menu

Hoe Gaan We Dit Uitleggen: Onze Toekomst op een Steeds Warmere Aarde - Jelmer Mommers (2019)

mijn stem
3,86 (11)
11 stemmen

Nederlands
Ideeënliteratuur

240 pagina's
Eerste druk: De Correspondent, Amsterdam (Nederland)

We stoten al meer dan honderd jaar zo veel broeikasgassen uit dat de aarde nu gevaarlijk opwarmt. Als we zo doorgaan, stevenen we af op een onleefbare planeet. Maar de grote omwenteling is begonnen. In dit boek beschrijft Jelmer Mommers een van de grootste problemen van onze tijd: klimaatverandering. Een probleem dat bij de meesten van ons vooral een gevoel van machteloosheid oproept. Ten onrechte. Want achter de nieuwsberichten over smeltende ijskappen, uitstervende diersoorten en ontkennende politici groeit een wereldwijde beweging die laat zien: onze toekomst op aarde schrijven we zelf.

zoeken in:
avatar van the Cheshire cat
Ja ik moet nou weg hoor. Dág.

avatar van the Cheshire cat
eRCee schreef:
(quote)

Dat de aarde voor een groot deel onleefbaar kan worden met veel ellende tot gevolg, daarover zal Mommers zo ongeveer de laatste persoon zijn die
Dit klinkt mij dus al als 'te laat' in de oren.

avatar van eRCee
Te laat om het te houden zoals het nu is. Maar niet te laat om de schade te beperken, sterker nog, daar moeten we alles aan doen. Of hang je het 'na ons de zondvloed'-principe aan?

avatar van the Cheshire cat
Natuurlijk moeten we daar alles aan doen, dat zeg ik ook nergens. Maar mijn geloof in de mens is niet zo sterk als bij anderen. Wat las ik op Moviemeter vanmorgen toevallig? 'Wij zijn de tumor van de wereld.'

We stevenen hoe dan ook af op iets heel catastrofaals. En nu moet ik echt weg.

avatar van ...stilte...
Ja de mens is de aarde aan het opbranden sinds de ontdekking van het vuur...hoe dit om te keren?

avatar van Lalage
4,0
eRCee schreef:
Te laat om het te houden zoals het nu is. Maar niet te laat om de schade te beperken, sterker nog, daar moeten we alles aan doen. Of hang je het 'na ons de zondvloed'-principe aan?

Dit is inderdaad precies het punt dat de schrijver van dit boek ook maakt: laten we de schade beperken!

En als je denkt: het is toch al te laat, dus ik doe niks, dan vind ik dat best wel een slechte smoes. Maar dat heeft vast ook erg met je wereldbeeld en mensbeeld te maken. Het interessante aan dit boek vind ik dat daar ook op wordt ingegaan. Gewoon allemaal lezen dus! Je mag mij mailen als je het e-book wilt. Het is een verzameling van artikelen op de Correspondent, dus je kunt ook daar de stukken van Jelmer Mommers lezen.

avatar van ...stilte...
Ik heb de voetafdruk van een Afrikaan, maar dat is vanwege een levensstijl waar ik me goed bij voel...rampen zijn onvermijdelijk vrees ik.

avatar van ...stilte...
Vandaag is het, vroeger dan ooit, Earth Overschoot Day.

avatar van Sol1
Sol1 (crew)
eRCee schreef:
Mag dit argument een keer in de prullebak aub? De klimaattieners die eten bestellen bij de Mac (zie je wel, zijn geen idealisten!), ....


Voor mij is het geen argument, maar een constatering. Ik gebruik doelbewust zestig tot zeventig procent minder energie dan anderen in een vergelijkbare situatie en zorg er voor minder te vervuilen, maar krijg desondanks een zekere ergernis mee van personen die aan een ander preken wat ze zelf nalaten. Dat geldt voor die klimaattieners, maar zeker voor die genoemde groene politieke leider.
Met hun gedrag zorgen ze voor 'reactance' bij anderen...

avatar van eRCee
Die ergernis kan best begrijpelijk en zelfs terecht zijn soms, maar als argument blijft het een drogreden.

Overigens vind ik het vrij ver gaan om een mening te hebben over het aantal kinderen van iemand tegen het licht van zijn politieke overtuiging. Er kunnen tientallen redenen zijn om een derde kind te krijgen, waaronder ook hele valide redenen (of het kan ook gewoon een ongelukje zijn), net zoals voor iemand anders die ene vliegreis naar Australië heel belangrijk kan zijn. Niemand kan in zijn eentje het klimaat redden. En niemand kan volledig klimaatneutraal leven. Het is voor iedereen een balans tussen enerzijds het leven ten volle benutten en anderzijds rekening houden met de impact die dit heeft. Om dan iemand af te serveren op één punt, tsja, voor mij wringt dat (maar het past wel in de sfeer waarbij politici aan de linkerkant van het spectrum aan hogere maatstaven worden gehouden dan die aan de rechterzijde, het zij zo).

avatar van the Cheshire cat
Lalage schreef:
En als je denkt: het is toch al te laat, dus ik doe niks, dan vind ik dat best wel een slechte smoes.

Ja, dat kan andersom ook gezegd worden; het is nog niet te laat, dus waar zal ik me druk om maken. Pessimisme leidt m.i. sneller tot activisme dan altijd maar weer zo'n positieve instelling. Ik ken dierenactivisten, mensen die echt de straat op gaan, dus niet mensen die zich al activist noemen als ze een cavia in huis hebben (van de week hoorde ik Philip Freriks in De Slimste Mens zeggen - nu weet ik niet zeker of het sarcastisch bedoeld was of niet, maar ik denk het wel - dat Jort Kelder een dierenactivist is 'omdat hij vegetariër is':|) die behoorlijk pessimistisch zijn als het gaat om de natuur en de toekomst van de planeet.

