Mevrouw Mijn Moeder - Yvonne Keuls (1999)

Een prachtig boek, dit Mevrouw Mijn Moeder, vooral doordat het zo herkenbaar was op verschillende niveaus.

"Als je dit boek leest herken je meteen je oma", zei mijn moeder toen ze me wees op dit werk. Dat was ook zo. Het gedwongen moeten verlaten van Indonesië en de moeizame herstart in het koude, afstandelijke Nederland; de meegenomen verhaalcultuur waar "de waarheid" er steeds minder toe doet naarmate de jaren verstrijken; de botsing tussen westers en oosters gepersonificeerd in moeder en dochter; en natuurlijk het taaltje. Dat heerlijke taaltje met halve zinnen, Indische woorden die onmogelijk te vertalen zijn, zoals eigenlijk alleen die vooroorlogse generatie dat machtig is.

Keuls heeft dat universum op zeer treffende wijze op papier weten te zetten. De manier waarop ze dat heeft gedaan is op zichzelf ook een kenmerk van de Indische manier van vertellen. Van de hak op de tak, beeldend, levendig en alles met humor: zelfs de zwaarste onderwerpen worden licht en met een lach verteld.

Tijdens het lezen werd mij ineens ook duidelijk hoe de relatie moet zijn geweest tussen mijn moeder en de hare. Een relatie waar ik veelvuldig over had gehoord, maar die ik op de een of andere manier maar moeilijk kon geloven. Je eigen 'oma' is vrijwel altijd een ander persoon dan de moeder die zij ooit zelf was. Als kleinkind maak je je grootouders altijd tot een soort mythische figuren, waarvan je je moelijk kunt voorstellen dat zij ook mensen met gebreken zijn (geweest).

Enfin, het is wat persoonlijk gezwam, maar het geeft m.i. aan hoe goed Keuls geslaagd is in het postuum tot leven brengen van haar moeder en het creëren van een wereldje waar persoonlijke relaties op een pure, oprechte manier worden beschreven zonder daarbij te vervallen in goedkoop sentiment. Wat dat betreft is ze een meer dan verdienstelijk schrijfster. Het is voor mij welhaast onmogelijk om Mevrouw Mijn Moeder buiten de herkenbare kaders op waarde te schatten. Geen idee hoe dit boek valt bij diegenen die niets weten van de wereld die Indisch Nederland heet en/of er geen affiniteit mee hebben. Maar me dunkt dat er nog genoeg overblijft om er plezier aan te beleven. Ontroering en haat/liefde relaties zijn universeel.

4.5*

Als een boek herkenbaar is, hoeft dat niet altijd prettig te zijn. De mensen, de dingen die ik in dit boek herkende waren meer dan prettig. Ze zijn me zelfs heel dierbaar.
Als iemand die mij meer dan lief is, dit ook zo ervaart (natuurlijk op zijn eigen unieke wijze) dan ontroert mij dit onnoemelijk.

Het is ontroerend en heel knap geschreven. Zeven jaar geleden voor het eerst gelezen!
Nu dit jaar bij het overlijden van moeder herlezen en nog meer gewaardeerd

”Hij kon haar goed verdragen”’

Schrijft Yvonne Keuls (YK) ergens op tweederde gedeelte van ‘Mevrouw mijn moeder’. Hiernaast lees ik in het voorwoord van deze roman de woorden van Susan Smit: het wezenlijke van wat verteld wordt ligt niet in de woorden. Het ligt in de ruimte ertussen.

De naam Yvonne kreeg YK van haar Hollandse vader, haar Indische moeder echter noemde haar Aigin, kind van de wind: de wind neemt verhalen mee. Aigin zou worden wat haar naam nu eenmaal zegt. Later, wanneer YK in Nederland komt wonen vertelt ze als klein meisje hoe de wereld er buiten uitziet aan haar moeder, want dan hoeft moeder geen warme laarsjes te dragen, iets wat ze tot dan toe weigerde. Met dit vertellen over het leven buiten begon het schrijverschap van YK.

In een andere roman van een andere auteur die ik hiervoor las over een moeder/dochter relatie met Indische achtergrond, gaf ik al aan dat bij het vertellen de toon de muziek maakt. En hoe anders is voor mij de toon van ‘Mevrouw mijn moeder’ al komen ook hier pittige opvoedmethoden ter sprake: een lel van vader die ergens nog een rotting in huis had staan, die hij zelfs overzee meenam in de hoop dat de rotting zijn vrouw zou bewegen laarsjes aan te doen in verband met het Hollandse klimaat. Wat volgt tekent het karakter van de moeder van YK.
Moeder zelf had slofjes of sandaaltjes met hakjes waar ze zowel haar kinderen als een hulp in de houding, kokki, de baboe of tuinman mee te lijf ging als iets haar niet beviel. Dit gegeven komt later in het boek met humor terug.

Juist die humor zonder dat het voor mij karikaturaal wordt bepaalt dat ik dit boek heel graag heb gelezen. Want ik vind het een liefdevol boek, en ja, ‘Mevrouw mijn moeder’ kan zich soms irritant en boosmakend gedragen. Toch blijf ik die liefde consequent tussen de woorden en zinnen door lezen.
Evengoed blijft dat zo als ‘Mevrouw mijn moeder’ meer en meer hulp nodig heeft en iedereen bijna tot wanhoop brengt met een stoet van verzorgenden die vrijwel allemaal afhaken.
Hoe met haar om te gaan werd al duidelijk bij de zin over een huisarts: hij kon haar goed verdragen.

Tot slot doet ‘Mevrouw mijn moeder’ me denken aan de sferen die Couperus oproept, het gevoel van mystiek weten; de wereld van de doekoens, medicijnmannen en -vrouwen en toch vind ik het nergens te zweverig.
Dit alles maakt deze roman uitstekend te verdragen. Misschien ook wel omdat ik het gedrag van míjn moeder herken. Ik herken ook de gedachten en overwegingen van YK juist in de laatste periode van haar moeders leven.
Die van mij wordt overigens door verzorgenden ‘Hoofdzuster’ genoemd wat ik persoonlijk grappiger vind dan mijn moeder.

4,5*