De Nachtstemmer - Maarten 't Hart (2019)

Yes, eindelijk weer een roman!

Fraaie cover ?

De bezige bij Maarten 't Hart, zijn negentiende roman alweer (ik maak hier overigens geen reclame voor een uitgeverij, mocht men dat soms denken). Mijn gemiddelde van in totaal 13 gelezen Maarten 't Hart boeken - dat worden er natuurlijk véél meer - ligt nu op 3,96; dat is hoog, maar ik heb deze schrijver dan ook hoog zitten. 'T Hart is een van die weinige mensen waar ik het eigenlijk altijd mee eens ben, de enkele keer dat dat niet het geval is weet hij het toch weer zo te brengen dat ik ogenblikkelijk van mening verander.

Gabriël Pottjewijd, een Groningse orgelstemmer, reist voor zijn werk af naar het Zuid-Hollandse Maassluis (waar anders?) en raakt allengs in de ban van een Braziliaanse schone, wiens dochter hem een helpende hand biedt bij het stemmen van het Garrels-orgel in de Groote Kerk. Het Nederlands van de Braziliaanse Gracinha is een beetje onbeholpen en Pottjewijd probeert steeds haar uitspraak te verbeteren. Dat vond ik dan weer net iets teveel van het goede. Ze vergeet steeds het woordje 'er' te gebruiken en zegt dus dingen als: 'Ik kom zo aan.' Ook wat ongeloofwaardig trouwens dat je iemand die je net hebt leren kennen al gaat lopen verbeteren. 'Nederlands is geen taal. Nederlands is een keelaandoening.' Haha, klopt wel. Bij Duitsers lijkt het dan weer net alsof die een kraai hebben ingeslikt; het geheel van Duitse klanken heeft iets boosaardigs en duisters (haha, duisters-Duitsers). Misschien vind ik het daarom ook wel zo'n mooie taal.

Foutjes in de roman: de dominee heeft het in het begin van het verhaal over een politieagent met de bijnaam 'Kippenek' en zegt daarbij: 'Als je hem ziet zul je wel begrijpen waarom.' Maar wanneer Pottjewijd de politieagent in kwestie tegen het lijf loopt wordt er over die kippenek geen woord meer gerept. En powernap, bestond dat woord in 1989 al? Prachtige namen verder als Mooiwater of Krijn Lagrauw.

Tegen het einde nog een passage waarin Pottjewijd vertelt dat hij al zijn hele leven een diepe afkeer heeft van feestvierende mensenmassa's (een afkeer die ik met hem deel) en een citaat gebruikt van Shopenhauer: Bewimpelde en bekranste schepen, kanonschoten, feestverlichting, tromgeroffel en trompetgeschal, gejuich en geschreeuw, het is allemaal het uithangbord, de aanduiding, de hiëroglief van de vreugde, zonder dat de vreugde zelf van de partij is, zij is de enige die verstek heeft laten gaan.

Hans Werkman, gepatenteerd kenner van het oeuvre van Maarten 't Hart, is in het ND van gisteren niet bepaald positief. Het orgelmotief kan zijn goedkeuring wel wegdragen, maar verder spreekt hij over "goedkope spotzucht en melige herhaling".

Tja, ik doe daar zelf niet zo moeilijk over, hoewel ik wel snap wat Hans Werkman ermee bedoelt. Heb 't gelezen zojuist, moest daarvoor wel weer wat gegevens achterlaten, heb ik altijd zo'n hekel aan.
Het is net als bij Woody Allen, die maakte vroeger ook meesterwerken, maar levert nog steeds, in mijn optiek dan hè, goede films af. Zo ook 'T Hart, die schrijft weliswaar geen boeken meer als het Woeden der Gehele Wereld of De Jacobsladder, maar ik vind het allemaal nog best aardig.
Dat grapje over sigaretten rollen van bijbelpapier is inderdaad zo oud als Methusalem , maar ik had wel het idee dat 'T Hart dat voor de eerste keer in een roman gebruikt. Daarom vond ik het ook best humoristisch, omdat ik 'T Hart bij het schrijven van het boek hoorde denken : 'O, dat grapje heb ik nooit eerder gebruikt, laat ik dat nu maar 's doen'.
Maar ik geef toe, ben wel een beetje bevooroordeeld, omdat ik hem als persoon graag mag, dus helemaal blanco ben ik niet aan dit boek begonnen.

Naarmate ik in het boek vorder bekruipt mij het gevoel het allemaal al te kennen. Niet dit verhaal, uiteraard (ik wist dat ik het voor het eerst las), eerder het sfeertje, de manier van vertellen. Ik kon maar niet bedenken waar het gevoel precies vandaan kwam, best een beetje frustrerend. En richting het einde schiet mij opeens een naam te binnen: Woody Allen (en verdomd! Die vogelvanger hierboven blijkt mij te snel af te zijn). Niet dat ik zoveel films van hem zag, maar met name Midnight in Paris had dezelfde uitwerking op me.

Het is een netjes afgebakend verhaaltje, bevolkt door karakters die op een leuke manier op het karikaturale af zijn. En dan die prettig lome, sluimerende sfeer, erg charmant. Puik geschreven boek, waar je dankzij een zekere cadans met soepele tred doorheen wandelt. Hele prettige kennismaking met het oeuvre van 'T Hart.

Midnight in Maassluis

Als er een velomobiel op had gestaan, zou ik deze cover nog hebben kunnen pruimen. Nu is ie volkomen nietszeggend, waarom geen orgel, desnoods een orgelpijp?

