Dit lijkt me de kern, en tevens het punt waar ik het niet mee eens ben. De opgave van het onderwijs (daar hebben we het over, niet over opvoeding) is jongeren iets te leren. Simpel als dat. Zo heeft het VWO de taak jongeren voor te bereiden op het wetenschappelijk onderwijs.

De inhoud van het wetenschappelijk en hoger beroeps onderwijs staat los, in ieder geval gedeeltelijk, van schommelingen in "de maatschappij" of "de samenleving". Het is voor veel studies belangrijk teksten te kunnen analyseren en een goed begrip te hebben van taal. Daarnaast mag ook algemene ontwikkeling genoemd worden, omdat in sommige kringen verondersteld wordt dat bepaalde auteurs of boeken bekend zijn. Dat maakt het noodzakelijk om boeken te laten lezen op de middelbare school, ook als dat niet gebeurd in de maatschappij.

De samenleving is altijd het nu, en kan de volgende dag iets anders zijn. Jongeren daarop voorbereiden op scholen is misschien wel onmogelijk; participeren in het geheel van Nederlanders vereist een dagelijks leerproces.
Wetenschap en cultuur daarentegen zijn iets blijvends. De cultuur van nu omvat de cultuur van vroeger. Er is wel dynamiek (schrijvers raken in de vergetelheid) maar die is niet perse gerelateerd aan de tijd. Een auteur als Cervantes heeft nog steeds zeggingskracht, al is het maar in de naam "Don Quichot", wat een begrip is geworden zoals dat ook geldt voor het gevecht tegen windmolens.

Tenslotte heb ik al eerder betoogd dat het onjuist is om de prioriteit te leggen bij de werkelijkheid en daarop je waarden aan te passen. Onderwijs wordt dan heel passief: u vraagt, wij draaien. Terwijl het juist belangrijk is om scholieren te dwingen buiten hun eigen referentiekader te treden. Kennismaken niet met wat je toch al kent, maar met andere manieren van denken, andere waarden. Dat is geestverruimend.
Het lezen van literatuur heeft waarde, om de vele redenen die hier al genoemd zijn. Als we dus zien dat er nauwelijks meer gelezen wordt door jongeren is het zaak ze daar op school voor te motiveren.

Dankjewel eRCee, ik wil eigenlijk ook al dagenlang reageren, maar heb de tijd en de rust niet om dat doordacht en gedegen te doen... en ook al is het not done om te zeggen: dat vind ik (o.a.) ook... ik doe dat lekker toch !

Proust draait zich om in zijn graf!

Wie waagt het om de meesterwerken van Nabokov, Woolf, Swift... weg te werpen teneinde deze te ruilen met een inhoud- en hersenloze 'cultuur' bestaande uit sms, msn en dergelijke verschrikkingen die onzer jeugd in het verderf storten en hen zodoende omvormen tot oppervlakkige monsters die geen benul meer hebben van de triomfen van hun voorouders, de pracht van de geschiedenis, en de schoonheid van de literatuur?

ps. Geschreven door een veertienjarige!

Hear, hear.

Vele argumenten van meneer Lechner begrijp ik niet al te best. Voor zover ik zijn argumenten begrepen heb, betoogt hij dat het gehele onderwijs zich moet aanpassen teneinde 'mee te zijn met zijn tijd', nu de maatschappij zo indringend verandert door toedoen van de multimedia die thans opkomt. Waardoor het de bedoeling is dat de hele schare jongeren zich niet langer heenbuigt over stoffige, oude boeken, omdat die geen wezenlijke rol meer spelen in de moderne samenleving. Daarna betoogt hij dat het literatuuronderwijs uit 'nostalgie' wordt verdergezet. Dat het verleden mag stikken en enkel de toekomst telt?

Een gevaarlijke redenering, denk ik, omdat men die ook onmiddellijk kan doortrekken naar andere vakken die zich bezighouden met het verleden, om nu maar het vak geschiedenis te noemen. Moet er dan geen geschiedenis meer onderwezen worden, aangezien deze zelfde redenering ook voor dit vak opgaat (denk ik toch)? Wordt geschiedenis dan ook enkel maar onderwezen uit een 'gevoel van nostalgie'?

