Le Bal des Folles - Victoria Mas (2019)
Alternatieve titel: Het Bal der Gekken
Frans
Sociaal / Historisch
250 pagina's
Eerste druk: Albin Michel,
Parijs (Frankrijk)
Deze historische roman en tevens het debuut van Victoria Mas, geeft een beeld van bepaalde groepen vrouwen in de negentiende eeuw. Elk jaar halverwege de vastentijd speelt zich een heel vreemd ‘Bal des Folles’ (‘Bal der Dwazen’) af. Gedurende de tijd van één avond geeft bekend Parijs, waaronder: politici, schrijvers en kunstenaars, zich over aan de muziek van wals en polka in het gezelschap van vrouwen, die zich vermomd hebben als colombines, zigeuners, Zoeaven of andere musketiers. Zij zijn verdeeld over twee zalen: aan één kant de idioten en epileptica; aan de andere kant de hysterici, gekken en maniakken. Dit bal is eigenlijk één van de nieuwste experimenten van de Franse arts Jean-Martin Charcot, die van de patiëntes van het Salpêtrière-hospitaal graag vrouwen net als alle anderen zou willen maken, maar zijn hospitaal met ijzeren hand leidt. Op normale dagen vervelen patiëntes zoals Louise zich dood, terwijl de hoofdzuster Geneviève haar troepen ernstig en met strakke hand leidt. Louise wacht iedere week het moment af, totdat ze als proefpersoon door de autoritaire Charcot wordt opgeroepen. De komst van de rebellerende Eugénie, die niet paste in het keurslijf dat haar vader uit een gegoed milieu haar wenste op te dringen en enkel op die grond door haar familie is afgevoerd naar het hospitaal, verstoort de dagelijkse gang van zaken echter.
Op 14 november 2019 won dit boek 'Le prix Renaudot des lycéens 2019'. Die prijs is sinds 1992 ingesteld. Voor 2019 maakten 400 middelbare scholieren verdeeld over 13 instellingen in Frankrijk en België hun keuze uit zes romans.
Informatie over de Renaudot-prijzen:
Prix Renaudot - Wikipedia - nl.wikipedia.org (Nederlands; maar niet volledig bijgewerkt);
Prix Renaudot — Wikipédia - fr.wikipedia.org (Frans; uitgebreidere informatie).
Hetzelfde schokkende lot dat bijvoorbeeld ook Camille Claudel heeft getroffen.
Wat mij betreft goed om ook nu nog serieus nijdig over te worden...
Allereerst over de schrijfstijl. Ofwel mijn smaak wijkt erg af van die van de gemiddelde Franse recensent (zie bericht hierboven), ofwel er is een hoop schoonheid verloren gegaan bij de vertaling. Dat het boek een serieuze prijs gewonnen heeft verbaast mij minder nu ik begrijp dat de winnaar wordt gekozen door middelbare scholieren. Als het boek als Young Adult was gepresenteerd had ik het misschien milder beoordeeld. Ik verwachtte echter een volwassen roman, en dan vind ik het ergerlijk hoe alles benoemd, uitgelegd en nog eens extra benadrukt wordt. ‘De geschokte toeschouwers verstijven’, waarna iemand verschijnt tussen hun ‘verstarde gestalten […] die staan toe te kijken zonder dat ze weten wat ze moeten doen’. Ik voel me als lezer weinig serieus genomen zo.
Het verhaal zelf heeft echt potentie. De drie hoofdpersonen bieden drie perspectieven die elkaar mooi aanvullen. Eugénie is de intelligente nieuwkomer die zo snel mogelijk wil ontsnappen, Louise de chronische patiënt voor wie het gesticht een veilige haven lijkt, en dan is er Geneviève, de hoofdzuster die haar professionele distantie dreigt te verliezen. Helaas slaagt Mas er niet in deze perspectieven allemaal geloofwaardig te verbeelden. Met Louise is dat misschien nog het best gelukt. Eugénie is echter een vrij blanco personage, alsof ze zo geschreven is dat alle jonge, intelligente vrouwen zich zonder enige mentale inspanning in haar kunnen verplaatsen. Van Geneviève wordt keer op keer gezegd dat ze zo’n oude rot is die nergens door geraakt wordt, maar vervolgens laat ze zonder noemenswaardige worsteling en rücksichtslos haar principes varen.
Wat ik miste is een beter beeld van het dagelijks leven in het gesticht en de behandelingen die patiënten ondergaan. Zo is er in de film een veelzeggende scène waarin een ontredderde Eugénie in een ijsbad wordt vastgezet. De misogynie is in de film overduidelijk zonder woorden. Het boek laat de vernederingen weg en beschrijft in plaats daarvan de achtergestelde positie van vrouwen zonder enige subtiliteit, inclusief een obligate (en onzinnige) opmerking over het dragen van een korset. Juist doordat het er zo dik bovenop ligt riep het boek veel minder afschuw en verontwaardiging op dan de film.
Als Eugénie een interessanter personage was, de ommekeer van Geneviève een goed beschreven ontwikkeling was en we wat meer hadden kunnen zien van het dagelijks leven in het gesticht, had dit een fantastisch boek kunnen zijn. Helaas blijft Le Bal des Folles nu steken op een middelmatige 3 sterren.