menu

Via deze pagina blijf je op de hoogte van recente stemmen, meningen en recensies van Theunis. Standaard zie je de activiteiten in de huidige en vorige maand. Je kunt ook voor een van de volgende perioden kiezen: januari 2018, februari 2018, maart 2018, april 2018, mei 2018, juni 2018, juli 2018, augustus 2018, september 2018, oktober 2018, november 2018, december 2018, januari 2019, februari 2019, maart 2019, april 2019, mei 2019, juni 2019, juli 2019, augustus 2019, september 2019, oktober 2019, november 2019

Kop in de Wind - Wilfried de Jong (2012) 3,5

24 juni, 11:29 uur

stem geplaatst

» details  

So Long, See You Tomorrow - William Maxwell (1980) 4,0

Alternatieve titel: Tot ziens, tot Morgen, 22 juni, 08:40 uur

stem geplaatst

» details  

Drei Kameraden - Erich Maria Remarque (1936) 5,0

Alternatieve titel: Drie Kameraden, 16 juni, 16:59 uur

Had iemand ooit de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog kunnen voorspellen? Had iemand ooit kunnen zien aankomen dat er selectief en vakkundig miljoenen medemensen zouden worden afgevoerd en in koelen bloede en masse zouden worden vermoord? Nee, zou ik willen zeggen. We hebben als mensen amper door hoe beïnvloedbaar we zijn, hoe gemakkelijk onze ideologische grenzen kunnen vervagen op het moment dat we amper in onze primaire behoeftes kunnen voorzien. In de jaren voor de Tweede Wereldoorlog hebben normen en waarden steeds verder en bijna ongemerkt plaats gemaakt voor individualisme, voor nationalisme. De situatie moet voor veel mensen uitzichtloos zijn geweest en Remarque laat dat gevoel, de hopeloosheid, de wanhoop, overal door het verhaal heen sijpelen.

“We wisten beiden, dat het een wonder zou zijn als er wat van kwam. En wonderen gebeuren niet meer.”

Hoe hoopvol kun je zijn als je niet in wonderen kunt geloven?

“Ik weet ook hoe de werkelijkheid is. Maar die wilde ik ontlopen zo lang ik kon. Ik wilde hem eenvoudig niet zien en zó leven als ik het me had voorgesteld, tenminste een poosje, zo lang het ging. Dat was natuurlijk erg optimistisch.”

Hoe optimistisch kun je zijn als de werkelijkheid geen ruimte meer biedt om te leven zoals je graag zou willen leven?

“Al deze burgerlijke gewoonten – toneelvoorstellingen, concerten, boeken – was ik bijna vergeten. Die pasten niet meer in deze tijd. In de politiek werd genoeg komedie gespeeld, schietpartijen gaven elke avond een ander concert, en het reusachtige boek van de nood was nadrukkelijker dan alle bibliotheken.”

Hoe kun je van het leven genieten als er geen ruimte is voor kunst, voor komedie, voor reflectie?

Hoe kon men zo snel opnieuw in een oorlog terecht komen? Is de ervaring van de Eerste Wereldoorlog niet afschuwelijk genoeg geweest?

“Jullie jonge mensen van tegenwoordig zijn rare lui. Jullie haten het verleden, verachten het heden, en de toekomst kan jullie niet schelen. Dat kan toch nooit goed lopen?”

Lees alle geschiedenisboeken erop na, dichterbij het antwoord dan deze roman te lezen kom je niet. Je zult lezen over economische problemen, over armoede, over de opkomst van de nationaal socialisten. In dit verhaal volgen we drie vrienden en het is alsof je als lezer zelf onderdeel van de vriendengroep wordt. Je ervaart de armoede. Je ervaart de onvrede.

De vrienden vochten allemaal in de oorlog. Ze praten er niet veel om, maar het is overal voelbaar. Soms, heel soms, komt het aan de oppervlakte.

“We stonden bij het raam. De mist drong tegen het venster en ik voelde: daarachter loerde het verleden, de dagen van verschrikking, van verlatenheid, het moeras, de radeloosheid, de verdwaalde krachtpatserij van een doelloos leven. Maar deze zachte adem, hier voor mij in de schaduw, dit onbegrijpelijke heden, deze warmte, moest ik vasthouden, moest ik naar me toehalen.”

Het geeft alleen maar aan hoe uitzichtloos de situatie, “dit onbegrijpelijke heden”, in Duitsland was in de jaren ‘30. Het geweld op straat neemt toe. Daders worden niet altijd meer veroordeeld.
Steeds meer mensen bezoeken politieke bijeenkomsten. Ook hoofdrolspeler Godfried gaat eens op bezoek en bekijkt het van een afstand.

“Ik keek even naar de toehoorders. Mensen van allerlei slag, boekhouders, kleine neringdoenden, ambtenaren, een paar arbeiders en veel vrouwen. Ze zaten daar in die drukkend warme zaal, achterover geleund of voorover gebogen, rij aan rij, gezicht naast gezicht. De woordenstroom spoelde over hen heen en het was vreemd maar eigenlijk hadden al deze gezichten, hoeveel ze ook van elkaar verschilden, dezelfde afwezige uitdrukking: een slaperige blik naar de verten van een nevelig fata morgana, heel leeg en tevens vol popelende verwachting die alles uitdoofde, elke kritiek, elke twijfel, elke tegenspraak en elke vraag die opdoemde, het dagelijks leven, het heden, de realiteit. De man op het podium wist alles; hij had op elke vraag een antwoord, hulp voor elke nood. Je kon hem vertrouwen. Het was goed iemand te hebben die voor je dacht. Het was goed te geloven.”