In de tekst noemt meneer Lechner Goethe en Schiller, de twee progressieve revolutionairen; maar ik betwijfel of zij het eens zouden zijn met zijn theorieën... Sommige kunstvormen zijn nu eenmaal eeuwig - er mag nog zoveel multimedia komen in de maatschappij, dat neemt niet weg dat bvb. de Mona Lisa een meesterwerk blijft. En dat geldt even goed voor literair werk, aangezien literatuur (in mijn ogen dan toch) ook een kunstvorm is.

Uiteraard mogen wij ons niet blind staren op het verleden (dat begrijp ik maar al te best!), maar is dat een reden om de bibliotheek van Alexandrië in brand te steken?

Kortom: ik vind zijn argumenten tamelijk ongestaafd...

Laten we vooral onze oren laten hangen naar de wensen van leerlingen, meegaan in hun interesses en gedachtegoed. Een leerling (dat zegt het al) is er niet enkel op school de stof eigen te maken, maar ook als mens volwassener te worden. Zaken die men oninteressant vindt (en later denken zij hier anders) laten leren tootn direct dat het leven enkel leuk is. Dat laatste sowieso, op een basisschool moeten kinderen het tegenwoordig leuk hebben. Nee, ze zijn daar om schrijven en rekenen te leren.

Blijft wel dat een vak valt of staat bij de docent. Mijn broertje heeft schijt aan literatuur, ook nu nog, en dat is zijn eigen goed. Wel had hij een geïnspireerde docent Duits die literatuur en geschiedenis samenvoegde, en hij weet nu nog wel welke Duitse schrijvers in de romantiek leefden, dat dat inhield. Of hij er wat aan heeft is een tweede, maar maakt duidelijk dat die docent daarvoor heeft gezorgd.

Daarnaast kan je ook veel voor echte literatuur zeggen. Het vergroot je taalgevoel, inlevingsvermogen (hè Geert?), maar als het goed is ook geprikkeld en aan het denken gezet. Dat is altijd van belang, zeker in een tijd waarin spellingscorrectors op je computer en rekenmachines elke eigen poging tot nadenken wegdrukken.

Overigens, school is zo leuk als je het zelf maakt. Je zit daar de grootste tijd, met je vrienden ook nog eens, dus ga wat positiever erin zou ik tegen de meesten zeggen. En ja, voor die enkeling die liever muurtjes metselt, die zou eigenlijk naar een vakschool moeten kunnen vanaf de bovenbouw. Leer ze wel Nederlands, engels en wat kleine andere zaken, maar dat kan een school wel zien wie beter kan timmerenn dan Mulisch lezen.

Het is me wel een tijdje geleden dat ik een jonge gast op de trein de 'Faust' van Goethe zag lezen. Gooien we nu Goethe overboord, met Schiller er even achterna? Volgens de moderne verlichte geesten die het economische principe van de statistische waarheid hanteren: welke ouwe rommel gooien we hen achterna: Homerus? Dante? Joyce? Kafka? Swift? Proust? Die worden toch ook niet meer op het strand van de Costa del Sol gelezen?

Als antwoord op de voorgaande opmerking dat je op school 'volwassen wordt', stel ik m'n eigen geval: ik ben vrij volwassen aan m'n middelbare studies begonnen en vrees er volledig kinds uit te stappen. (intussen ben ik toch al bijna 15 jaar hoor!)

Bijkomende opmerking: hoe krijgen we uiteindelijk die 'leuke school' onleuk? Dat zou een reden zijn om 's morgens vroeg nog eens opgewekt het schoolpad te kiezen.

Afscheidszin: wie biedt er meer? "Volwassen" ideeën steeds welkom!