En verder kan ik heel goed begrijpen dat mensen zich ergeren aan klimaatjongeren die bij McDonalds een hamburger zitten te eten. Of Leonardo DiCaprio die van hot naar her vliegt: in Cannes in zijn prive-vliegtuig stapt om in New York een green award in ontvangst te nemen en vervolgens weer terugvliegt. Irriteert mij ook enorm. Prima dat men daar wat van vindt en zegt; de kritiek daarop zet mensen namelijk ook weer aan het denken.

avatar van Theunis
4,0
Gebeurtenissen van historische betekenis en van buitengewoon belang voor de mensheid, of het nou immense rampen zijn of taferelen van uitzonderlijk geluk, komen zelden uit het niets. Zelden komen ze onaangekondigd. Er is altijd wel iemand die het noodlot ziet aankomen, iemand met een vooruitziende blik, iemand die de signalen oppikt. Het vervelende is dat we, als mensheid, diegene vaak pas naderhand kunnen aanwijzen. Of misschien treffender: durven aanwijzen. Er zijn voorbeelden te over, de een wezenlijker dan de ander: de kernramp van Chernobyl, de Watersnoodramp, de zaak Armstrong, de opkomst van het nationaal socialisme en de daaropvolgende Holocaust. Pas na afloop, als het kwaad geschied is, kan het hele verhaal geschreven worden, is het opeens duidelijk wie goed was en wie als de geschiedenisboeken ingaat als de schuldige.

In realiteit is het nooit zo simpel om aan te wijzen wie het gelijk aan zijn zijde heeft. In de alledaagse werkelijkheid hangt alles nauw met elkaar samen en rolt het verhaal zich uit door de acties van individuen die de waarheid gezamenlijk bepalen. Karl Ove Knausgård wijdt in Vrouw, zijn laatste boek uit de Mijn Strijd-reeks, bijna driehonderd pagina’s aan het leven van Hitler totdat hij de macht kreeg. Met de wetenschap van nu kunnen we nauwelijks nog objectief kijken naar de jonge man die een monsterlijke Führer zou gaan worden. Maar Knausgård doet een poging en schetst het beeld van een ongelukkige jongeman die in een context leeft waarin er door een ongelukkige samenloop van omstandigheden ruimte ontstaat voor het beest wat hij zou gaan worden. Alleen door hem op deze manier weer menselijk te maken, door haarfijn te kijken naar wat hem tot zijn wandaden dreef, door op deze manier te erkennen dat het in de toekomst weer zou kunnen gebeuren, kunnen we mogelijk een nieuwe tiran voorkomen.

Ook nu is er onrust. Velen konden nauwelijks geloven dat Trump president van de Verenigde Staten zou kunnen worden, zelfs op de dag van de verkiezingen was menigeen ervan overtuigd dat hij nooit zou kunnen winnen. We zijn vergeten te luisteren naar de signalen die er zijn. Geert Mak zei in een interview onlangs dat Trump het slechts het resultaat is van onze eigen fascinatie met narcisme. Oftewel: je kunt de leider niet los zien van de tijdsgeest. Wat heeft dit allemaal met dit boek over klimaatverandering te maken, zul je je afvragen. Wel, alles. Ik zal proberen uit te leggen waarom en daarin begin ik bij mezelf.

Jaren geleden, in 2006, sloeg dankzij Al Gore de ongemakkelijke waarheid bij mij in als een bom. Nooit eerder had ik me zorgen hoeven maken over de opwarming van de Aarde, maar ineens hadden we er een immens probleem bij. Door het fantastische werk van David Attenborough en de BBC is steeds vaker de desastreuze impact van klimaatverandering op de natuur zichtbaar. Inmiddels is klimaatverandering een, vergeef me mijn woorden, hot issue. Je kunt geen krant openslaan, geen nieuwssite openen of je stuit op nieuws over de opwarming van onze Aarde. En, zoals dat gaat bij een veelvoud aan informatie, wordt je je er zo mee om de oren geslagen dat het je bijna verdoofd met als gevolg dat je niet weer waar je moet beginnen als je je erin wilt gaan verdiepen. Daarbij komt dat we in een snelle wereld van oneliners leven, een wereld van likes, feelgood en instant pleasure waar nauwelijks ruimte is óm je echt te verdiepen in een complex onderwerp als ons veranderde klimaat. En dan is er dat inmiddels eeuwenoude, permanente geloof in de Vooruitgang, nu vertegenwoordigd in de kracht van de vrije markt en bovenal in de wetenschap dat we als mens in staat zijn om de natuur naar onze hand te zetten. We zien onszelf hierbij vertegenwoordigd door optimistische politici als Trump die met een positieve boodschap de opwarming van de Aarde zelfs durven en kunnen ontkennen of bagatelliseren. Sterker nog, de wetenschappelijke waarheid staat wereldwijd ter discussie omdat mensen het er gewoon niet mee eens zijn. En ze komen er mee weg! Ik ben vast niet de enige die zich aan de huidige tijdsgeest irriteert, maar ik moest voor het lezen van dit boek erkennen dat ik zelf deelgenoot ben. Ook ik kende de mogelijke gevolgen en de schrijnende situatie onvoldoende.

Het eerste hoofdstuk was daarom ook om depressief van te worden. Ik keek naar mijn onschuldige, spelende kinderen en was me opeens pijnlijk bewust dat zij de zorgeloze tijd waarin hun grootouders en ouders nu nog leven hoogstwaarschijnlijk niet gaan meemaken. Om terug te komen op het begin: Jelmer Mommers zou best eens een van de mensen kunnen zijn die een noodlot zien aankomen. Hij stelt heel duidelijk: we gaan een hittetijd tegemoet. We kunnen alleen de schade nog beperken. Mocht je, doordat stompzinnige politici je nog zand in de ogen hebben gestrooid of dat je je er gewoon nog niet zo in hebt verdiept, nog twijfelen aan klimaatverandering en de noodlottige rol hierin van de mens, dan zul je tijdens het lezen van de eerste hoofdstukken ervaren hoe het is als de grond onder je voeten weg wordt geblazen. Maar het boek staat vol openbaringen waar we ons allen bewust van zouden moeten zijn als we onze planeet willen beschermen. Zo waarschuwden de eerste mensen in 1850 al dat we voorzichtig met de natuur moesten omgaan, dat er een balans is tussen alles wat leeft en dat we daar respect voor zouden moeten hebben. Zo wordt maar weer eens genoemd dat ook de vervuilers al decennia weten hoeveel schade ze aanrichten. Al in de jaren ’60 van de vorige eeuw wisten oliemaatschappijen dat ze schade toebrachten aan het milieu. Mommers toont maar weer eens dat het probleem van CO₂ in de atmosfeer ons eeuwenlang zal blijven achtervolgen. En dan is er nog dit feitje: “Trump (…) heeft een muur van grasbalen laten bouwen aan de rand van zijn Ierse golfbaan. Om het steeds hoger kruipende zeewater tegen te houden. In de bouwaanvraag verwees Trumps golfbedrijf expliciet naar wetenschappelijk studies over de wereldwijde opwarming en stijgende zeespiegel”.

