In De Volkskrant van vandaag, 18 maart 2008, staat een artikel over literatuur. De heer Daniël Lechner vindt dat literatuuronderwijs iets is voor oude menscen, waar we de tegenwoordig opgroeiende generatie niet teveel mee lastig moeten vallen.

Weet niet of meer mensen het hebben gelezen en zich er net zo erg als ik aan hebben geërgd, want wat een verschrikkelijke stelling en artikel zeg. Hebben meer mensen het gelezen? Wat vindt men er op BoekMeter van? Moet literatuuronderwijs worden afgeschaft? Of moet er juist, zoals Plasterk voorstelt, extra aandacht aan worden gegeven?

Als het topic hier niet hoort, zie ik het graag verplaatst.

Ik kan enkel de volgende gemiddeld intelligente reactie geven: wie geeft ook maar een scheet om ene gewisse Lechner? Ik niet.

Ik kan alleen hopen dat hij zijn artikel dan polemisch bedoelt, want erg serieus kan ik het precies niet nemen. Het is een feit dat literatuur niet meer de macht heeft die ze vroeger had (doordat we in een beeldcultuur leven die bovendien geregeerd wordt door marketing en consumptielogica, is een ding dat zoveel tijd vraagt als een boek inderdaad gedoemd tot een intellectuele niche). Het is ook waar dat de aandacht voor die beeldcultuur te beperkt is in het onderwijs (onderwijs staat toe afstand te nemen en te relativeren dan wel te bekritiseren, en dat kan nooit kwaad). Maar literatuur blijft nog steeds het krachtigste intellectuele medium, al is het niet meer het ver-reikendste, en het is een van de taken van degelijk onderwijs om juist dat soort zaken te promoten en extra aandacht te geven.

Ik heb het bewuste artikel niet gelezen uiteraard (waarom zou ik in godsnaam De Volkskrant kopen ), maar ik ben het er dus niet mee eens. Literatuuronderwijs mag wel wat gemoderniseerd worden, in die zin dat het vaak te lang stil blijft staan bij zaken die inderdaad verouderd zijn: we hebben een half jaar gewijd gekregen aan middeleeuwse en renaissance-literatuur, weliswaar een aantal interessante verhalen gelezen, maar de relevantie daarvan is inderdaad minimaal (dat erop gewezen wordt is goed, maar ik denk dat mensen die per se Reynaert de Vos willen lezen, dat wel uit zichzelf zullen doen, en dat de anderen toch meer hebben aan een degelijk en kritisch overzicht van de literatuur uit de vorige eeuw).

Het betreffende artikel:

"De helft van de Nederlandse jongeren heeft deze winter het laatste deel van Harry Potter gelezen. Maar de echt 'goede' boeken, de boeken uit de literaire canon, laten ze links liggen. Reden voor minister Plasterk om tijdens de Boekenweek aan de alarmbel te trekken. 'Als ik kijk naar hoeveel er gelezen werd toen wij op school zaten en nu', stelde hij in het NOS-Journaal, 'dan is dat een dramatisch verschil.'

De minister gaat daarom het literatuuronderwijs op de schop nemen. Sinds de invoering van het studiehuis hoeven scholieren geen torenhoge stapel boeken meer te lezen, maar nog maar een stuk of tien. Daarnaast staat er geen bevlogen leraar meer voor de klas, die boeiend en inspirerend vertelt over Willem Elsschot of J.M.A. Biesheuvel. Leerlingen lezen en verwerken literaire teksten tegenwoordig zelf, in groepjes. Plasterk wil de 'gepassioneerde leraar' weer terug voor de klas, zodat 'het enthousiasme voor de literatuur weer overgedragen kan worden'.

Je moet er toch niet aan denken. Al in mijn eigen schooltijd, zo'n twintig jaar geleden, had ik wel wat beters te doen dan te luisteren naar de eindeloze uitweidingen van mijn leraar Nederlands over Bernlefs Hersenschimmen, een boek over demente bejaarden. En kwam ik nauwelijks door de zeventig boeken heen die ik verplicht lezen moest. Omdat toen al, zoals een Duitse pedagoog het noemde, 'de wereld in 1.000 richtingen interessant' was. En toen bestonden de dvd, sms, msn, Youtube, GeenStijl en Hyves nog niet eens.