Beste Lanchals,
Ik vind het een beetje sneu voor je dat je op deze basis je verdere schoolloopbaan zal moeten doorlopen. Ik krijg wel de indruk dat je ,ofwel, in de verkeerde richting zit, ofwel op een te laag niveau waardoor de aangeboden leerstof je op je honger laat zitten. In zulke gevallen kan er toch, in samenspraak met de school, naar oplossingen gezocht worden, niet? Zoals daar zijn extra taken, bijkomende lectuur, meer achtergrondinformatie, of zelfs het overslaan van een leerjaar, wat in België alvast wordt gedaan in sommige gevallen. Wat me wel een beetje ergert is jouw gebrek aan 'respect' voor je medeleerlingen, niet iedereen is even begaafd.Er zijn een hele hoop leerlingen die echt wel moeten 'boksen' om de aangeboden leerstof onder de knie te krijgen....Wat je ook wel wat uit het oog verliest is het feit dat school een onderdeel is van 'The univerity of life', vrienden en vriendinnen maken, je eens onderdompelen in de bv, heersende jongeren/ muziekcultuur ( jongeren hebben altijd al het voortouw genomen om op hun eigen eigenzinnige wijze bepaalde wantoestanden aan te klagen: vb punk, hip hop,verdiep je er maar eens in, je kan er misschien veel van leren) , eens iemand helpen, eens goed lachen.... Ook dat is de moeite waard, weet je. Deze vaardigheid is ontzettend belangrijk in het leven.Vergeet ook niet dat de oude meesters, ook jong waren als ze hun meesterwerken schreven en maar al te veel met de vinger gewezen werden in hun tijd.....

(van een leerkracht)
liv

Je 'schoolmeestersantwoord' lijkt mij geplukt uit het clichébakje en getuigt van evenveel fantasie als de treurigheid van je loonfiche. Je liedje lijkt me al eindeloos gezongen; zing maar jolig verder. We leggen tussenin even ons oor te luisteren bij Proust, Beckett, Swift en consoorten.

Wat leuk voor jou: 1 september wenkt!!!

De werkelijkheid ligt voor mij ergens in het midden. Ik herinner me dat de verplichte onderdelen literatuur contraproductief werkten in dat het mijn liefde voor boeken eerder in de kiem smoorde dan dat het de passie ervoor aanwakkerde. Bij mijn broertje van zestien zie ik iets soortgelijks gebeuren. Om jonge geesten de liefde voor het geschreven woord bij te brengen, hoef je lessen in literatuur wat mij betreft niet te doen.

Maar het idee dat literatuur een reliek uit een vervlogen tijd zou zijn getuigt van een heel beperkte visie, want bepaalde aspecten uit de literatuur (stijlfiguren, retoriek, poëtica, etc) komen terug op andere plekken. Om op een bepaald niveau mee te kunnen denken is het essentieel om te weten hoe taal ingezet kan worden op vele verschillende manieren. Een manier om die werking van taal te kunnen laten zien is en blijft de goede oude literatuur.

Hier ben ik het volledig mee eens! Het is erg moeilijk om iemand te doen dwingen van literatuur te houden en hem te verplichten tot het lezen van zware boeken, wat juist de 'haat' tegenover dit vak nog meer zal doen oplaaien.

Maar een kunstvorm die eeuwen lang heeft standgehouden, zomaar eens afschaffen (in het onderwijs)... lijkt mij niet zo vanzelfsprekend.

Waarom moeten de nieuwe mogelijkheden die vandaag de dag bestaan (gsm, enz.) de oude uitsluiten? Omdat het achterhaald is? Maar in tegenstelling tot praktische uitvindingen, die later door betere worden overtroffen en zodoende hun voorgangers van het toneel werpen, is kunst 'eeuwig' (hoe hoogdravend dat ook mag klinken).

En dit is wat ik bedoelde, voor diegenen die het willen/aankunnen, geef hen wat ze nodig hebben. Indien nodig met extra's.
Voor diegenen die er geen boodschap aan hebben, laat het zo, of probeer een initiatie te geven in het beste geval... Onderwijs op maat eigenlijk, ik sta daar volledig achter. Na twintig jaar lesgeven in het beroepsonderwijs weet ik dat deze leerlingen wel degelijk willen leren maar iets opdringen werkt gewoon niet...integendeel.

