanden vooruit in tijd en belanden steeds opnieuw in een verhitte situatie. Dan trekt het verhaal zich vaak even terug, zien we in flashbacks waarom we zijn waar we dan zijn, en zijn terug in het heetst van de strijd.

Rooney laat zien dat de kwetsbaarheid, de onzekerheden en angsten, grotendeels worden veroorzaakt door de oordelende buitenwereld, verwachtingsvolle ouders, kritische leeftijdsgenoten. Op hun leeftijd zijn Connell en Marianne kwetsbaarder dan je in eerste instantie van zorgeloze studenten zou verwachten. Maar dan is daar het verschil in sociale klasse. Marianne komt uit een welgestelde familie. Connell’s moeder Lorraine maakt het huis van Marianne’s ouders schoon. Die afstand lijkt gemakkelijk te overbruggen. Er is aantrekkingskracht. Ze vinden iets bij elkaar wat ze nergens anders kunnen vinden. Maar hoe lang kan een relatie standhouden als de achtergrond van geliefdes zo anders is? En dan is er nog zoiets als een liefdevol gezin. Hoe lang draag je een ongelukkige jeugd met je mee? Wat doet het met je relaties?

In een tijd van alles moet leuk zijn, een tijd waarin al het geluk wordt gedeeld en al het ongeluk verstopt blijft is het welhaast louterend om in een boek als deze ondergedompeld te worden. Zelfs in het meest intieme, het meest genotvolle schuilt de onrust. Marianne wenst vernederd te worden, wordt het liefste uitgewist, vind zichzelf te veel. Akelig. Teer. Hier hebben we boeken, of beter: hypes als deze voor nodig, om de kwetsbaarheid te laten zien. In het echte leven is de zwakte te onzichtbaar.

Northline - Willy Vlautin (2008)

Alternatieve titel: Noordwaarts

4,0
Na het vorige boek dat ik van Willy Vlautin las (Vrij), wist ik dat ik meer van deze schrijver wilde lezen. En na het lezen van Noordwaarts kan ik wederom zeggen dat Vlautin me niet teleur heeft gesteld.

We zijn als lezer getuige van een belangrijke fase in het Allison. Ze heeft vreselijke dingen meegemaakt en is op de vlucht geslagen voor haar vriend Jimmy Brodie. Haar onzekerheid maken haar vluchtpoging fragiel. Alles in haar nieuwe omgeving lijkt ook op instorten te staan: de mensen die ze tegenkomt, haar familie, de plekken waar ze werkt, waar ze woont. Maar aan het eind van deze lange tunnel, achter al deze malaise, achter deze nachtmerrie, lijkt toch nog hoop te bestaan. Hoop op een betere toekomst. Hoop op iemand die te vertrouwen is.

Zoals in Vrij (of: The Free) raakt dat sprankje hoop me nog het meest. Ik vond Vrij iets beter omdat het Vlautin daarin lukte om flarden van drie hoofdpersonen te schetsen. In Noordwaarts moeten we het met een hoofdpersoon en een aantal zeer sterke bijrollen doen. Iets minder, maar zeker geslaagd.

Noruwei no Mori - Haruki Murakami (1987)

Alternatieve titel: Norwegian Wood

3,5
Een tijd geleden was ik al eens begonnen aan Norwegian Wood. Na 50 bladzijden haakte ik destijds af. Het pakte me niet, wist niet die snaar te raken die me verder liet lezen. Eerder dit jaar heb ik Murakami weer eens geprobeerd. Nu twee andere boeken. Daar wist hij me wel te raken. Daarom vond ik het nu tijd om me aan Norwegian Wood te wagen.

Maar opnieuw wist het boek me niet geheel te overtuigen. Steeds had ik het gevoel dat er iets ontbrak tijdens het lezen. Ik vroeg me af of ik tussen de regels door niet van alles miste, misschien de verborgen symboliek waarover gesproken werd. Het lukte me moeilijk om me goed in te leven in de hoofdpersonages die me net te oppervlakkig overkwamen. En waar ik in de andere boeken geen moeite had met de vreemde herhalingen van woorden die even daarvoor ook waren gebruikt, stootte het me deze keer tegen de borst.

Ik besloot me er niet aan te storen, niet te veel op deze details te letten, en op dat moment komt de kracht van Murakami wel boven: het hypnotiserende, de sfeer, de cadans.

Al met al vond ik het absoluut geen slecht boek, maar kon het niet tippen aan mijn verwachtingen.