De Fundamenten - Ramsey Nasr (2021)

Een dun boekje met een boodschap die niet nieuw is, die niet vrolijk stemt en die door Ramsey Nasr goed is verwoord. De Covid-19-crisis is voor hem de aanleiding om onze huidige manier van leven aan de kaak te stellen en een pleidooi voor verandering en tegen het neoliberalisme. Stop het maakbaarheidsdenken, de eeuwige zucht naar groei en rendement en het slopen van de planeet. Zoals gezegd..niet origineel en vrolijk word je er niet van. De VVD is zojuist weer massaal omarmd, waarom kiezen zoveel mensen toch voor dat heilloze neoliberalisme? Ramsey Nasr heeft gelijk als hij schrijft dat komende generaties die terugkijken op onze tijd, ons zullen vervloeken.

Alleen al voor de boodschap verdient dit boek 5 sterren maar dat staat eigenlijk niet in verhouding tot echte meesterwerken die 5 sterren krijgen. Dus toch maar 4.

Interview met Ramsey Nasr uit het NRC dat bij mij niet achter een paywall zit. Dus misschien wel voor iedereen te lezen. Dingen die Ramsey schrijft herken ik heel erg. Ik zou willen dat het meer invloed krijgt, meer mensen bereikt. Net als bijvoorbeeld de boeken van Michael Sandel. De meeste mensen weten niet beter en nemen dus klakkeloos ideeën over van anderen. Maar de manier van leven in onze moderne samenleving is een heilloze weg, het kan anders. Dat zal op termijn misschien wel gebeuren, maar huidige generaties volwassenen kan je opgeven denk ik. Die stemmen braaf Rutte bij het kruisje en blijven plakken aan het nare neoliberalisme. En dan is ons land nog redelijk bij de pinken. Uiteindelijk heb ik weinig illusie dat de mens de planeet niet kapot maakt, ook al is dat misschien ver in de toekomst.

Ben ik een pessimistisch persoon? Volgens mij niet. Ik mag zelf niet klagen over werk en opleiding, maar dat neemt niet weg dat ik toch braakneigingen krijg als ik maar even mijn LinkedIn-feed bekijk. Die eeuwige ratrace en het eeuwige profileren.. is dat dan waar het om gaat in het leven?



‘Die hele opgefokte manier van leven van ons, de ratrace, de drukte – het viel allemaal weg’ - NRC

Ik snap je punt hoor, en ben het ermee eens. Maar wil toch een nuance maken.

De planeet kan wel tegen een stootje, het ligt niet in de menselijke macht om planeten te vernietigen. Die leggen pas het lootje als kosmische krachten het daar tijd voor achten. Tegen de tijd dat planeet aarde aan de beurt is, zal de mensheid reeds lang verleden tijd zijn. Dat zij, door de huidige manier van leven, haar eigen ondergang bespoedigt, is een probleem voor de mensheid, maar een zegen voor de planeet zelf en alles wat daar verder op leeft.

Ik verwoordde het niet goed, maar ik bedoel ook de mensheid. De aarde als planeet overleeft ons wel.

Eén grote ingetrapte open deur, dit middelmatige essay van Nasr.

Opgedeeld in drie 'fasen' van het coronajaar, bekijkt Nasr de samenleving en reflecteert hier kritisch op. Maar, deze kritische reflecties zijn door het jaar heen (en ver daarvoor!) al door zovelen zo veel beter en uitgebreider gedaan, wat dit een herhaling van jewelste maakt.

Twee voorbeelden: klimaatverandering is erger dan we denken, multinationals hebben ons aan de rand van de afgrond gebracht, maar worden immer gered door een politiek systeem dat om de vier jaar herkozen wil worden. Ja duh. Of: het kapitalisme en het denken in termen van groei enkel is toegenomen vanaf de jaren '80 en dit heeft gezorgd voor een verlies van 'het menselijke'. Sow, echt?

Niet alleen de herhaling, maar ook een vorm van elitarisme bespeurde ik al meteen in de eerste fase van het essay: zodra hij het heeft over 'viruswappies', FvD'ers en boze boeren beticht hij er van "te weigeren na te denken over de toekomst" en zich liever te richten tégen "De Ander". Om 10 (!) zinnen later in diezelfde denkfout te stappen door deze 'Anderen' te betichten van "hysterie en stompzinnigheid". Au Ramsey.
Volgens mij doen deze groepen júist wat je in het derde stuk betoogt, namelijk 'eigen verantwoordelijkheid nemen' als de overheid iets nalaat. De burger in opstand. Dat dit niet volgens jouw, uit de hemel neergedaalde, idealen verloopt is natuurlijk hemeltergend, maar ze DOEN iets.

Vervolgens predikt onze kunstenaar rustig verder over kokkels, van Gogh en Aristoteles die het allemaal stukken beter doen. Gelukkig (!) kent Ramsey zichzelf goed genoeg door hand in eigen boezem te steken als hij zegt: "ik ben geen econoom en zeker geen genie". Laten we het daar op houden.

1*.

Wat een zure bespreking

Boekje bestaat uit 3 essays, 2 korte (die weinig boeiend zijn, wat geneuzel vooral) en 1 langere die niet zozeer nieuwe stof biedt (verre van, een zoveelste verhaal over hoe wij leven gezien vanuit een linkse bril) maar wel goed geschreven vol sterke aforismes waardoor ik wel vind dat dit essay bestaansrecht heeft naast al die teksten met eenzelfde inhoud. 3,0*.

Inmiddels staat voor 23 december 2024 de dertiende editie van dit boek gepland.
De uitgever vermeldt daarbij:

Die nieuwe editie van dit boek is toch geen aangepaste tekst of iets dergelijks, maar gewoon een nieuwe druk?

Laten we hopen een volledig aangepaste tekst.

Ik ben inmiddels ook niet meer zo positief, maar dat heeft ook met de auteur te maken.

Ik moet bij Nasr altijd denken aan dat geweldige filmpje van LuckyTV (vanaf 0.31 https://www.youtube.com/watch?v=UsfACiZdlDY&t=31s) en kan hem daarna eigenlijk niet meer serieus nemen.