Mommers beschrijft vervolgens twee scenario’s voor de situatie in 2050. Het eerste is een gruwelijk scenario, eentje die angstvallig realistisch overkomt en lijkt op de situatie van nu, maar dan on steroids. “De samenleving onder hoogspanning.” Nee, er zullen zich geen apocalyptische taferelen voordoen. De Aarde zal niet zó snel vergaan. Doomsday zal nog lang niet komen. Wat dan wel? De vluchtelingencrisis van nu is een lachertje bij wat er gaan komen. Zomers zullen er vele doden kunnen vallen door de hitte. Extreme weersomstandigheden van nu zullen ieder jaar intensiveren. Nederland zou een regenseizoen kennen. Vele diersoorten zullen uitsterven. Moet ik nog verder gaan? Maar voordat je je meteen aan je testament begint, Mommers heeft ook een optimistisch scenario geschreven. Hierbij zijn het met name de technologische ontwikkelingen die een rol zullen spelen. Welk scenario is het meest aannemelijk? Dat is Afhankelijk van de keuzes die wij in de komende periode gaan maken.

Waar veel boeken stoppen, bij het inkaderen van het probleem, gaat Mommers door. Hij biedt mogelijke oplossingen. En hij raakt hierbij een aantal sterke punten. Zo spuugt hij op klimaatbeleid dat veelal wordt gevoerd: er zit geen visie achter. “De enige boodschap die we nu voortdurend horen is dat er iets gaan verdwijnen. Niet omdat het leuk is, maar omdat het moet, omdat Nederland anders onder water komt te staan. Dat is geen aantrekkelijk perspectief”, zegt de schrijver. “Dat is wanhoop.” We hebben een nieuw verhaal nodig en een duidelijk “nee” tegen de huidige, gevaarlijke weg. Er zijn volgens Mommers een miljoen goede redenen om te kiezen voor “het groene toekomstverhaal”. Hij schetst er vele en ze klinken heel aannemelijk en bovenal zijn ze positief. Daar ligt een oplossing zodat het politieke speelveld niet kan worden gekaapt door een de ontkenning. Want hoe gemakkelijk is het om te zeggen dat klimaatverandering een leugen is? En hoe fijn is het om dat iemand te horen zeggen? Dan hoef je je opeens geen zorgen meer te maken. Maar dat is niet het eerlijke verhaal. Er is wel een probleem, maar er zijn oplossingen, zegt Mommers. Oplossingen waar iedereen van kan profiteren, ook de grote bedrijven die nu nog in een impasse zitten en afhankelijk zijn van fossiele brandstoffen. Maar Mommers is ook realistisch en schetst duidelijk waarom het voor deze partijen, ook al willen ze graag, lastig is om de transformatie te maken. Ze hebben daarbij overheden nodig en ook consumenten die keuzes maken.

Het boek wordt in stijl afgesloten door af te rekenen met twaalf gangbare misverstanden en onwaarheden die vaak naar voren komen in klimaatdebatten. Een voorbeeld: “Het klimaat verandert altijd, dus de huidige opwarming is niet erg.” Mommers: “Dat is alsof je je auto in de fik steekt en daarna zegt dat de temperatuur van de motor weleens eerder is veranderd.” Bam! Nog eentje dan: “Geld uitgeven aan klimaatbeleid is zonde: wat als het meevalt met die opwarming?” De reactie: “De betere vraag is: wat als het tegenvalt? Dan hebben we geen tweede planeet.” Bam!

Ik kan nog veel meer woorden aan dit boek vuil maken. Laat ik dat niet doen. Misschien ben je al afgehaakt. Was er niet die instant pleasure en nam je genoegen met een snelle like. Laat me de cirkel nog wel even rondmaken. Hoe gaan we dit uitleggen, luidt de titel. Om maar eens voor mezelf antwoord te geven: na het lezen van dit boek moet ik mijn verantwoordelijkheid nemen. Mommers bood daarvoor ook oplossingen (eet minder vlees, bekijk je pensioenfonds kritisch etc.). Maar ook dit: ik ga over dit boek praten, ik schrijf er nu over en ik hoop dat jij hierover leest. Ik blijf me verdiepen, ik blijf luisteren naar diegene die denken dat ze het noodlot zien naderen. Ik wil niet alleen achteraf kunnen verklaren hoe de rampen die zich steeds meer gaan voltrekken hebben kunnen gebeuren. Ik wil doen wat in mijn macht ligt en ik wil zeker geen schuldige zijn. Daarvoor is de Aarde en de toekomst van mensheid mij te kostbaar.

avatar van HankMoody
eRCee schreef:
Mag dit argument een keer in de prullebak aub? De klimaattieners die eten bestellen bij de Mac (zie je wel, zijn geen idealisten!), journalist Mommers die een positief klimaatboek uitbrengt (slecht voor het milieu!), activist Klein die voor lezingen de wereld over vliegt (hypocriet!), altijd zijn er wel weer wijsneuzen die dat aangrijpen om het inhoudelijke punt uit de weg te gaan onder het mom van 'we zijn allemaal even slecht, dus ik hoef lekker niks te veranderen in m'n leven'. Het is een drogreden. Punt.


Het is alsof je nou zegt dat je daar geen kritiek op mag hebben. Het argument dat een boek schrijven slecht is voor het milieu heb ik nooit gehoord en dat is inderdaad een drogreden want boeken worden toch wel geschreven. De media doet over die klimaattieners alsof het gigantische helden zijn die 'iets' opofferen en idealistisch zijn en dat is allemaal onzin. Het lijkt wel alsof iedereen vergeten is, hoe het is om een tiener te zijn. Tieners doen er alles aan om maar niet naar school te gaan en inderdaad als ze dan allemaal een telefoon hebben en bij de Mcdonalds eten dan geven inderdaad het slechte voorbeeld. Dan zeggen ze eigenlijk eigenlijk dat ze dingen opgelost wil zien worden, terwijl ze zelf helemaal niks veranderen aan hun gedrag. Tieners zeggen op alles: weet ik veel! Ben je vergeten hoe tieners zijn of verkoop je hier een geidealiseerd beeld van de mens?

avatar van Pecore
Het gaat er meer om dat de argumenten van de tieners niet meer geldig zijn zodra ze iets bij de McDonalds bestellen. En dat is natuurlijk volslagen kul. En heel erg flauw.

avatar van HankMoody
Pecore schreef:
Het gaat er meer om dat de argumenten van de tieners niet meer geldig zijn zodra ze iets bij de McDonalds bestellen. En dat is natuurlijk volslagen kul. En heel erg flauw.