In het bewuste Journaal-item werd een aantal scholieren gevraagd wat zij van literatuur vonden. 'Saai', 'geen tijd voor' en 'ik kijk de film wel' waren de reacties. Logisch, want literatuur is niet meer van deze tijd. Dat jongeren tegenwoordig geen zin of tijd hebben zich door dikke, complexe boeken te werken, heeft niets te maken met het onderwijs dat ze krijgen, en al helemaal niet met de afwezigheid van een bevlogen leraar voor de klas. Literatuur is best een aardige expressievorm, maar ondertussen wél een relikwie van vervlogen tijden geworden.

Het is geen tijdloos, noodzakelijk gegeven dat literatuur het medium is waarmee men het beste kan doordringen in het wezen van het bestaan. Literatuur is pas het geprivilegieerde medium geworden nadat technische uitvindingen als de drukpers de verspreiding van boeken betaalbaar hadden gemaakt. Maar de tijd is niet stil blijven staan, en nieuwe technische vindingen als internet, peer-2-peer-netwerken, chat, blue tooth, sms en msn hebben de ontwikkeling van onze cultuur een nieuwe impuls gegeven.

De traditionele functies van kunst en literatuur zijn bezit geworden van de massa zélf. Kunst is niet langer iets dat de kunstenaar maakt en het gewone volk bewondert. Kunst maken doe je tegenwoordig zélf. In interactie met vrienden of andere internetters. Ook de belangrijkste functie die traditiegetrouw aan literatuur wordt toegeschreven, is niet langer het monopolie van enkele grote schrijvers.

Die functie werd in het Journaal-item nog eens volmondig uitgedragen door Nelleke Noordervliet: 'Literatuur zegt iets over de mens, over het leven. Literatuur verrijkt je bestaan.' Natuurlijk, maar de onderliggende aanname is dat literatuur het bestaan als geen ander medium verrijkt. Die stelling nam Nausicaa Marbe voor haar rekening in het Betoog van afgelopen zaterdag: 'Het Verstehen van mens en wereld leer je uit literatuur.'

Een door conservatieve nostalgie gevoede, door de tijd achterhaalde stelling, zoals ook Steven Johnson betoogt in zijn bestseller Alle slechte dingen zijn goed voor je - Waarom de populaire cultuur ons slimmer maakt. Johnson nodigt zijn lezers uit tot een gedachte-experiment. Stel nu eens, zegt hij, dat internet en computergames al lang bestonden en opeens het boek werd uitgevonden. De reactie van de gevestigde orde zou zich laten raden. Boeken lezen, zouden ze vol afgrijzen uitroepen, is het verderf voor onze jeugd! Onze kinderen zien geen daglicht meer en met bleke gezichtjes kruipen ze iedere avond weer met zaklamp onder hun dekens, in plaats van leerzaam met leeftijdsgenoten te chatten en sms-en. En die boeken zélf! Ze vergen geen enkele eigen inbreng van de lezer. Van interactiviteit, zoals bij games en chatten, is geen enkele sprake! De auteurs van die verfoeide boeken hebben het hele verhaal van a tot z voorgekauwd! Op internet maken ze hun éigen verhaal tenminste!

De literatuur is niet langer het culturele medium bij uitstek. Stellingen als die van Nausicaa Marbe dat 'de verschraalde taal juist in de literatuur naar lucht en durf kan happen', zijn stuiptrekkingen van een cultuurtijdperk dat onderwijl behoort tot de dingen die zijn voorbijgegaan. Tegenwoordig hapt de taal naar lucht en durf op forums, blogs en in inboxen van mobiele telefoons. Evenzo heeft de literaire elite niet langer het monopolie op de duiding van de mens en het leven. Die duiding vindt nu democratisch, interactief en op veel verschillende plaatsen, door miljoenen mensen gezamenlijk, plaats.

Deze cultuuromslag stelt nieuwe uitdagingen aan het onderwijs. Het studiehuis is een poging deze uitdagingen aan te gaan. Uiteraard kent het studiehuis nog vele onvolkomenheden, zoals de commissie Dijsselbloem ook heeft blootgelegd. Maar dit betekent niet dat we maar terug moeten grijpen op oude, overleefde onderwijsmethoden, en leerlingen weer moeten gaan infecteren met ellenlange boekenlijsten. Literatuuronderwijs is iets 'van oude menschen', waar we de opgroeiende generatie niet te veel mee mogen lastigvallen."