Ik oordeelde puur op gevoel. De kleuren en de leegte spraken me aan (nog steeds trouwens)

Ik heb blijkbaar je vraagteken verkeerd geïnterpreteerd. An sich is het natuurlijk een mooi plaatje

Dat vraagteken is mij nu ook een vraagteken

Halley, ik zag net in andere commentaren van mij ook een onbedoeld vraagteken staan, ik vermoed dat een met mijn telefoon ingevoerde emoticon later is vertaalt naar een vraagteken.

Grappig dat zoiets als een vraagteken tot een klein misverstand kan leiden. We worden geregeerd door tekens

Gewoon weer een heel amusant en (deels) origineel boek van mijn favoriete schrijver Maarten 't Hart, hoewel de reeds bewandelde paden (christendom, klassieke muziek en Maassluis) natuurlijk alom aanwezig zijn.
Ik heb het met een grote glimlach gelezen!

Dit is een leuk boek en ideaal voor op vakantie of als je zin hebt in licht leesvoer. De hoofdpersoon is weer duidelijk een alter ego van Maarten ’t Hart. Er komt spanning in het verhaal door een dreigbriefje en andere acties van iemand die niet wil hebben dat Pottjewijd met Gracinha omgaat. Ondertussen trakteert ’t Hart op details over klassieke muziek en het stemmen van orgels. Dat wordt niet te veel, zodat het boeiend blijft en niet de vaart uit het verhaal haalt. Ook de humor is in dit boek goed gedoseerd. Ik ben er een aantal keren door in de lach geschoten, wat andere schrijvers zelden veroorzaken.

De nachtstemmer – Maarten ’t Hart | Lalagè leest - lalageleest.nl

Ik begrijp de keuze voor deze omslagfoto ook niet. Het is een mooi beeld, maar heeft niks te maken met het boek. Het enige wat ik kan bedenken is dat dit het uitzicht is als Gabriel en Gracinha gaan fietsen.

De meeste populaire titels van Maarten 't Hart zijn de afgelopen paar jaar in een nieuw jasje als goedkope paperback herdrukt. Dat geldt inmiddels ook voor dit boek, dat alleen nog als paperback verkocht wordt. Bibliofielen, die voor echte 'hardcover' boeken gaan, kunnen soms nog hun slag slaan in een kringloopwinkel.
Mogelijk de laatste echte roman van 't Hart. Niet te zwaar en vol humor. Staat dikwijls nog als nieuw in de kast, zoals ik heb geconstateerd.

De nachtstemmer

Een aardig boek en niet te zwaar, deze waarschijnlijk laatste roman van Maarten ‘t Hart. Het speelt zich af rond 1988 en dat klopt dan weer met het feit dat orgelstemmer Gabriël Pottjewijd (hoe verzin je zo’n naam? - nou ja, deze komt ook echt voor in Drenthe en Groningen) zijn vrouw verloor bij het treinongeluk in Winsum op 25 juli 1980, toen twee treinen in dichte mist op elkaar reden, met 9 doden tot gevolg.

‘t Hart zorgt voor een historisch kader, zoals in vele van zijn boeken, en ook in het vervolg van het boek merken we de research van de schrijver op. Zo moet hij, niet onbekend met kerkorgels, zich goed verdiept hebben in de materie van het orgelstemmen. Hiervoor gebruikte hij o.a. het boek Orgelbouwkunde van A.P. Oosterhof en A. Bouman (1956).
De omslagfoto van het boek is van de dijk bij de Dollard in Groningen, de streek waar de orgelstemmer uit het verhaal vandaan komt.

Het verhaal is, zoals gezegd, niet al te zwaar en neigt naar een streekroman. Dat is niet erg, al vind ik dat ‘t Hart hier en daar doorslaat in de beschrijving van zijn voormalige plaatsgenoten, het kerkvolk en de handwerkslieden van Maassluis. Het karikaturale druipt ervanaf, meer nog dan in vroegere romans. En dat zorgt voor een wat onwezenlijke sfeer, vooral ook omdat de orgelstemmer zich bedient van archaïsche uitdrukkingen en woorden, die toch ook eind jaren tachtig vreemd geklonken moeten hebben. Pottjewijd komt zo over als een man uit een andere tijd.

Natuurlijk is er ook weer een dominee in het spel. Dominee Berenschot blijkt een man met moderne opvattingen. Over het bijbelverhaal van de wonderbare spijziging, zegt hij: ‘O, maar zulke verhalen moeten ook helemaal niet letterlijk genomen worden, het zijn mythen in dienst van de verkondiging’. Daarop reageert de orgelstemmer: ‘Dat hoorde ik in mijn jeugd van de kansel in de gereformeerde kerk in Heiligerlee wel anders.’ Opmerkelijk is dat dezelfde dominee voorstelt een gereformeerde aannemer die meebouwt aan een moskee ter boetedoening voor deze daad van het avondmaal te weren. Dat strookt niet echt.

Het hele boek door worden de van de schrijver bekende stokpaardjes bereden. En daarmee valt ‘t Hart onnodig in herhaling. En dat er voor de weduwnaar aan het einde romantiek wacht, zie je ook al vele pagina’s eerder aankomen en verrast niet. Het is Maassluis in het kwadraat, met de bekende ingrediënten, de haven, de klare taal, de godsdienstigheid, de afkeer van de papen en de borrel altijd op tafel. Maar dat er aardig, vlot en goed geschreven is, staat dan weer buiten kijf. Aardig is vooral het Braziliaans-Portugese thema en uiteraard ontbreekt ook de klassieke muziek niet.