De paralellen met de huidige situatie zijn vooral op dit terrein heel duidelijk. In de tijd van fake news en alternative facts kunnen we niet voorzichtig genoeg zijn. Wie zegt dat we niet opnieuw in een hopeloze oorlog terecht kunnen komen?

In dit verhaal vindt hoofdrolspeler Godfried nog wel iets om voor te leven. Een meisje. Pat. Zij is, naar zijn kameraden, zijn hoop voor de toekomst.

“Ik moest met haar weg, naar buiten, naar het onbekende, naar het grote avontuur in de verte.”

De hoop, de liefde die in dit verhaal wordt geschetst, is een beeld om vast te houden. Het is de menselijke houvast, het verlossende eiland nabij het zinkende schip. We leven mee met Godfried, ook als het met Pat iets minder goed gaat. Hoe lang mag hij hopen?

Dit boek komt uit 1936. Remarque had nooit de horror van enkele jaren later kunnen voorspellen. Wel laat hij op weergaloze wijze een verontrustend beeld achter. Het beeld van een rusteloze maatschappij waarin alle symptomen aanwezig zijn voor een ontsporing die ook daadwerkelijk een aantal jaren later werkelijkheid werd. Een boek om te blijven lezen, om ons te blijven waarschuwen tegen onszelf.

» details   » naar bericht  » reageer  

Smert Ivana Iljitsja - Lev Tolstoj (1886) 4,0

Alternatieve titel: De Dood van Iwan Iljitsj, 4 juni, 15:39 uur

Misschien wel een van de grootste angsten die je als mens kan hebben: er achter komen dat je een betekenisloos leven hebt geleid. Ivan Iljits vraagt zich al stervende af wat zijn leven voor betekenis heeft gehad. Heeft hij niet altijd dat gedaan wat op dat moment juist was? Tolstoj brengt het leven van de stervende man in beeld, eerst vlak na zijn dood, door de reacties op zijn dood uit zijn omgeving, vervolgens zijn levensgeschiedenis en in het bijzonder, het moment vanaf zijn ziekte tot zijn dood. Het is een tijdloos verhaal geworden. De schrijver lijkt zich in het hoofd van de zieke man te hebben genesteld. Zelden heb ik iets gelezen dat zo dichtbij kwam, dat de gedachtes en de pijn van een ter dood veroordeelde zo tragisch nauwkeurig beschrijft. Als lezer benauwde het me, deed het me af en toe letter puffen en dan weet je dat je goede literatuur leest.

Behalve dat is het ook het alledaagse wat het tijdloos en dus weer bijzonder maakt. Bijvoorbeeld hoe het is als je een nieuwe woning betrekt:

“En zo begon het leven in de nieuwe woning, waarin, zoals dat altijd gaat, toen ze er goed en wel woonden toch nog net één te kort was, en met het nieuwe inkomen dat, zoals dat altijd gaat, toch net een beetje – zo’n vijfhonderd roebel – te krap was, en het ging heel goed. (…) Toen er niets meer te regelen viel werd het wat saai, het was of ze wat misten, maar toen kwamen er nieuwe kennissen en nieuwe gewoonten, en het leven vulde zich.”

Dit lijkt zo eenvoudig geschreven, maar het is zo dodelijk raak, zoals zoveel zinnen, zoveel passages precies goed zijn. Het boek komt uit 1886 maar zou ook nu geschreven kunnen zijn omdat Tolstoj (zoals ook Dostojevski dat kon) de essentie weet te raken. Ja, en zoveel woorden heb je dan niet nodig om iets historisch neer te zetten.

» details   » naar bericht  » reageer  

Krejtserova Sonata - Lev Tolstoj (1890) 4,0

Alternatieve titel: De Kreutzersonate, 1 juni, 09:25 uur

De derde novelle van Tolstoj die ik lees en opnieuw is het een schot in de roos. Wat is het toch met die Russische literatuur dat ze zo tijdloos is, dat het zo de essentie weet te raken? Ook in de Kreutzersonate is het weer raak. We luisteren vanuit het gezichtspunt van een anonieme reiziger naar een emotioneel verhaal van Pozdnysjev. Hij heeft zijn vrouw vermoord, dat wordt snel duidelijk. Wat volgt is een kritische uiteenzetting over waarom het huwelijk tussen een man en een vrouw slechts zelden werkt, een scherpzinnig beeld dat ook in deze tijd van gelijkheid tussen mannen en vrouwen en de me-too-beweging, nog steeds relevant is.

“De slavernij van de vrouw bestaat immers alleen maar daarin dat de mannen het wensen en het heel juist vinden haar als middel tot genot te gebruiken. Wel, men bevrijdt de vrouw, geeft haar allerlei rechten die de man ook heeft, maar men blijft haar beschouwen als middel tot genot, zo voedt men haar in haar jeugd op en de publieke opinie doet de rest. En zij blijft dezelfde vernederde, verdorven slavin, en de man is nog steeds dezelfde verdorven slavenhouder.”

Ja, dat bijt. Op een gegeven moment neemt de emotie van Pozdnysjev de overhand. Wat volgt is de ongelukkige liefdesgeschiedenis van de hoofdpersoon met zijn vrouw die eindigt in de moord. De manier waarop dit wordt beschreven is subliem.

» details   » naar bericht  » reageer