Het lijkt anders wel op een gezellig dagje uit niet? Drum n bass muziekje erbij. Nou ja alleen maar omdat er Drum n bass muziek bij zit wil niet zeggen dat de argumenten niet meer geldig zijn. Jointje erbij. Alleen maar omdat er McDonalds, Drum n bass muziek, en joints bij zijn wil niet zeggen dat hun argumenten niet meer geldig zijn Ik lach om mijn eigen grap terwijl het onderwerp 'het einde van de wereld' is.

Maar dan ben je het er wel mee eens:

A. Tieners toch alles doen zodat ze maar niet naar school hoeven en dus is het een soort facade en heel veel mensen doen net alsof het dat niet is. Helden schreef een krant

B. Deze tieners eigenlijk alles willen. Ze willen gewoon dat het opgelost wordt maar ze willen geen opofferingen maken.

Als je de wereld wil verbeteren dan begint dat bij jezelf zodat je anderen inspireert om ook beter te worden. Heel simpel zouden ze filmpjes kunnen maken dat ze met prikkers afval opruimen in hun vrije tijd maar dat gebeurt niet want tjah vrije tijd enzo plus daar kun je heel moeilijk kritiek op hebben lijkt me

avatar van Pecore
Prima analyse van het karakter van de tiener, zal in veel gevallen aardig kloppen (dit afdoen als veredeld spijbelaarsfeestje vind ik veel te kort door de bocht). Maar het gaat niet over wat zij proberen onder de aandacht te brengen. Dat de stellingname van tieners afkomstig is, zou niet terzake moeten doen. Of in ieder geval veel minder nadrukkelijk.

De zwaarlijvige, patatvretende diëtist kan jou prima een gezond dieet voorschrijven. Zou dat moeten kunnen althans.

avatar van Lalage
4,0
Dat tieners allemaal het liefst niet naar school willen, daar geloof ik niks van. In elk geval ging ik als tiener wel graag naar school en werkte er hard voor. Ook dacht ik in goed of fout, zwart of wit. Daarom vind ik het logisch dat tieners zich zo radicaal inzetten voor het klimaat. Als je ouder wordt, ga je genuanceerder denken. Dat heeft niet altijd voordelen, want je wordt er ook slapper door. Je zult je minder snel inzetten voor je idealen. Ik ben trots op de tieners die zich met deze zaak van levensbelang bezighouden.

Het is altijd makkelijker om te zeggen wat er niet goed gaat dan hoe het dan anders moet. Maar daar hebben diverse volwassenen genoeg ideeën over. In dit boek laat Jelmer Mommers zien dat de ontwikkelingen heel hard gaan en dat we samen kunnen zorgen dat de kantelpunten niet worden bereikt, zodat deze aarde leefbaar blijft voor mensen, dieren en planten. Het is niet zo zwart-wit, er gebeurt al heel veel, er kan alleen nog wel een tandje bij.

Ik heb goede hoop dat mensen zich steeds meer bewust worden van deze essentiële kwestie. Om maar een voorbeeld te noemen: als ik een jaar of vijf geleden uit eten ging, moest ik tevoren contact opnemen met het restaurant om uit te leggen wat mijn veganistische dieet inhield. Nu hebben veel eetgelegenheden wel een veganistische optie op de kaart en elke kok weet wat het betekent. Dat is toch geweldig. Laten we dus niet alleen zeuren over die tieners die je confronteren met de noodzaak om je leefstijl te veranderen, maar ook blij zijn met wat er gebeurt en meehelpen om dit in een stroomversnelling te brengen.

avatar van Ted Kerkjes
Ted Kerkjes (moderator)
HankMoody schreef:
De media doet over die klimaattieners alsof het gigantische helden zijn die 'iets' opofferen en idealistisch zijn en dat is allemaal onzin. Het lijkt wel alsof iedereen vergeten is, hoe het is om een tiener te zijn.
Wat een onzin. In de eerste plaats zijn er veel kinderen die graag naar school gaan, al zouden ze dat misschien niet ruiterlijk toegeven. (Voor veel scholieren speelt het grootste deel van het sociale leven op school af, lijkt me.)
Bovendien moesten veel van die scholieren zelf met het OV naar Den Haag, wat allemaal tijd en geld kost (middelbare scholieren hebben immers geen gratis OV). Verder waren veel scholieren aanzienlijk later thuis dan wanneer ze "gewoon naar school" waren gegaan, dus ze hebben veel vrije tijd 'opgeofferd'.
Dus ik ben het absoluut niet met je eens dat al die scholieren enkel uit eigenbelang zijn gaan demonstreren.
Tieners doen er alles aan om maar niet naar school te gaan en inderdaad als ze dan allemaal een telefoon hebben en bij de Mcdonalds eten dan geven inderdaad het slechte voorbeeld.
Los van het idiote beeld dat je schetst, houdt jouw argument wat mij betreft geen steek.
Om gelijk te hebben hoef je niet het goede voorbeeld te geven. Hypocrisie doet niets af aan het argument an sich. Dat was volgens mij ook eRCees punt, dat ik volkomen onderschrijf.

avatar van HankMoody
Pecore schreef:
De zwaarlijvige, patatvretende diëtist kan jou prima een gezond dieet voorschrijven. Zou dat moeten kunnen althans.


Dit is dus voor mij een komediesketch en daar kun je vragen bijstellen inderdaad. Zit die persoon daar dan wel op de goede plaats? De gestreste yogaleraar, de suïcidale levenscoach, de versiercoach die maagd is etc. etc. Ik denk niet dat die mensen daar op de goede plaats zitten. Ik was gestopt met roken en begon artikelen daarover op te zoeken en toen kwam ik artikel tegen van een dokter die echt aandrong dat je moet stoppen met roken. Die daar echt op aandrong en aan het einde van het artikel bleek dat die dokter zelf rookt. Wat zit hij nou dan te preken als het hem zelf niet eens lukt?

avatar van HankMoody
Lalage schreef:
Dat tieners allemaal het liefst niet naar school willen, daar geloof ik niks van. In elk geval ging ik als tiener wel graag naar school en werkte er hard voor. Ook dacht ik in goed of fout, zwart of wit. Daarom vind ik het logisch dat tieners zich zo radicaal inzetten voor het klimaat. Als je ouder wordt, ga je genuanceerder denken. Dat heeft niet altijd voordelen, want je wordt er ook slapper door. Je zult je minder snel inzetten voor je idealen. Ik ben trots op de tieners die zich met deze zaak van levensbelang bezighouden.

