Mysterier - Knut Hamsun (1892)

Mysterien van Knut Hamsun is een boek dat handelt over ene Johan Nagel, een nogal curieuze vreemdeling die een Noors dorpje volledig op zijn kop zet door zijn opzichtige handelen. Het is een boek dat voornamelijk opvalt door zijn stijl (het werk is immers uit 1892). De stream-of-consciousness is hiervan al eerder genoemd.

Qua verhaal en personages vind ik het boek echter nogal magertjes. Vele personen zijn nogal plat of ondoorgrondelijk of ronduit saai. Het is me niet helemaal duidelijk waarom Hamsun dit zo heeft gedaan. Is het een parodie op het gewone burgelijke volk? Is het een manier om de eenzame geest van Hagel te benadrukken? Het maakt niet uit, want in beide gevallen niet geslaagd. Hierdoor kwam het boek voor mijn gevoel niet echt op gang en werd het een opsomming van gebeurtenissen die mij niet kon raken.

Schitterend boek; origineel, gewaagd, grappig en bovenal mysterieus. Hamsun speelt met zijn lezers via het personage van Johan Nilsen Nagel, een vreemdeling die arriveert in een Noors kustplaatsje. Telkens weer zet Nagel de mensen om hem heen op het verkeerde been, door zijn exuberante gedrag, zijn fantastische verhalen en doordat hij expliciet zijn beweegredenen onthuld (al of niet naar waarheid). Zijn gedachten (in stream of consciousness) en monologen zijn vaak geëxalteerd, wat een beetje doet denken aan de personages van Dostojewski, of de hoofdpersoon van Sult. Maar net als de bijfiguren uit de kuststad krijg je als lezer helemaal geen hoogte van de protagonist, en weet Hamsun je telkens op het verkeerde been te zetten, tot aan de laatste bladzijde toe. In de bevlogen dialogen strijdt Nagel vooral tegen het vaste beeld dat mensen van iemand anders kunnen hebben, en dat mensen ook van zichzelf kunnen hebben. Dit levert een aantal inhoudelijk zeer interessante passages op, en ook zinnen die onverwachts ontroeren. En dan is er nog de schrijfstijl. Die is modern, bruisend en vol afwisseling, en zelfs zo opvallend makkelijk leesbaar dat ik niet begrijp dat ik eerder niet door dit boek heen ben gekomen. Mysteriën is al met al een bijzonder knap en tijdloos werk, in zijn eigenzinnigheid een voorloper van de avant-garde kunst van de jaren erna, en een boek dat nog steeds fris en zelfs vernieuwend overkomt. Eindelijk is het kwartje van Hamsun bij me gevallen.