menu

Hier kun je zien welke berichten Theunis als persoonlijke mening of recensie heeft gemarkeerd.

Factotum - Charles Bukowski (1975)

Alternatieve titel: Duvelstoejager

4,0
Het lijkt zo gemakkelijk, simplistisch bijna en één-dimensionaal en als je niet goed leest, als je een tijdje lang niet goed oplet, dan ben je geneigd om toe te geven aan die gedachte. Maar dat zou jammer zijn, een gemiste kans om Bukowski op waarde te schatten.

Want alter-ego Chinaski lijkt zich zo op de oppervlakte slechts van het ene luizenbaantje naar het andere te kruipen, dronken en constant zoekend naar licht vibrerende achterwerken. En onder de oppervlakte lijkt van de hoofdpersoon lijkt zich niets meer dan dat af te spelen. Maar dan vergeet je bijvoorbeeld die kleine, korte momentjes van reflectie, zoals wanneer Chinaski in New York terecht komt en in op een bed in zijn kleine kamertje ligt.

Ik was iemand die kracht putte uit alleen-zijn; zonder alleen-zijn was ik zoals anderen zonder eten en water. Iedere dag zonder alleen-zijn verzwakte me. (..) Het donker in de kamer was als zonlicht voor me.

En alles wat volgt is een herhalende oefening in het alleen-zijn. Zoals Thomas Heerma van Voss in het voorwoord zegt sukkelt het leven van de hoofdpersoon gewoon door; zonder climax, zonder schokkende ontwikkelingen, tot de treffende slotzin aan toe. Tussendoor zijn er een paar pogingen tot het opbouwen van een soort plot. Zo stuurt Chinaski korte verhalen naar een uitgever toe en lezen we ergens halverwege het boek dat ze een van die verhalen graag zouden publiceren. Verder horen we er niets meer van.

Zoveel boeken van Bukowski heb ik nog niet gelezen. Als John Fante liefhebber kom ik zijn citaten vaak tegen als het over Fante gaat. Bukowski herontdekte Fante. Tijdens het lezen zie ik duidelijk sporen terug van de kenmerkende stijl van Fante: rauw, helder en simpel, met de alter-ego van de schrijver als hoofdpersoon; iemand die aan de rafelrandjes van de samenleving leeft. Maar waar bij Fante nog enig sentiment voelbaar is, is er bij Bukowski nergens sprake van enige opsmuk. Er resteert alleen een bittere, doelloze kaalheid. En het mag dan simpel lijken, dat is het niet.

Fires - Raymond Carver (1983)

Alternatieve titel: Essays, Poems, Short Stories

4,0
Prachtige bundel waar ik met name heb genoten van de essays en de korte verhalen. Sommige korte verhalen las ik eerder (wellicht in een ietwat ander versie) en hebben niets in hun kracht ingeboet. Sterker nog, bij het herlezen ervan kan ik ze nog meer op waarde schatten. De essays gaan over zijn schrijverschap, zijn voorbeeld, maar ook over het leven van zijn vader. Ze geven een goed inkijkje in de denkwereld van deze meesterschrijver.

Wat betreft zijn poëzie moet ik me op de vlakte houden. Ik heb me nog nooit genoeg in poëzie verdiept om het werk op waarde te kunnen schatten. Een aantal stukken wisten me echter wel te grijpen. Een herlezing over een tijd wellicht..

Fourth of July Creek - Smith Henderson (2014)

Alternatieve titel: Montana

3,0
Een boek dat klinkt als een lied van Tom Waits stond op de voorkant. Rauw, hard en met de wildernis van Montana als decor. We volgen maatschappelijk werker Pete terwijl hij de ene na de andere rare kwast tegenkomt. Met al zijn cliënten lijkt wel iets mis te zijn, zoals er bij alles wat hij tegenkomt wel iets is wat niet klopt, alsof ze, inderdaad, rechtstreeks uit het repertoire van Tom Waits komen stappen. Samen met Pete ontmoeten we een man en zijn zoon die zich ophouden in een bosrijk niemandsland, ver van de bewoonde wereld, gaan we op zoek naar zijn weggelopen dochter, maken we ruzie met zijn broer, zijn ex-vrouw en zijn vriendin. Net wanneer je denkt dat Pete alles op een rijtje heeft zien we ook dat hij niet kan schuilen voor de rauwe werkelijkheid rondom hem.