Het is altijd makkelijker om te zeggen wat er niet goed gaat dan hoe het dan anders moet. Maar daar hebben diverse volwassenen genoeg ideeën over. In dit boek laat Jelmer Mommers zien dat de ontwikkelingen heel hard gaan en dat we samen kunnen zorgen dat de kantelpunten niet worden bereikt, zodat deze aarde leefbaar blijft voor mensen, dieren en planten. Het is niet zo zwart-wit, er gebeurt al heel veel, er kan alleen nog wel een tandje bij.

Ik heb goede hoop dat mensen zich steeds meer bewust worden van deze essentiële kwestie. Om maar een voorbeeld te noemen: als ik een jaar of vijf geleden uit eten ging, moest ik tevoren contact opnemen met het restaurant om uit te leggen wat mijn veganistische dieet inhield. Nu hebben veel eetgelegenheden wel een veganistische optie op de kaart en elke kok weet wat het betekent. Dat is toch geweldig. Laten we dus niet alleen zeuren over die tieners die je confronteren met de noodzaak om je leefstijl te veranderen, maar ook blij zijn met wat er gebeurt en meehelpen om dit in een stroomversnelling te brengen.


Iedere school of iedere klas heeft ook een Lalage natuurlijk. Maar in zijn algemeenheid en ik heb echt heel veel op school gezeten is het een ontzettend ongeïnspireerde boel met ongeïnspireerde leraren. Ik heb letterlijk 1 leraar gehad van de 30 of 50 misschien in totaal die mij wel inspireerde. Voor de rest een hoop gezucht en geklaag en een plan van aanpak om zo min mogelijk te doen om een 6 te halen. Ik houd van leren maar ik houd niet van school. Ik eis misschien veel van het leven. Ik wil niet dat school iets is, waarbij mensen alleen maar uitkijken naar het weekend of vakantie. In mijn ogen moeten mensen uitkijken naar de maandag om weer te leren. Hoge eisen misschien maar zo ben ik. En zo geldt dit ook voor het werk. Ik zie vrij veel mensen die alleen maar uitkijken naar het weekend of vakantie.

Ik vind dat tieners zich helemaal niet bezig moeten houden hiermee. Ze moeten gewoon tieners zijn. Ik zie volwassen die deze zaken afschuiven op tieners en daar ben ik het al niet mee eens. Hebben ze niet genoeg aan hun teenage angst?

Ik heb het over het mediabeeld dat gecreëerd wordt en de manier waarop er over gepraat wordt. Het is een façade in mijn ogen. Ik vind het beschamend van volwassenen dat ze dit afschuiven op kinderen. Absoluut beschamend. Als je ouder wordt dan wordt je softer? Is dat echt zo of wordt dat je ook aangepraat en laat je het dan daarbij zitten.

Mijn vriendin is vegan en ik ben dus ook behoorlijk vegan en ja er is overal goed vegan eten. Ik heb niet echt een idee waar de tieners mij mee confronteren. Ik heb het gevoel dat het een dagje uit is of een festival is. Mag dat niet gezegd worden? Er wordt een geïdealiseerd beeld gecreëerd in mijn ogen.

76% van klimaatverandering komt door bedrijven en 24% door de mensen heb ik gehoord maar klinkt wel logisch. Dus ook al zou die 24% heel hard hun best doen dan zal het nog niet genoeg zijn.

avatar van HankMoody
Ted Kerkjes schreef:
(quote)
Wat een onzin. In de eerste plaats zijn er veel kinderen die graag naar school gaan, al zouden ze dat misschien niet ruiterlijk toegeven. (Voor veel scholieren speelt het grootste deel van het sociale leven op school af, lijkt me.)
Bovendien moesten veel van die scholieren zelf met het OV naar Den Haag, wat allemaal tijd en geld kost (middelbare scholieren hebben immers geen gratis OV). Verder waren veel scholieren aanzienlijk later thuis dan wanneer ze "gewoon naar school" waren gegaan, dus ze hebben veel vrije tijd 'opgeofferd'.
Dus ik ben het absoluut niet met je eens dat al die scholieren enkel uit eigenbelang zijn gaan demonstreren.
(quote)
Los van het idiote beeld dat je schetst, houdt jouw argument wat mij betreft geen steek.
Om gelijk te hebben hoef je niet het goede voorbeeld te geven. Hypocrisie doet niets af aan het argument an sich. Dat was volgens mij ook eRCees punt, dat ik volkomen onderschrijf.


Ik ben het eens dat school zorgt voor sociale contact maar dat is niet de kern van wat school moet zijn natuurlijk. Zo beschreef ik school altijd. Een soort kroeg waar iedereen Fristi drinkt.

Ik vind alles wat jij als opoffering beschrijft echt heel decadent. Ik kan moeilijk geloven dat jij wat hier opschrijft dat jij dat echt als een opoffering ziet... Treinkaartjes worden waarschijnlijk ook gewoon betaalt door hun ouders natuurlijk en alsnog is het gewoon gezellig om de trein te pakken en met zijn allen naar een soort festival te gaan. Wat een verwende, verwaande decadentie. En anders zitten ze thuis alleen achter een tablet naaktfoto's naar elkaar te sturen

Het is ook niet zozeer eigenbelang maar het beeld dat geschetst wordt is een soort façade. Nogmaals mijn mening is dat tieners gewoon tieners moeten zijn en zich niet moeten bezighouden met deze zaken want ze zijn al gestrest genoeg ook en ze hebben genoeg te doen verder.

Misschien dat hypocrisie voor jou niet belangrijk is maar voor mij is dat wel heel belangrijk. En als je iets voor elkaar wil krijgen moet dat op een oprechte en eerlijke manier gebeuren wil je dat goed aanpakken. In jou ogen maakt dat niet uit en dat vind ik behoorlijk raar. Ik heb nog nooit iemand horen zeggen dat hypocrisie geen probleem is tenzij die persoon zelf hypocriet is.

