Pallieter - Felix Timmermans (1916)

"Pallieter" heeft een opmerkelijke plaats in Vlaanderen. Velen in Vlaanderen kunnen er wel een beeld van scheppen - de in de-sneeuw-plassende-losbol - die zich naakt in de Nete gooit, maar weinigen zullen de roman nog lezen vandaag. Veelal bekend, maar nog zelden bemind. Al is het maar omdat dankzij het Vlaams-nationalistisch en conservatief tijdschriftje 't Pallieterke er nog ergens een wrang, lelijk geurtje zou kleven aan de roman.

Ik loop helaas ook niet hoog op met de roman. Zoals Roro hierboven schreef, is de roman een aaneenschakeling van schranspartijen (u kan in Lier blijkbaar met uw blote poep in een bord rijstpap gaan zitten), naakt zwemmen en languit in de grasvelden liggen, doorspekt met een dun of zelfs onbestaand laagje maatschappijkritiek op de moderne tijd. Hoewel Timmermans' sappig taaltje ("Onvoorziene liefde smokt het best") en Pallieters' haast mystieke beleving van de natuur, waarbij alles geurt, glinstert en rommelt, nog enige bewondering kunnen brengen, kent mijn vrijgevigheid en geduld, in tegenstelling tot het hoofdpersonage, wel zijn grenzen. Na de zoveelste ontmoeting met een lokale Lierenaar, die eindigt in een café, heb je het wel gehad. Nee, ook die zoveelste processie wil ik niet zien passeren. Ik wil naar huis, Pallieter, ik moet - in tegenstelling tot jou - wel nog werken.

Ik refereerde al aan de complexe cultuurgeschiedenis van deze roman en ik kan dan ook bijzonder de recente uitgave van Uitgeverij Polis met het nawoord van Kevin Absilis aanraden (dat u zich eerst door de rest van het boek moet ploeteren is een erg jammere zaak). Absilis maakt een helder betoog over de clichés die er rond deze roman bestaan, hoe er een Pallietermania heerste (met lofredes van Herman Hesse, Stefan Zweig en Frederik van Eeden), en hoe opeens de wind in een andere richting sloeg, en Pallieter misschien verdoemde tot het clichébeeld van het Vlaamse, Breugeliaanse 'Vette en het Vrome'. Vooral Richard Minne's opmerking dat we dankzij Pallieter we stilaan als "de lummels van Europa" bekend worden is des te opvallender.

Leuk, dit boekje van Felix Timmermans, wordt gezien als zijn meesterwerk, al kan je in het bericht hierboven al lezen dat er wel wat drek aan hangt (Timmermans werd na de Bevrijding in 1944 beschuldigd van culturele collaboratie, een aanklacht die in 1946, kort voor zijn vroegtijdig overlijden, werd geseponeerd, misschien ook omdat de man ziek was). Van dat alles in deze simpele boerenroman, buiten de immense liefde van Pallieter voor zijn Netheland misschien, weinig te vinden naar mijn mening.

Pallieter leest vlot weg, de occasioneel aangebracht illustraties (door Timmermans zelf) smukken het verhaaltje op en de toon is grotendeels optimistisch (al gaat er een kiem van pessimisme schuil in Pallieter's houding jegens de aanleg van een spoorlijn en dus de industriële revolutie). Pallieter is een hedonist pur sang, die met volle teugen geniet van wat Moeder Aarde te schenken heeft en alle bijhorende geneugten gretig tot zich neemt. Ik herken er een haast kinderlijk enthousiaste viering van het leven in, die anno 2023 best tot enige overpeinzing stemt.

3,5 sterren