Bij vlagen is het geweldig geschreven. Bij sommige passages weet Henderson precies de juiste snaar te raken. Je wordt al lezer bedolven onder de beeldspraak, alsof Henderson je er op elke pagina van wil overtuigen dat hij kan schrijven. En dat is precies waar het misgaat. Want soms is er weer zo'n grandioze zin, niet zelden gevolgd door een treffende metafoor, en dan geniet je als lezer. Dan weet je dat Henderson kan schrijven, maar net wanneer je denkt dat dat zo is, volgt er nog een zin en dan komt alles ineens geforceerd over. Alsof een filmregisseur zijn intense scène nog kracht bij moet zetten met een hevige explosie. Opeens vliegt alles op volle snelheid de bocht uit en bereikt Henderson niet wat hij zou willen bereiken. En alsof dat nog niet genoeg is wisselt Henderson te vaak van perspectief en dat levert niet alleen verwarring op, het verhaal boet aan kracht in. Eeuwig zonde, want een beetje schrappen hier en daar had een geweldig boek kunnen opleveren.

Free, The - Willy Vlautin (2014)

Alternatieve titel: Vrij

4,5
Amerika, "Land of the Free". Een vrijheid die voor de een heel anders zal voelen dan voor de ander. Vooral voor diegene die hun American Dream maar niet zien uitkomen, die keihard moeten werken om gewoon maar op de been te blijven. Willy Vlautin raakt de ziel van drie van deze Amerikanen die worstelen om hun hoofd boven water te houden. Leroy, de jonge soldaat die op sterven ligt. Pauline, de vrouw van middelbare leeftijd die altijd en onvoorwaardelijk, voor iedereen in haar omgeving klaar staat. Freddie, die meerdere baantjes heeft en die, ondanks zijn inzet, nauwelijks rond kan komen. En ook de andere personen die Vlautin schetst, en die allemaal op een of andere manier verbonden zijn met de drie hoofdpersonen, zijn vooral op zoek naar de vrijheid die de Amerikaanse droom ze voorspiegeld. Voorlopig lijken ze meer gevangenen in hun eigen strijd.

En strijden doen ze. Leroy voornamelijk in zijn nachtmerries, op een ziekenhuisbed, waarin hij ligt sinds hij gewond uit de oorlog is terug gekeerd. De sympathie die je tijdens het lezen langzaam maar zeker voor de andere twee hoofdpersonen krijgt, laat je na het lezen bijna geïnspireerd achter. Vlautin beschrijft voornamelijk hun acties, gebruikt veel dialogen en laat zijn hoofdpersonen weinig nadenken. Ze lijken hier ook geen tijd voor te hebben, omdat ze almaar door moeten om te overleven. Stilstaan lijkt bovendien dodelijk. Bijna letterlijk. Terugkijken, reflecteren, het zou een mentale doodsteek kunnen zijn. Maar altijd is er, ondanks de soms uitzichtloze situaties, die eeuwige hoop die Amerikanen zo lijkt te typeren.

Vlautin beschrijft de achtereenvolgende handelingen in detail, switcht per hoofdstuk van hoofdpersoon, waardoor het boek gemakkelijk vaart blijft houden. De manier waarop Vlautin de levens van deze gewone Amerikanen met hun alledaagse sores tot leven wekt is bijzonder knap. Hij weet de vinger gemakkelijk op de zere plek te leggen zonder ook maar een moment de grens van de sentimentaliteit te overtreden, en zonder zich ook maar ergens te branden aan een vorm van psychologie van de koude grond.

Eerder al wist Vlautin me te raken met zijn muziek, als zanger van de alt-country formatie Richmond Fontaine. Zijn band zal ermee ophouden. Hopelijk staat hij als schrijver nog maar aan het begin van zijn carrière.

Friday Black - Nana Kwame Adjei-Brenyah (2018)

3,5
Dat dit boek het nodige stof doet opwaaien kan ik me goed voorstellen. Alle verhalen uit deze bundel schuren tegen de ongemakkelijkheid aan. Het houdt ons, de mens, met wrange doomscenario’s vanuit een onwerkelijke context een spiegel voor: is het werkelijk onvoorspelbaar dat dergelijke situaties zich voor gaan doen?

Je zou zeggen van wel. Als je leest over een real-life game waarin blanke mensen hun racisme kwijt kunnen door zwarte mensen te vermoorden. De zwarte hoofdpersoon kiest er zelf voor om als lijdend voorwerp te kunnen fungeren; het betaalt immers goed. En als je in de gelijknamige titel leest over de gewelddadige dood van de Finkelstein 5 waarin overduidelijk is dat de blanke dader de vijf zwarte tieners met een kettingzaag heeft afgeslacht, maar weg kan komen door het op bescherming van zijn kinderen. Dit is het eerste verhaal in het boek en de openingszin liegt er niet om: “Fela, the headless girl, walked toward Emmanuel.” De grote kracht van het verhaal is dat deze situatie absurd is. Het schept een afstand omdat het niet echt is gebeurd en het zal, mede daarom, voor niemand moeilijk zijn om de krankzinnigheid in te zien. Dit kan toch alleen maar verzonnen zijn? Maar is dat wel zo? Het komt toch angstvallig in de buurt bij beruchte verhalen die, zo lijkt het wel, steeds meer de ronde doen. Ja, het is absurd en nee, het is niet onmogelijk. De schrijver heeft zijn eerste punt gemaakt.