Ik geloof in een wereld waarin iedereen vrijuit kan spreken over alle zaken zonder dat je die persoon afschildert als idioot of wat hij/zij zegt als onzin. Niet alleen kom jij dan over als een unlikeable persoon maar het weerhoudt andere mensen weer ervan om te spreken omdat ze niet als idioot willen worden weggezet. Overigens zul je met zo'n taalgebruik nooit de ander overtuigen maar de ander zal zich juist meer verzetten tegen hetgeen wat jij verkondigt want mensen zijn redelijk trots. Ik geloof ook dat wanneer iemand als ik echt onzin verkondig of een idioot beeld schets, dat je het dan eerder links laat liggen omdat het zo idioot is of zoveel onzin is maar omdat je er op reageert en ergens lijk je er door geraakt te zijn in je gevoel, zeg ik toch iets wat lijkt op de waarheid. Ik kan je het boek how to win friends and influence people aanraden om beter te leren communiceren.

avatar van HankMoody
Overigens wil ik dit boek gaan lezen hoor al heb ik nog een aardige stapel boeken liggen hier! Maar een discussie jongens/meisjes en het uitwisselen van ideeën moet in mijn ogen altijd kunnen. Dat is iets wat ik belangrijk vind en wanneer mensen snel roepen dat iets niet gezegd mag worden dan reageer ik daarop. Overigens heb ik ook een diep gevoel van binnen dat als ik hypocrisie zie, dat ik daar naar moet wijzen. Ik weet niet waarom ik dat heb maar dat heb ik al sinds ik een kind ben.

avatar van eRCee
Ik begrijp niet goed naar welke kant je de discussie probeert te bewegen? Het is een feitelijke constatering dat het niet luisteren naar het inhoudelijke punt vanwege vermeend hypocriet gedrag van degene die dat punt naar voren brengt in de argumentatieleer een drogreden is. En omdat deze drogreden nogal vaak opduikt, heb ik dat willen aankaarten.

Het probleem van dit soort drogredenen is dat ze gebruikt worden om de discussie een andere kant op te bewegen, waardoor er niet meer over het inhoudelijke punt gepraat wordt. Dat zie je ook hier gebeuren. De Republikeinse partij is bijvoorbeeld een meester in deze strategie. Er zijn allerlei groepen die er veel belang bij hebben dat er geen publiek debat op inhoud wordt gevoerd maar dat mensen elkaar de maat gaan nemen.

En verder, ondanks dat het er dus niet toe doet, lijkt het me niet dat de meerderheid van de scholieren destijds naar de Mac is gegaan, dat waren er waarschijnlijk maar een paar procent. Misschien heb je ook wat aan het voorbeeld van Greta Thunberg, die per zeilboot naar New York is gevaren voor het toespreken van de VN. Daar kan je natuurlijk ook allerlei cynische oordelen op plakken, maar doe het haar eerst maar eens na.

avatar van Ted Kerkjes
Ted Kerkjes (moderator)
HankMoody schreef:
Ik ben het eens dat school zorgt voor sociale contact maar dat is niet de kern van wat school moet zijn natuurlijk.
Ik had het ook niet over wat school moet zijn, maar over wat school in de praktijk is. En ik heb zelf de indruk dat veel scholieren in de praktijk niet eens zo'n hekel aan school hebben, al is het maar omdat ze daar hun vrienden zien, of om zich tegen het systeem te verzetten. Maar goed, het is allemaal maar speculatie en hier gaat de discussie ook eigenlijk niet over.
Ik vind alles wat jij als opoffering beschrijft echt heel decadent.
Mijn voorbeelden waren niet zozeer als 'illustraties van opoffering' bedoeld, maar meer als nuance van het beeld dat jij in mijn ogen schetste: jij schilderde de scholieren af als lamlendige spijbelaars, maar ik probeerde eigenlijk duidelijk te maken dat ik denk dat de klimaatscholieren wel wat meer zijn dan dat, al is het maar omdat ze de moeite hebben genomen om naar Den Haag te gaan. Als ze enkel en alleen hadden willen spijbelen, hadden ze de moeite niet hoeven te doen. Het was dus bedoeld om jouw beeld van de scholieren te nuanceren.
Ik zie die zaken niet zozeer als opofferingen, maar van mij hoeven activisten of demonstranten dan ook niet per se opofferingen te doen om hun punt te maken.
Nogmaals mijn mening is dat tieners gewoon tieners moeten zijn en zich niet moeten bezighouden met deze zaken want ze zijn al gestrest genoeg ook en ze hebben genoeg te doen verder.
Tieners zijn ook gewoon mensen die zich zorgen maken over van alles. Het zijn mensen die ook maar eenmaal op deze planeet wonen en zich dus ook best mogen bemoeien met wat hier gebeurt. Ik ben blij als tieners zich zo engageren. De jeugd is de toekomst, maar als die toekomst zorgbarend is, is het niet gek als de jeugd activistisch wordt.
Ik heb nog nooit iemand horen zeggen dat hypocrisie geen probleem is tenzij die persoon zelf hypocriet is.
Als een roker tegen een andere roker zegt dat stoppen met roken beter is voor de gezondheid, heeft die roker gewoon gelijk, ondanks de hypocrisie. Lijkt me toch vrij logisch.
Ik kan je het boek how to win friends and influence people aanraden om beter te leren communiceren.
Je geeft aan dat je mij brutaal of unlikeable vindt, terwijl jij zelf in jouw bericht mij persoonlijk aanvalt door te suggereren dat ik zelf ook wel een hypocriet persoon zal zijn. Over hypocrisie gesproken

avatar van HankMoody
eRCee schreef:
Ik begrijp niet goed naar welke kant je de discussie probeert te bewegen? Het is een feitelijke constatering dat het niet luisteren naar het inhoudelijke punt vanwege vermeend hypocriet gedrag van degene die dat punt naar voren brengt in de argumentatieleer een drogreden is. En omdat deze drogreden nogal vaak opduikt, heb ik dat willen aankaarten.

Het probleem van dit soort drogredenen is dat ze gebruikt worden om de discussie een andere kant op te bewegen, waardoor er niet meer over het inhoudelijke punt gepraat wordt. Dat zie je ook hier gebeuren. De Republikeinse partij is bijvoorbeeld een meester in deze strategie. Er zijn allerlei groepen die er veel belang bij hebben dat er geen publiek debat op inhoud wordt gevoerd maar dat mensen elkaar de maat gaan nemen.

En verder, ondanks dat het er dus niet toe doet, lijkt het me niet dat de meerderheid van de scholieren destijds naar de Mac is gegaan, dat waren er waarschijnlijk maar een paar procent. Misschien heb je ook wat aan het voorbeeld van Greta Thunberg, die per zeilboot naar New York is gevaren voor het toespreken van de VN. Daar kan je natuurlijk ook allerlei cynische oordelen op plakken, maar doe het haar eerst maar eens na.


