Jl. - Anjet Daanje (2016)
Nederlands
Historisch
365 pagina's
Eerste druk: Passage,
Groningen (Nederland)
Finn Pompe vertelt zijn kinderen iedere avond voor het slapengaan over zijn leven. Toen hij zelf klein was, vertelden zijn oom en zijn opa's hem op hun beurt over hun leven, en zo raakte Finn vervuld van het idee dat hij niet alleen onderdeel is van de familiegeschiedenis maar ook van de wereldgeschiedenis, en dat die twee zaken onontwarbaar met elkaar verweven zijn. Ieder hoofdstuk van de roman 'jl.' speelt zich af op een belangrijke dag uit de wereldgeschiedenis, beginnend in 1967 en eindigend in 2011. Neil Armstrong stapt op 21 juli 1969 als eerste mens op de maan, maar voor Finns familie zal het altijd de dag blijven waarop Finn zijn eerste stapjes zette. Op een autoloze zondag in 1973 valt Finns nichtje, Juno, een gat in haar hoofd en krijgt haar vader een flinke bekeuring als hij haar in paniek met de auto naar de huisarts brengt. Terwijl de Berlijnse Muur valt, staan Finn en Juno met autopech aan de grens bij Helmstedt en leren ze twee Oost-Duitse studenten kennen die voor het eerst in het westen zijn. Langzamerhand blijkt dat het verleden net zo veranderlijk en onzeker is als de toekomst. Verschillende malen zetten gebeurtenissen met terugwerkende kracht alles wat vanzelfsprekend was op zijn kop. Finn en Juno kunnen zich niet losmaken van hun familiegeschiedenis. Die bepaalt hun levensloop, met dramatische gevolgen.
De eerste paar hoofdstukken zijn wat moeilijk deze keer. Anjet beschrijft 2 gezinnen van 3 en 2 grootouderparen. Dat in combinatie met het voor- en achteruit gaan in het verhaal, het wisselen van een alwetende verteller naar een ik-persoon die aan zijn kinderen vertelt, maakt het aanvankelijk wat verwarrend.
Maar gaandeweg komt dit allemaal goed en serveert Anjet ons een verhaal, of beter een historie waar alles met alles verbonden wordt. Een prachtig voorbeeld is de moeder die onbevreesd met haar baby kan praten waar jaren later het kind dit evenzeer kan met zijn dementerende moeder.
Als geschiedenis fanaat is het leuk dat Daanje werkelijke gebeurtenissen in dit boek verwerkt, maar verwacht niet dat ze speciaal belicht worden of een rol spelen in de plot.
Een laatste pluspunt, zowel in dit boek als in de Herinnerde Soldaat, dus echt wel een plus van de schrijfster is dat ze de zaken zo kan voorstellen dat je gaat twijfelen aan dingen die je gewoon denkt te weten. Je kan dus met haar romans van begin tot eind blijven meepuzzelen naar de werkelijke toedracht van het geheel.
Na de geweldige leeservaring met 'Het lied van ooievaar en dromedaris wilde ik graag meer van Anjet Daanje lezen. In de bieb plukte ik jl. van de plank, dat voor het eerst verscheen in 2016, dus nog voor haar bekendheid een vlucht nam. Het gaat over Finn Pompe en zijn nichtje Juno, die hun jeugd doorbrachten in Zoutkamp, waar ze tegenover elkaar woonden. Hun moeders waren zussen en ze waren allebei enig kind. Het duurt even voor ik begrijp wie wie is in de familie en het kost me misschien wel honderd bladzijden om goed in het verhaal te komen. Dat komt ook doordat het perspectief af en toe verspringt tussen hij en ik, wanneer Finn zijn levensverhaal en dat van zijn ouders en grootouders aan zijn dochtertjes vertelt voor ze gaan slapen.
Finn is hoogleraar eigentijdse geschiedenis. De familiehistorie verbindt hij met belangrijke gebeurtenissen, zoals de watersnoodramp in Zeeland in 1953, de maanlanding in 1969, de treinkaping bij Wijster in 1975, tot de natuurkundige ontdekking van een nieuw deeltje in 2011. Soms heeft de familie direct met de gebeurtenis te maken, wat ik in het begin een beetje onwaarschijnlijk vind. Later heeft het vaker een achtergrondfunctie, dan lezen ze het in de krant of zien ze het op televisie. Op een gegeven moment denkt Finn met zijn studenten na over welke gebeurtenissen in de geschiedenisboeken terechtkomen en welke niet, en kan je dat al voorspellen op de dag dat ze gebeuren? Wat vertelden je opa en oma en wat geef je later door aan de volgende generatie?
Dit citaat komt uit het begin van het boek en dit ervaar je als lezer ook, als je iets nieuws ontdekt over één van de hoofdpersonen. Door zo’n wending vind ik de laatste honderd bladzijden van het boek het interessantste. Inmiddels zijn de hoofdpersonen echt voor me gaan leven. Weet dus dat je even moet doorzetten als je dit gaat lezen, want deze schrijver weet wat ze doet.
Leuk geconstrueerd. Een familieverhaal wordt gekoppeld aan grote gebeurtenissen die het landelijke nieuws halen.
Ik vind het jammer dat het verloop van de ontwikkeling van de personages in de tijd tussen de Grote Gebeurtenissen geheel buiten beeld is. Je wordt steeds verrast door de volgende fase die uit de lucht valt en je moet het doen met terugblikken. Er is in de meeste gevallen geen verband met de grote gebeurtenissen. Ze zijn heel erg toevallig tegelijk met een gebeurtenis in de familie historie en hadden wat mij betreft weggelaten kunnen worden. Of heb ik iets gemist?
Dan het raamwerk. Vader Finn vertelt het familieverhaal aan zijn kinderen voor het slapengaan. Zulke volwassen verhalen zou ik niet aan kinderen tussen de 4 en 8 jaar vertellen. Ze vragen er niets over en krijgen er geen nachtmerries van?? Ik weet dat het fictie is en ik heb me lang afgevraagd of die kinderen misschien alleen in de verbeelding van vader Finn zouden blijken te bestaan. Het raamwerk blijft daardoor vier latjes zonder betekenis.
De personages Finn en (in mindere mate) Juno komen redelijk uit de verf. Alle andere komen nu en dan voorbij, blijven twee dimensionaal en op de achtergrond, maar zelfs met Finn of Juno kreeg ik geen band.
Het einde is mooi opgeschreven.
Ik had het geheel graag wat beknopter gezien.
Het citaat dat Lalage aanhaalt is de kern van dit boek.
Hierdoor ben ik De Camino van Anya Niewierra meer gaan waarderen. I.p.v. de grote gebeurtenissen is daar het wandelen van de camino de leidraad. Net als in JL. worden er ook steeds puzzelstukjes onthuld. Door de continuïteit wist het me meer te boeien en het nodigde me meer uit tot verder lezen. Meer show don't tell. Ontdekkingen over het verleden veranderen daar ook zeker de blik op dat verleden en op het heden.