Hartelijk dank, waar heb je dat nou vandaan? Ik zag het nergens op internet. Of heb ik gewoon slecht gekeken?

Bah. Weer iemand die toegeeft aan de oppervlakkigheid van de hedendaagse jongerencultuur. De bedoeling van het onderwijs is om scholieren te verheffen, niet om bij ze neer te knielen door ze slechts met hapklare informatie te confronteren.

Dat je voor sommige dingen meer moeite moet doen om het te kunnen waarderen is nog geen reden om het af te schaffen in het onderwijs.

Overigens mag het literatuuronderwijs wel wat aangepast worden. Ik heb van genoeg mensen gehoord die tijdens hun schooltijd 'getraumatiseerd' zijn door de verplichte literatuur die ze daar moesten lezen, en daarom nooit meer een boek aanraken. Laat ze boeken kiezen die ze zelf leuk vinden. Adolescentenromans spreken op deze leeftijd veel meer tot de verbeelding dan Max Havelaar en Van Oude Menschen.
Uiteindelijk zullen er vanzelf wel een aantal mensen achterkomen dat lezen ook leuk kan zijn.


Inderdaad.

Plasterk heeft wel een goed punt wat betreft gepassioneerde leraren. Dankzij twee goede leraren Nederlands, die zelf erg veel van literatuur hielden en het ook leuk wisten te brengen ben ik ook begonnen met het lezen van deze boeken. Daar ben ik ze toch wel dankbaar voor

Daarbuiten vind ik ook dat bepaalde literatuur een goed inzicht kan geven in plaats- en tijdsgeest en omstandigheden, dus kan het lezen ervan ook goed van pas komen bij vakken als Geschiedenis, Maatschappijleer, Aardrijkskunde enz. Misschien moeten ze op de middelbare school door middel van literatuur vakken elkaar aan laten vullen (zoals dat op mijn studie bijvoorbeeld gebeurd). Dan kan het lezen ook veel interessanter worden voor de gemiddelde scholier.
Wat ze afschrikt is om tientallen boeken te moeten lezen wat verder weinig nut heeft. Als ze nu enkele werken nemen die op allerlei vlakken van deze vakken overeenkomen is het praktischer om ze te lezen, en wordt het misschien ook leuker.

Ik heb toegang tot de databank Lexis Nexis.

`

Ook ik ben één van die 'getraumatiseerde' scholieren... maar dat is wel beperkt gebleven tot uitsluitend en alleen de Nederlandse literatuur... met slechts een paar uitzonderingen... misschien niet toevalligerwijs boeken (en dus schrijvers) die we inderdaad olv een gepassioneerde leraar 'klassikaal' hebben doorgenomen....

Bijna alles kan leuk, interessant, de moeite waard, enz. gemaakt worden door goede, hele goede leraren... met liefde voor les geven *en* hun vak. Zelfs Nederlandse literatuur

En verder.. zie Dexter

Zeg maar, om het in beeldtaal uit te drukken.

Zelfs als literatuur een reliek uit een vervlogen tijd zou zijn, is lezen nog steeds hét middel om goed een andere taal te leren (eventueel in combinatie met audiovisuele middelen). Dus alleen dat al is al meer dan voldoende argument om mensen meer boeken te laten lezen op het voortgezet onderwijs.

(ik moest er al bedroevend weinig lezen, maar mijn zusje hoeft nu nog maar 1(!) boek Engels per jaar te lezen en dat op het VWO )

Het enige wat misschien wel een goed idee is, om geen boeken meer verplicht te stellen, maar meer goede tips te geven. Dan komt gelijk de goede leraar tot zijn recht, want dan is het aan haar/hem om de leerling te overtuigen dat het boek de moeite waard is om te lezen.

Ik moet nu ook op een Gymnasium in zes jaar slechts acht boeken voor Nederlands en acht boeken voor Engels.. Zo verschrikkelijk weinig.

Huh? Dat meen je niet.....

Smeuïg en gecharcheerd gebracht natuurlijk, maar ik kan het er in de grote lijnen niet mee oneens zijn. Daarentegen onderschrijft dit wel een beetje de overwinning van de 'ideocracy' en dat blijft een kwalijke zaak.

