Нидерландский Чехов / Het Nederlands van Tsjechov - Hans Boland (2021)

Hans Boland is een uitstekende vertaler, en ondertussen ook de slechtste vertaler van Nederland. Dit begeleidend boekje bij een vertaling van hem (een vierde boekje al inmiddels) getuigt daarvan.

De beste stukken gaan over de kwaliteiten van Boland: namelijk het taalgevoel. Boeiend en helder legt hij uit waarom Russisch vertalen moeilijk is, maar ook waarom hij bepaalde keuzes maakt om niet de gebruikelijke transcriptie vanuit het cyrillisch te gebruiken. Boland toont aan over veel taalgevoel te beschikken en dat maakt het op dat vlak ook een boeiend werkje. Al gaat het maar om de vertalingen van een titel zonder lidwoord in het Russisch (men kent geen lidwoorden): hoe vertaal je dat in het Nederlands? Want het/de of een ervoor zetten kan gewoon een andere betekenis of ander gevoel geven aan zo'n woord. Op die momenten is Boland op zijn best.

Maar goed, ondertussen is meneer van de vrije vertaling. Hij vindt dat je moet vertalen in modern Nederlands, alsof niet een Rus ruim een eeuw terug het boek schreef, maar een Nederlandse schrijver anno nu. Dat is natuurlijk quatsch. Maar hierdoor begaat hij ook doodzonden. Door zomaar woorden ter verwijderen (want overbodig) of toe te voegen (want anders snapt de Nederlander van nu het niet), zinnen te verplaatsen want dat past beter, de vadersnamen verwijderen (want Nederlanders snappen de waarde ervan niet), etc etc. Sowieso opvallend hoe vaak Boland denkt voor zijn lezers, en vaak die lezer niet heel hoog heeft zitten. Ik ben ook zo'n lezer, en ik heb bijvoorbeeld niet de vertalingen van Boland nodig gehad om die boeken te begrijpen, bijvoorbeeld de namen in het Russisch.

Enfin, dit boekje vind ik qua opbouw dan wel wat minder. Het is een begeleidend werkje naast een vertaling van een dertigtal Tsjechov-verhalen, en hij volgt. In elk hoofdstuk gat hij in op de titel en dan enkele eigenaardigheden uit de vertaling van dat kortverhaal. Maar het geeft zo weinig urgentie, weinig tempo en sommige stukken hangen er maar wat bij. Dat ik denk: wat wil je er verder mee zeggen? 2,5*.

Ik heb de indruk dat dit soort boekjes praktisch alleen van Boland verschijnen. Of doen andere vertalers dit ook?

Ik heb nog niet eerder zulke boekjes gezien. Wel vaak een verantwoording van 1 a 2 pagina’s maar meer ook niet.

Zegt ook wel wat over de man, toch?

Robbert-Jan Henkes doet iets dergelijks in niet alleen Hé, Waar Zijn Mijn Kindjes? Nee, Niet Jullie, Vrindjes, Maar Mijn Echte Kindjes!..., maar vooral ook in Vertalen Wat Er Niet Staat.

Beide boeken zijn pas enkele jaren na jouw bericht uitgekomen.