De twee grote thema’s zijn racisme en commercialisering. In het titelverhaal bestormt een bezeten menigte een winkel, op zoek naar afgeprijsde luxe artikelen. We zien vanuit het oogpunt van een ongevoelige, gelaten, ervaren winkelbediende hoe een aantal mensen wordt ondergelopen, vertrapt en hoe hij koelbloedig opmerkt dat er, zoals iedere keer, een aantal doden zullen vallen. Ja, bijna alle verhalen zijn over-the-top, maar ze raken hierdoor wel nagenoeg steeds een gevoelige snaar. Ze zetten je als lezer aan het denken over de vraag waar we met de huidige excessen naar toe zouden kunnen gaan als we het op zijn beloop zouden laten.

Puntje van kritiek: de stijl, de taal die Nana Kwame Adjei-Brenyah gebruikt is weinig verheffend. Ook ben je emotioneel lang niet altijd betrokken bij de hoofdpersonen. De kracht van het boek zit voornamelijk in de (nu nog) buitengewone en toch voor te stellen context die geschetst wordt. Eén verhaal laat een ander beeld zien en springt er qua schrijverschap voor mij uit: The Lion & The Spider. Hierin wordt een vader-zoon relatie beschreven. Een vader die vaak weg is, een zoon die het zonder hem moet oplossen en zelfs zijn rol als kostwinner moet innemen. Op prachtige wijze wordt hier duidelijk hoe sterk een vader-zoon relatie kan zijn.

Al met al een bijzondere, afwisselende bundel die doet wat hij beoogt te doen: het zet aan tot nadenken over wat ons tot mens maakt. Soms is het nodig om de onmenselijkheid uit te vergroten, de werkelijkheid aan te dikken met fictie om te laten zien wat er gaande is en om zo, hopelijk, te voorkomen dat ze zich in werkelijkheid hersteld. Ik ben benieuwd naar het volgende boek van Nana Kwame Adjei-Brenyah.

Full of Life - John Fante (1952)

4,5
Mijn liefde voor John Fante heb ik nooit onder stoelen of banken willen steken. Als ik dan toch iets moet steken doe ik liever iets met een loftrompet als het over Fante en zijn boeken gaat. Full of Life is het negende boek dat ik dat ik van hem lees en ik kan er maar geen genoeg van krijgen. Ik vrees dat ik straks alleen nog maar kan herlezen, omdat ik inmiddels alles wat hij heeft geschreven al gelezen heb. Er ligt nog wel wat klaar in de boekenkast, maar ik weet niet hoe lang ik de verleiding kan weerstaan om daar aan te beginnen. Laat ik dan eerst maar weer eens vertellen wat dit boek weer de moeite van het lezen waard maakt.

De manier van schrijven van Fante is inmiddels weer bekend. Zijn hoofdpersonages zijn ook opnieuw herkenbaar en uit zijn leven gegrepen. Waar hij in de geroemde Bandini-reeks nog een alter ego nodig heeft, gebruikt hij hier gewoon zijn eigen naam. Fante en zijn vrouw Joyce verwachten een baby. En, zoals dat gaat, heeft Joyce nogal last van stemmingswisselingen. En alsof dat nog niet voldoende is lijkt het soms alsof er een strijd gaande is tussen John Fante en de rest van de wereld. Slachtofferrol 3.0. Fante worstelt hiermee. Hij worstelt met gevoelens van haat, liefde, begeerte en eenzaamheid. Een worsteling die zo mooi wordt beschreven, zo puur is en vooral zo vertederend is. Gelukkig kan hij zijn frustraties kwijt op papier.

Een van de mooiste gedeeltes uit het boek zijn de aanvallen van termieten op zijn houten huis. Fante gaat op handen en knieëen in de keuken zitten, op zoek naar ‘the little white beasties, crawling in the dead wood, the wood of my house’. Dan hoort hij iets iets. ‘I put my ear tot he floor. Down there, only inches away, I could hear them, the vile beasts, actually gnawing my wood. It was the rhythmic grinding of thousands of tiny jaws, feeding on the flesh and blood of John Fante’. Meesterlijk.

Fante bedenkt dan dat zijn vader hem kan komen helpen om het probleem op te lossen, maar hij heeft geen idee wat hij in huis haalt. Wat volgt is een prachtige roman. De zoveelste van Fante.