East of Eden - John Steinbeck (1952)

Ik dacht laat ik me er eens makkelijker vanaf maken gezien allerlei andere dingen te doen
Zodra ik wat comfortabeler in mijn tijd ben zal ik wat meer schrijven over hoe ik het boek ervaren heb, dat overigens al weer terug is naar de bibliotheek.

Hoge waardering(en)

Op de één of andere manier is 2026 mijn jaar van hoge waarderingen op Boekmeter, zo ook kreeg ‘Ten Oosten van Eden’ van John Steinbeck van mij zonder twijfelen 5* en ging hij regelrecht mijn top 10 in. Misschien is het goed om tegelijkertijd aan te geven dat de ‘waaroms’ van meerdere vijf sterren niet langs eenzelfde meetlat zijn gegaan. Soms vind ik iets echt een meesterwerk maar zijn het heuse projecten, aan de ‘De Gebroeders Karamazov’ of de ‘De Toverberg’ ben ik meermaals na mislukte pogingen begonnen. ‘Zo begint het slechte’ met zijn gedachtestromen vond ik evenmin heel feestelijk om te lezen maar ik zie echt wel de pen van de meesters.

Nu John Steinbeck dus. Ik had nog nooit wat van hem gelezen terwijl sommige titels toch echt bekend zijn. Geweldig dat deze man ‘overtuigd was schrijver te zijn’, maar nog onontdekt in zijn levensonderhoud moest voorzien met allerlei baantjes, van hulpje in een warenhuis tot aan druivenplukker en werken op een ranch toe. Opgegroeid in de Salinasvallei waar ‘Ten oosten van Eden’ zich afspeelt, was hij zich bewust van het migrantenleven en de donkere kanten van de menselijke natuur. Later werd hij oorlogscorrespondent. Met dit alles heeft een schrijver nog geen vijf sterren verdiend maar ik werd met dank aan de recente review van manonvandebron en Wikipedia erg benieuwd.

Het boek was makkelijk voorhanden in de bibliotheek, ik las eenmaal thuis de eerste regels en kon vervolgens niet meer stoppen. In tegenstelling tot de hier bovengenoemde meesterwerken was het voor mij dus helemaal geen moeizaam project. Bij het gegeven dat onder meer het verhaal van Kaïn en Abel en bijbehorende details zoals een teken op het voorhoofd aanwezig zijn vind ik dat Steinbeck met zijn bewustzijn van de menselijke donkere kanten het idee over goed en kwaad voor mij verrassend heeft uitgewerkt. Ik bedoel de aanpassing van de namen is prima want wie noemt zijn zoon nu Kaïn? Dat de letterlijke naamgeving terug komt in het boek vind ik daarbij helpend, niet iedereen is thuis in betekenis van de bijbelboeken. En Steinbeck kon natuurlijk de Charles en Cal in het boek niet alleen met een dodende steen in de weer laten gaan. Om nog maar de zwijgen over de 'getekende' Cathy Ames, wat een loederstraal. Kortom, Steinbeck heeft zijn eigen draai eraan gegeven waarbij ik helemaal niet heb gekeken naar of het gekunsteld was of niet, ik bleef lezen en lezen en lezen naar een voor mij passend slot van het boek. Precies dat is waar ik het meest van houd als een boek dit effect heeft. Meer of minder is het niet.

Hierbij was het fijn dat het boek meerdere verhaallijnen en personages heeft, zoalsde familie Hamilton, de bediende Lee, naast de verteller die met introducties soms andere kanten van een verhaal inluidt. Ik moet daarbij aangeven dat ik de verteller de ene keer meer geslaagd vond dan een andere keer maar al snel werd ik dan weer gegrepen door de gebeurtenissen. Herkenbaar in het boek zijn details uit Steinbecks leven niet zozeer als autobiografisch bedoeld maar elementen die hij kon verweven en op zijn plek zijn in het grote geheel van deze Amerikaanse geschiedenis. Bijzonder knap.

Tot slot, niet iedere vijf sterren komt in mijn top tien. Daarvoor is de gedachte aan nog eens het boek willen lezen en het op termijn vaak ook doen belangrijk. Maar laat ik ook eens ter vergelijking ander werk van Steinbeck proberen. Als ik bij jouw review Raskolnikov de vergelijking met ‘De Druiven der Gramschap’ zie is dat denk ik wel een goed idee. Daarover verschillen meningen, het kan geen kwaad na te gaan hoe ik dat ervaar.

Bedankt voor de weergave van je leeservaring, leuk om te lezen. The Grapes of Wrath is weliswaar een voor de hand liggende volgende, maar hij heeft ook veel kort werk geschreven dat de moeite waard is.

Interessant! Ik ben er ook vanaf gestapt om de literaire verdienste van een boek an sich te beoordelen, maar net een score te geven aan mijn beleving. 'Hoe was het voor mij?' Dat je een boek niet kan laten liggen en telkens meer bladzijden leest dan je van plan was is meestal al een goede aanwijzing. Dat verhaal en schrijver je helemaal in hun ban krijgen; dàt! En dat je een boek wil herlezen en het soms ook effectief doet. En wanneer je de laatste zin leest en het boek helemaal vermurwd dichtklapt met een gevoel van 'Wow'.

Zo heb ik nog net Der Trinker gelezen. De keuze om vroeger naar bed te gaan met het vooruitzicht nog een heel pak bladzijden te kunnen doorploegen is dan snel en met veel plezier gemaakt.

Andersom geldt het ook. Ik zou het niet in mijn hoofd durven halen om een alom erkend meesterwerk als Der Zauberberg weg te zetten als 'overroepen'. Maar in mijn waardering zeg ik wel dat ik het bijwijlen heel vervelend vond en sommige bladzijden moest ik echt met lange tanden doorwroeten. Het lezen vergaat me dan eerder stroef. In Moby-Dick heb je ook zulke bladzijden, maar daar is het functioneel: het hypnotiseerde me mee in die letterlijk oeverloze verveling op die onmetelijk wijde Grote Oceaan. Bij De Toverberg en andere mindere ervaringen zeg ik dan ook nadrukkelijk 'ik VOND het vervelend' en niet 'het IS vervelend'. Enfin… leve de subjectiviteit.

En nog eens algemeen: 5 sterren zijn toch gereserveerd voor boeken die zich onmiddellijk in mijn hart nestelen, die iets vermogen wat andere boeken niet kunnen. East of Eden is bij deze dan ook aan mijn lijstje toegevoegd (hoewel Of Mice and Men me redelijk tegenviel).