Volgens mij is het op de man spelen een drogreden en valt hypocrisie daarbuiten. En als dat niet zo is en ik en veel mensen irriteren zich aan hypocrisie dan wil dat ook niet zeggen dat je daar dan niks over kan zeggen. Perceptie is ook heel belangrijk, vooral in deze gevoelige tijden waarin alles polariserend is en beide kanten alles met een vergrootglas bekijken maar ook door technologie natuurlijk.

In ben een niet stemmer. In Amerika heb je een systeem dat bestaat uit 2 partijen. Dat is een absoluut idioot en onintelligent systeem. Het is niks meer dan PSV - AJAX. Ik begrijp jou zorgen dat er een grote tendens is aan de conservatieve kant over het ontkennen van het klimaat probleem maar dat is geen reden voor censuur wat je dan weer ziet aan de democratische kant, die roepen op tot censuur. Hun spelen weer een ander spel waarbij iedereen die een andere mening heeft een fascist of racist of een nuttige idioot van Poetin is. Ook een hersenloze, stompzinnige simplistische activiteit waar ik niet aan mee doe. Het is niet dat ene partij beter is dan de ander want beide zijn ze schuldig aan immorele activiteiten. Ik ga niet met jou uitpluizen welke van de 2 dan toch beter is of wie waar meester in is.

Er is nog steeds geen inhoudelijk debat en dat ga je ook echt niet voeren met klimaat tieners en Greta. Greta en haar zeilboot is een grote PR stunt. Niks meer, niks minder. Ik ken iemand met asperger en holy shit wat doen jullie Greta aan! Weer volwassen mensen die als klapvee fungeren en een kind moet het weer oplossen. Volwassen mensen worden kinderen en kinderen worden volwassenen. Dit is erg, erg slecht voor haar welzijn. Ik sta hier niet alleen in, er is ook een psycholoog die hier over schrijft. Erg beschamend vind ik hoe de media als hyena's Greta gebruiken voor politieke doeleinden.

Greta doet eigenlijk ook helemaal niks en haar praatjes doen mij helemaal niks. Waarom hebben we het niet over iemand die wel iets doet, zoals: Boyan Slat. Daar ben ik dan heel enthousiast over maar daar hebben we het niet over. We hebben niet over iemand die daadwerkelijk iets doet en zich inzet en wellicht ook banen creëert maar we hebben het over Greta die symbolisch op een zeilboot zit. En de media maakt zich schuldig aan de cynische opmerkingen die mensen over haar maken want de media maakt dingen groter dan ze zijn. Ze geven niks maar dan ook niks om haar gestel of gezondheid. Ze geven absoluut niks om haar.

Als we gaan hebben over cynisme dan weet ik dat vroeger in de jaren 80 of 70 wetenschappers waarschuwden voor het klimaat en die stelden een rapport daarover op. Oliebedrijven richten toen denktanks op om rapporten te creëren die het tegenovergestelde beweerden van wat de wetenschappers beweerden. Ze huurden vlotte jongens in, die een keer scheikunde op school hadden gestudeerd om de wetenschappers (die communicatief redelijk waardeloos zijn, en de aandacht van mensen niet kunnen pakken) om deze mensen in diskrediet te brengen. Daar is het allemaal begonnen. Het is niet de schuld van conservatieven want die worden ook bespeeld. Dit is cynisme.

In Amerika zijn er niet 2 partijen maar is er uiteindelijk maar 1 partij die altijd wint en dat is Wall Street.

avatar van HankMoody
Ted Kerkjes schreef:
(quote)
Ik had het ook niet over wat school moet zijn, maar over wat school in de praktijk is. En ik heb zelf de indruk dat veel scholieren in de praktijk niet eens zo'n hekel aan school hebben, al is het maar omdat ze daar hun vrienden zien, of om zich tegen het systeem te verzetten. Maar goed, het is allemaal maar speculatie en hier gaat de discussie ook eigenlijk niet over.
(quote)
Mijn voorbeelden waren niet zozeer als 'illustraties van opoffering' bedoeld, maar meer als nuance van het beeld dat jij in mijn ogen schetste: jij schilderde de scholieren af als lamlendige spijbelaars, maar ik probeerde eigenlijk duidelijk te maken dat ik denk dat de klimaatscholieren wel wat meer zijn dan dat, al is het maar omdat ze de moeite hebben genomen om naar Den Haag te gaan. Als ze enkel en alleen hadden willen spijbelen, hadden ze de moeite niet hoeven te doen. Het was dus bedoeld om jouw beeld van de scholieren te nuanceren.
Ik zie die zaken niet zozeer als opofferingen, maar van mij hoeven activisten of demonstranten dan ook niet per se opofferingen te doen om hun punt te maken.
(quote)
Tieners zijn ook gewoon mensen die zich zorgen maken over van alles. Het zijn mensen die ook maar eenmaal op deze planeet wonen en zich dus ook best mogen bemoeien met wat hier gebeurt. Ik ben blij als tieners zich zo engageren. De jeugd is de toekomst, maar als die toekomst zorgbarend is, is het niet gek als de jeugd activistisch wordt.
(quote)
Als een roker tegen een andere roker zegt dat stoppen met roken beter is voor de gezondheid, heeft die roker gewoon gelijk, ondanks de hypocrisie. Lijkt me toch vrij logisch.
(quote)
Je geeft aan dat je mij brutaal of unlikeable vindt, terwijl jij zelf in jouw bericht mij persoonlijk aanvalt door te suggereren dat ik zelf ook wel een hypocriet persoon zal zijn. Over hypocrisie gesproken


Het is ook zeker niet zo zwart-wit en er zijn allerlei nuances. Maar ik sprak over de media die het heeft over opofferingen en dat ze helden zijn en dat is allemaal zo overdreven en het wordt zo opgepompt en de werkelijkheid is gewoon heel anders. Je kan niet tot goede resultaten komen als je het op een oneerlijke wijze wil brengen. Alle aandacht is goed wellicht, misschien dat we het daar over eens zijn maar perceptie is belangrijker.

Bij de roker zit er ook wel een aspect van verslaving bij en die roker komt niet op televisie. Het is beter om te laten zien dat je daadwerkelijk inzet en iets opoffert dan dat je eigenlijk niks wil veranderen en dat je wil dat anderen mensen het oplossen. Zo zijn er mensen die daadwerkelijk in vluchtelingenkampen werken om die mensen te helpen maar het gros zijn gewoon mensen die niks doen maar wel daarover praten over hoe erg het is. Ik geloof dat die mensen eigenlijk slechte mensen zijn, die er alleen maar over praten, die aan andere mensen willen laten zien hoe 'goed' ze zijn. Ik geloof dat wij allebei de voorkeur geven aan de mensen die daadwerkelijk iets doen, die daadwerkelijk iets opofferen.

