Identity. The Demand for Dignity and the Politics of Resentment - Francis Fukuyama (2018)

Aardig. Het begin is behoorlijk taai. Net als in Het einde van de geschiedenis geeft Fukuyama heel wat abstracte filosofie van allerlei grote bekende namen. Eerlijk gezegd vind ik het niet zo spannend wat Plato of Kant vonden, temeer zulke filosofen elkaar ook met grote regelmaat tegenspreken en geheel eigen theorieën erop nahouden. Dus wat boeit het dan wat ze vinden. Er is niets wetenschappelijks aan, het is dus niets meer dan de mening van enkele personen die wij door de geschiedenis als belangrijk zijn gaan beschouwen.

Daarna wordt het beter als Fukuyama vooral kijkt naar de huidige maatschappij en die middels gedrag en psychologie probeert te verklaren (met een kleine uitstap hoe men dit vroeger verklaarde). Dan komt hij met concretere voorbeelden en zegt zinnige dingen over identiteit zonder echt een kant te kiezen. Geinig is ook hoe hij hedendaagse fascisme bij de blanke (sorry, witte) middenklasse verklaart vanuit links identiteitsdenken, om wel te zeggen dat hij begrijpt hoe dit ontstaat maar ook vindt dat die blanke middenklasse an sich weinig reden tot klagen heeft. Op dat soort punten scoort dit boek haar punten, helaas is dat net de helft van het geheel. 3,0*.

Fukuyama schetst hoe de interne belevingswereld prominenter werd binnen de filosofie; onder meer door de denkbeelden van Rouseau en Luther. Doorgaans wil men dat de buitenwereld de eigen belevingswereld erkent. Miskenning ziet men dan als een aanval op de menselijke waardigheid. Men kan de belevingswereld erkennen door te benadrukken dat elke belevingswereld uniek is (individualisme) of door overeenkomstigheden te benoemen (identiteitspolitiek). Een gezamenlijke identiteit heeft bepaalde voordelen: mensen accepteren o.a. sneller een sociaal contract. Een veelvoud aan identiteiten creëert echter wrevel, fragmentatie en polarisatie. Fukuyama ziet een (liberale) hoofdcultuur als een oplossing. Deze hoofdcultuur moet bepaalde (democratische) waarden eisen van haar deelnemers, maar moet verder de diversiteit aan identiteiten erkennen.

Mijns inziens een degelijk betoog. Al vrees ik dat ook met een hoofdcultuur de drang (en helemaal de eis) tot erkenning neigt naar sentimentaliteit. Zoals Theodore Dalrymple stelt, gaat dit gepaard met brutaliteit (1). Hoewel ik derhalve wat kanttekeningen heb, vind ik bij zo'n onderwerp een gematigde opvatting wel eens prettig.