Als toekomstige leerkracht Nederlands heb ik natuurlijk ook mijn mening over literatuuronderwijs.
Binnen het katholiek onderwijs in Vlaanderen wordt in de eerste twee, drie jaar van het middelbaar vooral aangedrongen op leesplezier. Het is beter dat de leerlingen een boek lezen dat ze graag lezen, dan dat ze doen alsof ze een boek hebben gelezen dat op een leeslijst stond (of er van die filosofie in de praktijk nog iets overblijft, laat ik in het midden). Daarna wordt het leerplan plots veel vrijer, niet alleen voor Nederlands, maar ook voor de andere talen. In het vijfde middelbaar sloeg ons handboek Frans ons dan ook dood met Molière. Zelden heb ik zo'n karikaturaal amateurtoneel gezien! Le malade imaginaire is niet zoveel beter dan de voorstellingen van de toneelvrienden uit mijn geboortedorp. Bij Nederlands ontleedden we De aanslag van Harry Mulisch tot op het bot. Wat kan het mij nu schelen wat de symboliek is achter die aansteker op tafel? En in het zesde jaar was het al Shakespeare dat de klok sloeg. Uiteraard moesten we dan ook vinden dat Shakey de grootste schrijver aller tijden was. Nonsens, zei ik steeds, die kerel kon geen dialogen schrijven en zijn personages zijn schizoïde typetjes. Keer op keer ging ik dan in debat met de leerkrachten Engels en Nederlands.
Waarom vertel ik dit allemaal? Omdat literatuurlessen volgens mij moeten leiden tot kritische zin. In de eerste drie jaar moeten de leerlingen af van hun angst om te lezen, moeten ze ontdekken dat 'graag lezen' bestaat. Dan moet je ze nog niet om de oren slaan met Proust en Beckett. In het derde en het vierde bouw je op naar wat in het vijfde en het zesde op het programma staat: het ontwikkelen van een eigen mening. In de maatschappij hebben we niets aan mensen die als lammetjes de kudde achternalopen, scanderend 'Shakespeare was de grootste schrijver aller tijden! Shakespeare was de grootste schrijver aller tijden!' of aan meningen als 'Als die na al die jaren nog altijd gelezen wordt, dan zal die wel goed zijn' of 'Geleerde mensen zeggen dat die goed is, dan zal dat wel zo zijn.' Nee, je moet kritische zin ontwikkelen, het subjectieve van het objectieve onderscheiden, in een tekst op zoek gaan naar wat goed is en wat goed gevonden kan worden. Ze moeten Shakey kennen, omdat hij niet meer weg te denken valt uit (gruwel gruwel) onze Westerse canon, maar ze moeten hem niet noodzakelijk goed vinden. Wie er van houdt, kan dan zelf wel meer van zijn werk gaan lezen.
Afgelopen jaar gaf ik een stageles aan een eerste middelbaar met een fragment uit Meester van de zwarte molen van Otfried Preussler. De leerlingen moesten, na de tekst gelezen te hebben, op zoek gaan naar goed geformuleerde zinnen, passages die hen aanspraken, die spanning opriepen, en zo een mening opbouwen op basis van argumenten. Dat was geen bedenksel van mij, dat kwam recht uit een handboek voor het eerste jaar. Zo vernam ik dat de leerlingen het fragment geweldig vonden, spannend, avontuurlijk, mysterieus, ja, gewoon plezierig om te lezen, en dat een aantal het boek absoluut wilden lezen. Wel, dat noem ik nog eens literatuuronderwijs. Ze zin geven om te lezen, geen tegenzin.

100 % akkoord!


En dan dat laatste, geniaal gewoon in zijn eenvoud... Laat ze het zelf ontdekken (dat denken ze toch
om daar dan verder op te breien... Dan dat boek bespreken dat ze zelf goed vinden is iets totaal anders dan een opgelegd boek. Dan krijg je veel los en diegenen die de smaak te pakken hebben zijn misschien vertrokken... Soms is het zo mooi leerkracht te zijn ( niettegenstaande de treurigheid van onze loonfiche dixit lanchals( aka preetje), wat een pretentie, mijn god )

Au secours! We zitten hier met een leerkrachtenplaag!

Hoe dan ook, liv2, u hebt mij overtuigd! Ik heb mijn oude boeken in de prullenmand geworpen, en heb mezelf voorgenomen dat ik me vanaf nu enkel nog maar zal richten op de university of life!

Ook geef ik mijn excuses. Ik excuseer mij voor mijn verschrikkelijke opmerking over uw loonfiche, een opmerking die betoogt van een bijtend sarcasme of cynisme die enkel maar uit de mond kan zijn ontsproten van een verwaand, pretentieus ventje! Sorry!