Ik denk makkelijk dat wij 'kumbaya my lord,' om een kampvuur kunnen zingen en elkaar handen kunnen vasthouden

Ik ben ook wel een beetje klaar met deze discussie en er valt misschien nog veel meer over te zeggen maar ik ga me bezighouden met andere dingen.

avatar van Ted Kerkjes
Ted Kerkjes (moderator)
HankMoody schreef:
Ik denk makkelijk dat wij 'kumbaya my lord,' om een kampvuur kunnen zingen en elkaar handen kunnen vasthouden
Dat denk ik ook! En dan gezellig samen vegetarisch barbecueën!

avatar van the Cheshire cat
Wil even opmerken dat ik de likes die ik hier heb gegeven niet per se betekenen dat ik volledig achter HankMoody sta of het met andere gebruikers volledig oneens ben. Maar ik vind wel dat je iets van hypocrisie mag vinden, ook al sta je dan achter de verkondigde boodschap. Ik werd ook helemaal kriebelig van die klimaatjongeren. Vooral aan tafel bij Van Nieuwkerk ("Jij doet toch 5 vwo?", dat werd bij iedere scholier weer even aangestipt, óf "Zijn jullie nog bij Mark Rutte langsgeweest?" ) Heb ze ondanks dat vwo ook niets verstandigs horen zeggen. "Ja, ik eet nog wel vlees, hihihi… "

Geef mij maar liever de hardere aanpak zoals onlangs nog de dierenactivisten die een megastal in Boxtel binnendrongen om zo dieronterende toestanden (letterlijk) aan het licht te brengen. Maar dat soort activisten, mensen die zich dag in dag uit inzetten voor een betere wereld, die zie je nooit in dergelijke talkshows. Want ja, het is 7 uur 's avonds, dan is men net klaar met eten en wil men niet geconfronteerd worden met schokkende beelden van lijdende en mishandelde dieren. Niet net na dat heerlijke karbonaadje.. Arjen Lubach had het lef wel om in zijn programma misstanden in slachterijen te hekelen, de beelden waren zo gruwelijk zelfs dat het overdag niet meer teruggekeken kon worden. Het deed hónderden mensen wel besluiten om vanaf heden geen vlees meer te eten. Nog héél veel dank voor het tonen Lubach!!

Met Greta Thunberg heb ik dan weer geen enkele moeite, het siert haar inderdaad dat ze de wereld rondreist in een zeilboot. Hou ook wel van de symboliek om haar heen, dat ze bijna als een icoon wordt neergezet en vergeleken wordt met historische figuren als Jeanne D'Arc en Pippi Langkous. De kritiek over dat ze te jong zou zijn (ze wordt in januari 17) en misbruikt zou worden vind ik echt spijkers zoeken op laag water. Lijkt me een zeer pienter en zelfbewust meisje verder. Aan liefde zal ze ook wel niets tekortkomen.
Met DiCaprio heb ik overigens ook geen moeite, schijnt royale bedragen uit te geven aan goede doelen. Maar dat heen en weer gevlieg zit me toch wel dwars, en die docu van hem was echt verschrikkelijk.

En een vegetarische barbecue gaat er altijd in natuurlijk!

avatar van JJ_D
3,5
Eigenlijk ongelofelijk. Je leest een boek over klimaatverandering, over terugkerende misverstanden, over hoe je de wind van voren kunt krijgen, over wat je als individu kunt doen en over wat we als collectief kunnen doen, en dan bovenstaande commentaren…de gebruikelijke frustraties, het wegkijken, een doorslaand negativisme als argument om toch vooral verder te doen zoals we bezig zijn? Nou?

Nou! Ik wil de discussie inhoudelijk vooral niet heropenen, maar toch even de puntjes op de i : schrijft Mommers niet dat de huidige bevolkingsaangroei op de planeet aan het stagneren is, dat modellen spreken van een stabilisatie rondom de 12 miljard mensen, en dat de planeet al die monden perfect kan voeden op voorwaarde dat ze meer plantaardig en minder vlees eten? Kortom, koopt u vooral een nest van drie nazaten! Of meer! En schrijft Mommers niet ook dat het inderdaad wij zijn die brandstof van Shell kopen en consumeren, maar dat Shell (en andere concerns) wel aansprakelijk zijn voor wat ze al decennia lang weten dat ze aanrichten ten aanzien van het milieu? Om nog maar te zwijgen van de doelbewuste misleiding van de consument, cfr. de beruchte interne rapporten van ExxonMobil? Enfin.

Enfin! Al bij al is ‘Hoe gaan we dit uitleggen’ best een vlot behapbaar boek. Laagdrempelig geschreven, met veel feiten die iedereen die zich een beetje in het klimaat heeft verdiept al kent, maar toch met wat aanvullende inzichten, en vooral een atypische toon. Niet apocalyptisch, niet desastreus, maar vanuit de heldere insteek dat we kunnen aanvaarden dat er erge dingen staan te gebeuren doch ons denken en ons doen moeten aanpassen om nog erger te voorkomen…want was het per slot van rekening niet Kant (nee, niet Popper?) die zei dat optimisme een morele verplichting is?

Denkend aan Safran Foer: de klimaatkwestie heeft een wervend verhaal nodig, en een verhaal kan pas aanslaan als er hoop achter steekt, als het nog iets uitmaakt om iets te doen. De keuze van David Wallace-Wells – die van dat andere grote klimaatboek, je weet wel – om vooral fatalisme uit te wasemen, werkt dus een stuk minder goed.

Kort en goed: weinig revolutionairs, maar breed toegankelijk, helder geschreven en niet controversieel qua standpunten, kortom, zeker aan diegenen die anderen met de vinger wijzen: lees toch vooral dit boek een keer. Nu!

3,5*

Gast
geplaatst: vandaag om 17:10 uur

geplaatst: vandaag om 17:10 uur

Let op: In verband met copyright is het op BoekMeter.nl niet toegestaan om de inhoud van externe websites over te nemen, ook niet met bronvermelding. Je mag natuurlijk wel een link naar een externe pagina plaatsen, samen met je eigen beschrijving of eventueel de eerste alinea van de tekst. Je krijgt deze waarschuwing omdat het er op lijkt dat je een lange tekst hebt geplakt in je bericht.

* denotes required fields.

Let op! Je gebruikersnaam is voor iedereen zichtbaar, en kun je later niet meer aanpassen.

* denotes required fields.