Ja - Thomas Bernhard (1978)

‘Ja’ is het extatische slotwoord in Ulysses, een levensbevestigend ‘ja’ welhaast, ‘yes’ was volgens James Joyce dan ook het meest optimistische woord in de Engelse taal, daarmee wilde hij per se eindigen, zoals ook Thomas Bernhard doet in de slotzin van Ja, waarbij ditmaal het ‘ja’, het titelwoord zogezegd, precies zoals Naamloos al aanhaalt, een omkering betekent van hoe Joyce het ooit gebruikte, een heel duister ‘ja’ wordt het daarmee en dat nochtans na een lange, lange mijmering over, onder andere, hoe taal een gebrekkig iets is, wat ons er niet van moet weerhouden telkens opnieuw proberen te komen tot iets wat bij benadering lukt, net als het bestaan, net als het contact met de ander, ook als, of juist als, dat een mysterieuze Perzische dame van weinig woorden is, een vrouw in de schaduw van een Zwitserse architect die om raadselachtige redenen een totaal ongeschikt stuk grond heeft verworven om een huis, een huis in de vorm van een kernreactor, op te bouwen, wel een keer of tien komt de verteller terug op dit bijzondere feit, zoals hij ook niet nalaat om tal van andere kleine situaties steeds opnieuw, steeds met een iets andere blik opnieuw te besnuffelen, telkens nieuwe details toevoegend, in lange, lange zinnen die haast buiten de tijd lijken te staan, in een voortdurend terugschakelen zonder dat de taal tred houdt met de plot, iets wat Bernhard in de finale helaas overboord zet, met een snel afraffelen van het mysterie, daarmee het ritme van het voorgaande bruusk doorbrekend, maar dat is voordat hij tot die zo korte slotzin komt die de titel verklaart en al het voorgaande in een nieuw licht, of beter gezegd duisternis, plaatst.