Za Pravoje Delo - Vasili Grossman (1952)
Alternatieve titels: Stalingrad | Stalingrad-Dilogie #1 | Voor een Rechtvaardige Zaak | За правое дело | Сталинград
Russisch
Oorlog
800 pagina's
Eerste druk: Novyj Mir (periodiek),
Moskou (Sovjet-Unie)
In april 1942 plannen Hitler en Mussolini het enorme offensief aan het Oostfront dat zal uitmonden in de grootste strijd in de menselijke geschiedenis. Honderden mijlen weg, ontvangt Pyotr Vavilov zijn oproeppapieren en brengt een laatste nacht met zijn vrouw en kinderen door in de hut die zijn thuis is. Terwijl de oorlog nadert, komt de familie Shaposhnikov samen voor een maaltijd: ondanks haar leeftijd zal Alexandra spoedig een vluchteling worden; Tolya neemt deel aan de reserves; Vera, een verpleegster, wordt verliefd op een gewonde piloot; en Viktor Shtrum zal een brief ontvangen van zijn gedoemde moeder die hem voor altijd zal achtervolgen. De oorlog zal de levens van een enorme cast van personages verteren - levens die Grossman's grote thema's van de natie en het individu, de schoonheid van de natuur en de wreedheid, liefde en scheiding van de oorlog uitdrukken. Maandenlang worden Sovjettroepen onverbiddelijk teruggedreven door de Duitse opmars naar het oosten en uiteindelijk is Stalingrad het enige dat overblijft tussen de indringers en de overwinning. De stad staat op een klif bij de Wolga. De strijd om Stalingrad - een maalstroom van geweld en vuurkracht - zal deze tot ruïnes verwoesten. Maar het zal ook de bakermat zijn van een nieuw gevoel van hoop. 'Stalingrad' is niet alleen een verhaal van oorlog, maar van alle mensenlevens: de onderwerpen zijn moeders en dochters, echtgenoten en broers, generaals, verpleegsters, politieke officieren, staalarbeiders, tractormeisjes. Hun verhalen worden door de speciale oorlogscorrespondent en kwartiermeester 2e rang bij het Russische leger Vasili Grossman gevolgd in een artikelenreeks in de krant Krasnaja Zvezda ('Rode Ster'), uitgegeven door de Russische Strijdkrachten. Vasili Grossman is vanaf de eerste tot en met de laatste dag van de straatgevechten in beide hoedanigheden bij de Slag om Stalingrad betrokken.
Dit boek, samen met vervolg Leven en Lot, wordt wel de Oorlog en Vrede van de 20e eeuw genoemd. Ook Russisch, ook draaiend rond een grote oorlog die voor de Russen goed afliep en de hoofdboef (Napoleon bij Tolstoj, Hitler hier) worden ten tonele gebracht. Al draait dit boek vooral om de Slag bij Stalingrad en is in zoverre wat beperkter van opzet. Tolstoj zelf wordt ook weleens genoemd en zijn landgoed waar hij leefde en begraven ligt wordt ook enkele keren genoemd.
Toch heeft dit werk niet de kwaliteit van het werk van de 19e-eeuwse grootmeester. Grossman doet heel veel goed maar mist simpelweg net de kunde en het talent om personages echt volledig tot leven te wekken. Het boek is goed geschreven en personages worden psychologisch ook vrij sterk geportretteerd (je snapt ze altijd wel) maar echt van ze gaan houden? Nee, dat deed ik niet. Daar speelt denk ik ook mee dat er zoveel personages in voorkomen waardoor een echte binding nooit goed kan ontstaan.
Niettemin wel een behoorlijk cijfer omdat er zoveel goeds in zit. De stilte voor de storm als de stad zich opmaakt voor de Duitse aanval is ijzersterk opgetekend. De karakters van Hitler (vooral hij) en Mussolini worden goed en boeiend neergezet en beschreven. Grossman heeft zelf de oorlog meegemaakt en dat merk je wel omdat de oorlog ook echt aanvoelt. Je leert als lezer heel veel bij over de levens van mensen van tijdens die strijd. 4,0*.