Gargantua - Alcofribas Nasier (1534)

Nou, dat viel niet bepaald mee. Ik wilde dit een keer lezen omdat Kundera het in zijn essays vrij vaak heeft over Rabelais. Gargantua behoort tot het genre van het kolderverhaal. Helaas blijkt het aantal registers qua humor beperkt tot twee: de poep- en piesgrappen en de overdrijving. Daarbij gevoegd worden vele opsommingen of ellenlange beschrijvingen van zaken die totaal niet interessant zijn. In de tweede helft zit dan nog in elk geval die oorlog die voor iets van een narratief zorgt, dat kan het geheel echter absoluut niet redden. Hoewel Gargantua vast invloedrijk is geweest heeft het de moderne lezer dus nauwelijks wat te bieden. Waarbij ik het voorbehoud moet maken dat Kundera er wel van alles in ziet, dus ik zal er wel faliekant naast zitten.

Ha, die heb ik ook net gelezen. Dwz, ik ben nu in deel drie van Gargantua en Pantagruel, wat ik toch wel als een geheel zie. Ik kan je melden: na deel 1 wordt het nog onsamenhangender en oeverlozer…

Toch snap ik de roem ergens wel. Het is een boek dat, vergelijkbaar met bijv. Don Quichot, ook erg over de vertelkunst en het talige aspect gaat. Die opsommingen bijv., resulteren vaker in een warboel dan in een completer beeld van een situatie. Zo kan in een opsomming van namen dezelfde naam zomaar twee of drie keer voorbij komen: slordigheid? Een test op opmerkzaamheid van de lezer? Een persiflage op antieke teksten die ook vaak vol opsommingen zitten? Ik kan wel glimlachen om een passage als:

Hij wierp met speren, staven, stenen, spiesen, schichten, hellebaarden, schoot met pijl en boog, hield met de kracht van zijn lendenen een zware armborst gespannen, schouderde de haakbus, legde het kanon op zijn affuit, mikte op een kogelvanger, een schijf, naar boven, naar de laagte, vooruit, schuin, achterwaarts, als de Parthen.


Hoeveel opsommingen zitten er in deze ene zin? Is 'pijl en boog' ook een opsomming? Is het naar boven enz mikken een nieuwe opsomming (van de de richtingen van de schijf) of een vervolg van de opsomming kogelvanger, schijf...? De opsommingen ontregelen de teksten veelal, maken de lezer bewuster van de leesactiviteit, zo ervaar ik het althans. Ook de verhaalbouw heeft dat effect: veldslagen en oorlogen worden afgedaan in halve hoofdstukjes, maar een beschrijving van de kleding van Gargantua en de betekenis van de kleuren ervan, nemen liefst drie hoofdstukken in beslag. Verwachtingen die je obv van leeservaring (zelfs nu nog) kunt hebben, worden zo continue beproefd. Ik vermaak me er tot nu toe dus wel mee, al dragen de tekeningen van Doré daar ook belangrijk aan bij.

Wel heel erg interessant, zeg: zulke "oude humor"!

Ja, zo lijkt het best leuk inderdaad. Maar het wordt al minder leuk als je daarvoor een compleet hoofdstuk hebt gelezen met uitdrukkingen voor zuipen. Of met de verschillende materialen waarmee Gargantua zijn billen afveegt (zijn favoriet: een jonge gans). En het komt niet één maar twee keer voor dat mensen verdrinken in overvloedig uitstromende urine, jawel.

Eerder een gevalletje dus van oude "humor". Vind het ook totaal niet vergelijkbaar met Don Quichot. Cervantes schreef een echte roman, met volwaardige personages, een schitterende compositie en een gelaagde thematiek. Dit zit meer in dezelfde categorie als Lof der zotheid.