L'Événement - Annie Ernaux (2000)

Op een zekere manier boeiend, vooral omdat dit nogal kaal is opgeschreven met gewoon de feiten. Maar juist daardoor ook enorm afstandelijk. Het lijkt alsof Ernaux eerst zelf afstand heeft genomen van haarzelf vroeger en zo is gaan schrijven (of gaan schrijven om er afstand van te doen) en dat merk je als lezer ook. Het is boeiend, maar ook koud en op geen moment invoelbaar wat zij vroeger meemaakte. 3,0*.

Wat herinner je na veertig jaar? En hoe betrouwbaar zijn deze herinneringen? Herinneringen vormen de kern van het werk van Annie Ernaux.

Toevallig had ik net vorige week deze novelle op de kop getikt en de Nobelprijs deze week was een mooie aanleiding om het boek maar meteen op te pakken! Het boek handelt over een abortus in 1964, toen dit nog illegaal was. Ernaux ‘s herinneringen aan deze moeilijke stap staan daarom in het teken van taboe en geheimen. Recente gebeurtenissen in de VS maken dit thema weer helemaal actueel. De kracht van de roman zit in de kenmerkende stijl van Ernaux, korte fragmenten, flarden van herinneringen maken het verhaal. Als Ernaux in het laatste hoofdstuk teruggaat naar de plekken uit haar verleden, blijken de herinneringen anders dan de werkelijkheid. Voor mij zit daar de kern van het verhaal, de ervaring is belangrijker dan de werkelijkheid.

Verpletterend onverbloemd schetst Annie Ernaux een indringend portret van een abortus. Het is niet alleen een ijskoud relaas van een misselijkmakende eenzaamheid, want de auteur schrijft de biografie het socio-politieke weefsel van haar tijdsgewricht in. Klassengeneeskunde, patriarchale wellust, de inductie van schuld en schaamte, de onmondigheid van een wereld die geen taal gekregen had om haar ketenen te kunnen benoemen, laat staan er zich van te bevrijden…


De auteur heeft er geen gespierde of gezwollen idioom voor nodig. Ze beent de herinnering helemaal uit, bijna tot op de materiële feitelijkheid voorbij de onmiddellijke emotie - een techniek die een uitzonderlijke gevoelsmatige impact genereert… Nooit pamflettair, wel onnoemelijk hard voor de structuren die vrouwen onderdrukken. Altijd persoonlijk, tegelijk immer abstract-filosofisch.


Wie maakt de wetten, wie stelt ze in vraag? Denk aan Sophocles’ ‘Antigone’, wanneer macht en moraal lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Ernaux laat haar lezers evenwel de noodzakelijke lessen trekken. Bij haar geen belerende vinger, uitsluitend individuele transformatie vanuit empathie. Onbarmhartig eerlijk, als ultieme daad van barmhartige artisticiteit…

4*

Op zich goed dat dit een keer als hoofdonderwerp in een novelle wordt beschreven. Er bestaan geen inferieure waarheden, schrijft Ernaux. Haar ervaring is een waarheid en die hoort in de literatuur thuis. Dit soort overpeinzingen en de manier waarop Ernaux haar herinneringen onderzoekt, maken van Het voorval meer dan alleen maar een verhaal van het type 'persoon maakt iets mee'. De woede van de schrijfster, met name over hoe ze er alleen voorstond, komt ook goed voor het voetlicht. Zelfreflectie over de gemaakte keuzes wat minder. Ik kan er verder weinig op afdingen maar ben ook niet heel enthousiast. Het is een verhaal over een illegale abortus, niet veel meer, ook niet minder. Als ik het oeuvre zo overzie, dan is het grotendeels gebaseerd op autobiografische gegevens (vergelijk Édouard Louis en Delphine de Vigan), wat me niet direct aanspreekt. Maar De jaren wil ik nog wel een kans geven.