Plantage Muidergracht - Adriaan Morriën (1988)
Alternatieve titel: Privé-Domein #145
Nederlands
Autobiografisch
383 pagina's
Eerste druk: De Arbeiderspers,
Amsterdam (Nederland)
De memoires van Adriaan Morrien (1912-2002) tot aan 1942 vormen een egoïstisch geschrift in optima forma. In dit boek wisselen herinneringen, invallen, autobiografische verhalen, reisbeschrijvingen en notities elkaar gedurig af. Morriëns rijk geschakeerde stijl, zijn lichtvoetigheid, ironie en scepsis lenen zich zowel voor een epigrammatische weergave van het alledaagse als voor het brede en verhalende van memoires. Het geheel levert - vrij zeldzaam toch in de Nederlandse literatuur - een bont en onthullend lezers- en schrijversrelaas. Bij Adriaan Morriën (1912-2002) gaan privé-bestaan en literatuur vloeiend in elkaar over. Een voorval op straat ontroert, amuseert of ergert hem op identieke wijze als, bijvoorbeeld, een eerste ontmoeting met een groot dichter. Hij is een gevoelige, geestige observator bij wie alle indrukken gefilterd worden door een natuurlijke zinnelijkheid. Dat twee derde deel van dit werk al eerder gepubliceerd werd (in Werk, 1939, in Cryptogram, 1968, en in Lasterpraat, 1975) geeft de hele oogst van 50 jaar schrijverschap extra reliëf doordat de keuze eruit eerst de 'vroege' en 'middelbare' Morriën laat zien. De 100 bladzijden nieuwe observaties en overpeinzingen tonen een 'nieuwe' Morriën die soberder en wijzer, voller en rijker, lichter en relativerender, zowel wat vorm als wat inhoud betreft, is.
Het loopt van fictie over een verzameling columns, vermoed ik althans, tot reisverslagen. Morriën put daarbij bijna uitsluitend uit zijn eigen leven, met name zijn jeugd in IJmuiden die vanaf zijn tienerjaren geteisterd werd door een zwakke gezondheid (tbc) en zijn carrière als literair journalist.
Hij blijkt een zeer sensitief schrijver die kan stilstaan bij de kleinste details en daarover uitgebreid schrijven. Het paradoxale is dat het soms om verrassende gezichtspunten gaat, die toch niet leiden tot diepere inzichten. De beschouwing komt niet verder dan de oppervlakte.
In het verlengde van zijn sensitiviteit is zijn sensualiteit op het gebied van erotiek. Ik ben niet eerder een schrijver tegengekomen die zo zonder gene vertelt over masturbatie, wat hem aantrekt in vrouwen en waardoor hij opgewonden van ze raakt.
<Blauwe honden> is een terugblik op zijn literaire loopbaan, de vroege confrontatie met dood en verlies, de hang naar het lichamelijke en zijn fascinatie voor vrouwen. In <Mademoiselle Alpacca>, het hoogtepunt van de bundel, komen al deze elementen op wonderbaarlijke wijze harmonieus samen in een verhaal over de gedoemde liefde voor een prostituee in het Parijs van vlak na de oorlog.
Voor de rest was het lezen een ramp. Dieptepunt voor mij was het verhaal <Plantage Muidergracht>. Ik had gehoopt op een mooi verhaal over de straat waar ik ooit college liep (atoomfysica bij die verschrikkelijke Klinkenberg), maar in plaats daarvan kreeg ik een collectie van verstrooiende paragrafen over gebeurtenissen uit het dagelijks leven. Een beschrijving van een excentrieke buurtbewoner die hij in het voorbijgaan groet, of hoe druk het kan zijn bij de bakker op een zaterdag. De rest van het verhaal had zelfs helemaal niets te maken met de Plantage Muidergracht.
Geen aanrader dit boek.