Inderdaad, goed geschreven, tendentieuze onzin. Benieuwd hoe smeuig het nog zou geweest zijn mocht de auteur in zijn leven nooit een boek gelezen hebben .

Wat mij betreft wordt literatuuronderwijs een keuzevak naast vakken als handvaardigheid, muziek en tekenen.

Ik zie veel meer heil in de vrijgekomen tijd tijdens het vak Nederlands te besteden aan zaken als grammatica, zinsbouw, stijlmiddelen, artikelen opstellen.

Ik kan me er wel in vinden. Hoewel de stelling...


...wat overdreven is.


Vooral hiermee ben ik het eens. Ik heb ook nooit begrepen waarom er zoveel nadruk ligt op de literatuur en andere vormen van kunst er zo bekaaid van afkomen in het onderwijs. Voor beeldende kunst en vooral film is amper aandacht.


Pfoe, je klinkt als een tachtigjarige. Volgens mij is de jongerencultuur helemaal niet oppervlakkiger dan tien, twintig of dertig jaar geleden.

Onderwijs moet ook niet té veel aansluiting bij jongerencultuur gaan zoeken, dat heeft geen enkel nut want niemand is daar beter van op de hoogte dan de jongeren zelf .

De film begint toch een steeds grotere rol te spelen in het middelbaar onderwijs. Ik heb volgens mij op het vwo ongeveer evenveel films bekeken als boeken gelezen. Vooral bij vakken als aardrijkskunde en geschiedenis maken ze er steeds meer gebruik van.
Literatuur zal toch de belangrijkste rol spelen in het onderwijs, omdat je hiermee veel verder terug de tijd in kunt gaan dan met film.
Verder is, zoals aegron al zei, literatuur een erg handig medium om de (constructie) van een taal onder de knie te krijgen. Met de film als 'aanvulling' krijg je toch een beter beeld van een taal dan van een leraar die je de grammatica-regeltjes uitlegt.
Beeldende kunst is wat dat betreft toch iets minder handig te combineren met het onderwijzen van een cultuur of taal. Maar toch ben ik het met je eens dat daar ook meer aandacht aan besteed zou mogen worden.

Maar bij Adrijkskunde (en in mindere mate Geschiedenis) worden toch weinig speelfilms, maar meer schooltv-achtige documentaires bekeken? Dat was bij mij in ieder geval het geval. Dat is een beetje te vergelijken met de lesboeken voor die vakken, niet met literatuur.

Bij Geschiedenis hadden wij enkele films over WOI en WOII gekeken en bij Aardrijkskunde o.a. American History X (in het kader waarvan weet ik niet meer, dat is weer een paar jaar terug). Met Grieks hadden we Troy en 300 gekeken en toen kregen we een overhoring over wat er allemaal niet klopte in die films
Dus bij ons waren het wel degelijk speelfilms. Maar de schooltv-documentaires die ze al twintig jaar op videoband hadden waren ook erg leuk

Mij gaat het erom dat je geen taal leert uit het lezen van literatuur.

Taal leer je uit voorbeelden, goede lesstof en prima leraren.

Natuurlijk is het geen probleem om in de les passages uit dit en dat te behandelen, maar gewoon iedereen wat boeken laten lezen (Pietje leest zus, Truus leest zo en Klaas leest nog wat anders), levert wel op dat men een 'literair boek' gelezen heeft, maar iedereen heeft iets anders gelezen, dus klassikaal behandelen is er sowieso niet bij.
En een verplichte leeslijst is altijd in het nadeel van diegenen die gewoon een andere, maar niet mindere voorkeur hebben.
(Zet een "Hermans" op de lijst, en je hebt het al: 'De Donkere Kamer', 'Nooit meer Slapen' en 'Onder Professoren' zijn drie zo verschillende boeken... welke moet er verplicht gelezen worden ?)

Leren omgaan met en leren begrijpen van taal kan prima zonder literatuur.
En waarschijnlijk zelfs beter, want boeken worden niet geschreven om jeugdigen taal te leren, daar zijn echt betere leermethoden voor.

Ik denk dat als je kinderen/jeugd Nederlands wilt leren, je je veel beter tot essays kunt beperken, en artikelen in dagbladen/tijdschriften. Bespreek columns, bespreek nieuwe wetten, bespreek passages uit boeken, maar ga de nieuwe generatie niet vermoeien met het doornemen van complete romans. Zinloos.

