Zo Hadden We Het Niet Bedoeld: De Tragedie achter de Toeslagenaffaire - Jesse Frederik (2021)
Nederlands
Waargebeurd / Politiek
400 pagina's
Eerste druk: De Correspondent,
Amsterdam (Nederland)
Tienduizenden families werden vermalen door de overheid. Relaties liepen op de klippen, banen raakten verloren, levens werden verwoest. In wat bekend kwam te staan als de toeslagenaffaire werden jaren aan kinderopvangtoeslagen teruggevorderd en met desastreuze gevolgen. In deze reconstructie laat de auteur/onderzoeksjournalist zien hoe de toeslagenaffaire tot stand kwam. Het ontluisterende antwoord: vrijwel iedereen – ministers, Kamerleden, ambtenaren, journalisten – deed wat je van ze zou verwachten, en juist daardoor liep alles mis. Dit boek laat zien wat er gebeurt als beelden en sentimenten het winnen van feiten en waarden, het collectieve geheugen sleets is en uitvoerbaarheid niet telt in de politiek. Dan verliest de burger die op de overheid is aangewezen.
Frederik komt tot een conclusie dat vooral het systeem faalt en niet zozeer afzonderlijke personen. Vooral de Be;lastingdienst komt er vrij genadig vanaf.* Eerder zijn de schuldigen de politici die willen scoren met kleine details en de journalisitiek die kleine fraudezaken opblaast tot grotere proporties. Zonder de berichtgeving van RTL Nieuws over de Bulgarenfraude zou de Belastingdienst niet hard hebben opgetreden, zo zegt Frederik eigenlijk. Deels heeft Frederik hier wel gelijk (en vanuit mijn arbeidsverleden weet ik soms ook wel hoe bepaalde systemen de burger tegenwerken) maar ik merkte vaak wel een tunnelvisie richting die conclusie en eigenlijk vind ik het ook een vrij walgelijke mening.**
Nu zal ik het boek daar niet op beoordelen. Maar wel op enkele flauwe argumenten. Zo zouden columnisten nu eens a zeggen, dan weer b. Hij citeert dan vooral Bert Wagendorp en Sheila Sitalsingh. Nu blijken die columns echter wel iets genuanceerder dan Frederik doet voorkomen. (de grootste fout is overigens dat Frederik Bert Wagendorp serieus neemt, die schrijft al jaren louter vanuit zijn onderbuik de meest aperte ongenuanceerde onzin op). En als gezegd is het boek nogal saai opgeschreven, soms was het ook worstelen door de vele namen en afkortingen die nooit echt gingen leven. 2,5*
*Dit is enkel een constatering. Er gaan zoveel geluiden op dat ik ook niet meer weet wie ik moet geloven. Dit boek zou in eerste instantie al eind 2020 zijn uitgekomen maar na bakken essentiële (terechte) kritiek op de inhoud is een en ander nog aangepast. De advocaat Eva González Perez suggereerde zelfs bij het parlementaire onderzoek dat Frederik samenspant met De Belastingdienst. Nu komt zij (en haar echtgenoot) niet heel goed naar voren in dit boek, dus allicht is er rancune. Maar Frederik lijkt ook wel regelmatig essentiële informatie achterwege te laten. Maar als gezegd: ik weet het echt niet meer.
**Sietsma van RTL schreef zelf al een goed weerwoord daarover.
Wat mij betreft is dit een waanzinnig knappe reconstructie van een zeer ingewikkeld te vertellen maar erg belangrijk verhaal. Juist de reacties uit de journalistiek en politiek op dit boek spreken ironisch boekdelen over de juistheid van Frederiks analyse. Ik prijs ook graag de mildheid van Frederik. Waar ik af en toe denk: 'hier mag iemand best meer aan de schandpaal', blijft Frederik (inderdaad droogjes) de feiten noemen en verklaren vanuit de rol van de betrokkene en bijbehorende prikkels. Ik zou dit iedereen aanraden en wat mij betreft is het verplichte kost voor journalisten en politici.
3,5*