Ook fijn dat u zich vermaakt in uw job! Inderdaad is het werkelijk een paradijs op aarde om het leerkrachtenberoep uit te oefenen en zodoende een ridder te zijn van het onderwijs, die onze jeugd, met goede raad en daad en de nodige wijsheid, op het rechte pad des levens houdt. Het rechte pad, waarvan ik even was afgedwaald, maar u, mijn trotse herder, mijn Beatrice, hebt mij weer op het rechte pad des levens geplaatst. Nel mezzo del camin di nostra vita...

Maar op de muren van mijn school, staat in sierlijke letters geschreven: Lasciate ogne Speranza, als ik het juist spel. Hopelijk zul je je blijven vermaken in je beroep, en ik hoop voor jou dat je nooit achter de waarheid komt die, helaas, reeds zovelen in de afgrond heeft doen storten.

geen dank, graag gedaan

Als u met uw vijftien jaar dan toch zo volwassen bent, beste Lanchals, en het onderwijs waarin wij als maatschappij investeren toch voor geen meter deugt en de jeugd alleen maar dommer maakt, waarom staakt u dan niet meteen al uw studies en gaat u zelfstandig wonen, werken voor uw kost, uw eigen rekeningen betalen...? Eens benieuwd hoe Proust en Joyce u daarbij zullen bijstaan.

Neem mijn slechte grappen nu alsjeblieft niet serieus! :-P

Dat de jeugd 'dom wordt' is wel een feit! Ik ben namelijk het levende bewijs ervan!

En inderdaad: jammer genoeg is het niet mogelijk om mijn zwevende wereldje om te zetten in bankbiljetten. Mijn beste vrienden Proust en consoorten, zullen mij nooit helpen in mijn miezerige bestaan, wanneer ik, zoals miljarden anderen, genoodzaakt zal zijn een gelukkig gezinnetje te stichten en een modaal leventje te leiden. Misschien, als ik een uitgeteerde en verbitterde oude duivenmelker zal zijn, die beter zijn duiven dan de mensen begrijpt, zal ik nog eens grijpen naar mijn oude vrienden en misschien zullen zij mij troost bieden, na een lijdensweg van zelfstandigheid en het betalen van rekeningen.

Mijn zever is niet in geld om te zetten doch wel die van jullie, als ik dat mag besluiten.

Maar misschien zou ik beter mijn tong moeten afsnijden, om zodoende geen woord meer te zeggen, want mijn woorden zijn, helaas, even veel waard als die van jullie.

Haha, bis bis.

Als mensen als Nietzsche, Joyce of Homeros dat ook hadden gedacht. Ga schrijven, of reizen, ver weg. Ook dat is altijd aan te raden.

Ik vermoed dat wijlen Lanchals een beetje verzeild geraakt is in zijn eigen slechte grappen.

Toch moet ik bekennen dat ik nauwelijks een glimlach kon onderdrukken bij die opmerking van de loonfiche.

Ik denk niet dat hij zestien jaar is, dat valt moeilijk te rijmen met zo'n sarcasme.
Ik gok op een ex-leraar.

En @Pageturner, even twee "volwassen" mensen onder elkaar: laten we Joyce en rekeningsuitreksels toch maar gescheiden houden. Ik denk dat Joyce je zou uitlachen.

Natuurlijk is er meer dan geld alleen, maar zonder brood op de plank had ook Joyce niet kunnen schrijven. Lanchals deed alsof het onderwijs leerlingen niets bijbrengt en dat we beter de hele dag Proust en Joyce (die de leerlingen uiteraard moeten erkennen als genieën) zouden moeten lezen. Jammer genoeg is dat niet mogelijk. Ik zou wel willen leven in een maatschappij waarin alle mensen boeken lezen, maar niet in één waarin niemand nog iets anders doet dan boeken lezen.

Ik kan niet anders dan je gelijk geven, Pageturner. Ik vind ook dat je een evenwicht moet zoeken tussen de twee. Dat zal Lanchals in zijn latere leven nog wel ervaren.

Moeilijk om hier een goeie plaats voor te vinden, maar een mooie gelegenheid om dit interessante topic uit het stof te halen. Hier een oproep van hoogleraren en schrijvers om de verengelsing van onze universiteiten tegen te gaan, in het belang van het behoud van de Nederlandse taal en cultuur:

Stop de verengelsing