Lezen van literatuur moet men zelf maar leren. Een andere weg is er niet.

In mijn vorige bericht, ik ben te laat om het aan te passen, zou ik in de zin:

"En waarschijnlijk zelfs beter, want boeken worden niet geschreven om jeugdigen taal te leren, daar zijn echt betere leermethoden voor."

de snede 'boeken worden niet geschreven om...' willen veranderen in 'literatuur wordt niet geschreven om...'

Dat artikel is een typisch voorbeeld van wat Camus de 'aristocratie van het succes' noemt: dat wat de werkelijkheid is, is goed (vergelijkbaar met: de winnaar heeft altijd gelijk). In oorsprong afkomstig van Hegel. Afschuwelijke visie, als je het mij vraagt.

Waarom zou de verliezer meer gelijk hebben ?

"De winnaar heeft altijd gelijk" is geen argument.

Geen idee. Zou hetzelfde principe zijn, namelijk een vergoddelijking van de werkelijkheid.

Literatuur wordt niet meer gelezen en is dus niet relevant, dat is eigenlijk de argumentatie van de schrijver. Games en blogs zijn wel populair, dus waardevol.

Terwijl je aan de andere kant ook kunt vinden dat literatuur wel of geen waarde heeft, en het daarom goed zou zijn het wel of niet te lezen. Uitgangspunt is dan niet de werkelijkheid maar een waarde.

Op deze schaal is dit hegeliaanse denken, waarin de werkelijkheid altijd gelijk heeft, nog vrij onschuldig, de consequenties zijn echter verstrekkend.


Nee, een visie.

Leuk om hier allerlei filosofen bij te halen, maar het gaat er natuurlijk om of het lezen van literatuur iets wezenlijks bijdraagt aan het begrip en het gebruik van taal.

Ik denk dat dit niet zo is.

Uit onderzoek dat ik gelezen heb, blijkt dat dit wel zo is. (ik weet alleen niet weer de titel en auteur meer, stond in een reader uit mijn eerste jaar Engels). Althans lezen in het algemeen. Dus lezen is sowieso van belang. en dan is het aan de docent om de leerling te overtuigen dat literatuur ook de moeite waard is.

Ja, maar onderzoeken die niet meer te achterhalen zijn zijn niet interessant. Sorry, maar dat kan mijn overtuiging dat je taal niet kunt leren uit geconstrueerde verhalen en gecomponeerde romans niet omverhalen.

Net zomin alsdat je een biologiestudent vruchtbaar het bos in kunt sturen als hij iets meer over varens wil weten. 1000 vragen en 0 antwoorden.

Literatuur is een uiting van taal, niets meer of minder, en om om taal te begrijpen een dikke pil vol met persoonlijke ideeën en standpunten door te worstelen lijkt me onzinnig.

Literatuuronderwijs dient bovendien helemaal niet alleen om mensen hun taal beter (en vooral creatiever) te leren gebruiken, maar is veel meer nog een wezenlijk onderdeel van de culturele vorming. Dat literatuur in de jongerencultuur afwezig is, is juist een argument om het extra te promoten, want zoals ik al zei, de jongerencultuur staat misschien wel dicht bij de meeste leerlingen, maar hoeft absoluut niet onderwezen te worden.

Kijk anders eens naar wat er met film gebeurt: daar wordt amper aandacht aan besteed, en is dus in onze maatschappij zo goed als volledig verworden tot een ontspanningsmedium: film is tegenwoordig bijna enkel nog entertainment, terwijl er veel meer bestaat, waar je als jongere echter niet mee in aanraking wordt gebracht (uiteraard kan iedereen zelf op onderzoek gaan en dat is ook de beste manier, maar een steuntje in de rug kan geen kwaad! )

(eRCee heeft trouwens volledig gelijk, of hij er nu filosofen bijhaalt of niet)

Culturele vorming ?

Daarvoor is literatuur wel een erg ondergeschikt medium.

Hoe is bijv. de Nederlandse cultuur nou extra gevormd door de boeken van onze 'grote schrijvers' ?

Geef eens een paar voorbeelden van de invloed op de cultuur door bijv. Claus, Hermans, Mulisch, Wolkers of Haasse.
Of de weergave van de cultuur, mij om het even.