Poesjkinskaja Rjetsj' - Fjodor Dostojevski (1880)

2 pages front and back (Ross Geller)

Goed dat 1187 de aandacht op deze toespraak van Dostojevski vestigt want de beschrijving ervan hierboven doet me beseffen dat het verhaal 'A Forgotten Poet' (1944) van Vladimir Nabokov bovenal op deze toespraak is gebaseerd en dat de dichter 'Perow' van Nabokovs verhaal op Poesjkin slaat. Nabokovs verhaal gaat over een door de Maatschappij ter Bevordering der Russische Letterkunde georganiseerde oprichting van een standbeeld en viering c.q. lezing ter nagedachtenis van de grote romantisch-revolutionaire dichter Perow en de 'grap' is dat Perow als oude man op die viering verschijnt maar dat de organisatoren niets met hem te maken willen hebben omdat de oude Perow z'n revolutionaire idealen verloren heeft. Daarmee reageert Nabokov op wat in de beschrijving hierboven staat: "Naar de mening van Dostojevski, bevond Poesjkin zich op het moment van zijn overlijden in de volle ontwikkeling van zijn krachten en bracht dat overlijden met zich mee dat een deel van zijn ontwikkeling, zijn geheimen, aan de achtergeblevenen werd onthouden." Voor het verhaal geeft dit de paradox dat Perow zowel wordt aanbeden als afgewezen.

Dat doet weer denken aan Dostojevski's Grootinquisiteur die Jezus afwijst maar anders dan de (moderne) cynische Grootinquisiteur die Jezus' voorbeeld opvat als het ideaal dat niet werkt met niet-ideale mensen, gaat het bij Nabokov meer om de (postmoderne) dubbelzinnigheid wie nu de echte Perow is welke kwestie hij ook plaatst in de geschiedenis van Rusland. Zo werd Perow de held van rebellen vanwege een "bedekte maar welwillende toespeling" op de opstand van 1825 in een gedicht waardoor de geheime politie aanwezig is bij de lezing (vergelijk Wikipedia over Poesjkin: "Authorities summoned Pushkin to Moscow after his poem Ode to Liberty was found among the belongings of the rebels from the Decembrist Uprising (1825)" waar hij onder toezicht kwam). De Sovjet-Unie maakte Poesjkin een held van het volk, ook al had Poeskjin liberaal-aristocratische neigingen en was hij dus zowat het tegendeel van het ideaaltype voor de Sovjet-Unie (Oekraïne verwijderde vanwege die verering in Rusland in 2022 de naam Poesjkin van alle straten na de inval door Rusland). Nabokov lijkt met zijn verhaal zo ook kritiek te geven op de Sovjet-autoriteiten die ten onrechte Poesjkin (Perow) als romantisch-revolutionaire held vereren omdat hij dat nooit geweest is. In dat verband is het verhaal wellicht ook een toespeling op de grote Poesjkin-viering en -revival in 1937 in de Sovjet-Unie ter nagedachtenis van Poesjkins 100ste sterfjaar.

Als onderdeel van Dagboek van een Schrijver ook op de site maar eigenlijk is dit een los verhaal (een rede) waarbij Dostojevski zijn dagboek gebruikte om de tekst te publiceren, zo tegen het einde van zijn leven. In het dagboek inclusief inleiding en nog een stuk weerlegging van kritiek die hij inmiddels had gehad.

Goed geschreven maar dit werk mist wat diepgang voor echte indruk. Dostojevski heeft het over Poesjkin als schrijver die vooral de volkaard treffend kan neerzetten, ook van andere volken. Dat is het begin van iets interessants maar daar houdt het ook direct op en met voorbeelden (die verwacht ik als lezer - neem mij mee!) komt Dostojevski niet. 3,0*.