Van Mensen Die Geen Enge Grenzen Erkennen: Dostojevski Leren Lezen - Hans Boland (2019)

Een oppervlakkige analyse van het boek met enkele aantekeningen over de vertaling. Ik had er veel meer van verwacht.

Hoe zit het met die grenzen uit de titel jweetogh?

Ik snap je vraag niet helemaal eRCee. Ik denk dat de vertaler verwijst naar de hoofdpersoon, iemand die een moord pleegt en zichzelf boven de maatschappelijke normen en regels plaatst. Waarom hij “van mensen” zegt begrijp ik niet.

Ik vond Boland ook beter bij De wereld draait door. Krijg je een veel betere impressie van het boek dan hier.

Edit: in een interview met Hans Boland vond ik dit:

”De titel van het begeleidende boekje – tevens van jouw hand – luidt: Dostojevski leren lezen, van mensen die geen enge grenzen erkennen. Waarom zouden mensen Dostojevski moeten ‘leren lezen’?

Dat is natuurlijk wat provocatief en ironisch bedoeld, mensen zien me dan snel als een arrogante kwast. Dat komt voornamelijk voort uit het erfgoed van Karel van het Reve. In Nederland, en uitsluitend hier, heerst door hem nog steeds het foutieve beeld dat Dostojevski een slechte schrijver was van humorloze keukenmeidenromans. Ik wil laten zien hoe we hem kunnen interpreteren veeleer dan hem goedkoop neer te schieten, zoals Van het Reve dat deed.“

Mijn vraag gaat inderdaad over hoe we de titel moeten interpreteren. Ik denk niet dat dit naar Raskolnikov verwijst. Want dan is het gebruik van 'enge' een beetje vreemd. Het lijkt me eerder te verwijzen naar lezers die zich inderdaad niet laten afschrikken door een soort dogmatische opvatting van goede smaak/literatuur, of het moet slaan op Dostojewski zelf.

Van de drie “bijsluiters” van Boland vond ik die van Anna Karenina en Duivels echt wel diepgang hebben en aanvullende kennis omtrent verhaal, auteur en thematiek delen, maar de onderhavige bijsluiter is ongeveer een slechte uitvoering van een uittreksel van scholieren.com.
Daarnaast nog wat vertaalkeuzes maar heel boeiend is dat allemaal niet. Zonde.

Typisch Boland ook om te melden dat hij Charlov als Charkiv vertaalt omdat dat de Oekraïnse schrijfwijze is en hij dat land los van Rusland zelfstandigheid wenst. Op zich een mooie gedachte maar bij een vertaling lijkt het me relevanter om vanuit de auteur , in casu Dostojevski, te denken die juist de vereuropanisering afwijst en voor een groot Rusland staat.
Zomaar een voorbeeld want Boland maakt veel keuzes waarbij je je afvraagt of hij delen van het boek niet teveel vernederlandst heeft, desalniettemin vind ik deze vertaling van hem prettig leesbaar.

Blijkbaar gekocht met de Boekenweek 2019 (ik had nog het bonnetje uit maart waar ook het essay van Murat Isik op stond. Maar ik wilde dit werk lezen met Misdaad en Straf zelf. Jaren terug al eens gelezen in een vertaling van ik meen S. van Praag en die versie heette nog Schuld en Boete (wat an sich ook geen verkeerde titel is gezien de inhoud maar geeft wel een andere nadruk dan de schrijver heeft gebruikt uiteindelijk als titel).

Enfin, nu was het toch tijd. Ik heb nu de versie van Lourens Reedijk want geen haar op mijn hoofd die eraan denkt vrijwillig iets in vertaling van Boland te lezen als er andere opties zijn. Niettemin, dit boekje dat Boland bij zijn vertaling schreef wilde ik wel nog lezen. En dit is wel een van de betere.

Boland volgt de structuur van Misdaad en Straf, dus de zes delen (de epiloog wordt gebruikt voor een afsluitend gedicht) en hun eigen hoofdstukken. Bij elk hoofdstuk schrijft hij iets over de inhoud en iets over vertaalperikelen. Prima om te lezen na elk hoofdstuk of elk deel, ik denk minder geschikt om helemaal los te lezen achteraf (of überhaupt los eens te lezen).

Boland geeft soms boeiende analyses over het gebruik van religie in dit boek of over de structuur die hij vaak roemt en hoe Dostojevski sommige personages heel belangrijk weet te maken met weinig pagina's tekst waarop ze voorkomen. Leuk om te lezen. Ook wat algemene opmerkingen over vertalen en de verschillen tussen Russisch en Nederlands zijn best vaak boeiend.

Maar vaak mis je ook diepgang. Zo schrijft hij dat hij veel Engels gebruikt (Dostojevski haatte die taal dus dat is hoe dan ook al een gekke keuze), maar het hoe en waarom ervan? Daar mag de lezer naar gissen. Ja, Boland vertaalt alsof een Nederlandse schrijver anno nu dit werk heeft geschreven maar dan nog, zou je dan ook zoveel Engels verwachten?

En zo zitten er tussen de interessante stukjes ook veelal flarden van gedachten van Boland alsof hij zijn aantekeningen onverkort heeft overgenomen maar eigenlijk niet zoveel te zeggen heeft. Dan gaat die structuur tegen hem werken omdat hij vermoedelijk niets te zeggen heeft maar omwille van die structuur toch maar wat schrijft. En analyses houdt hij ook kort, allicht om redelijk evenwicht te houden tussen alle hoofdstukken.

Niettemin overheersen de boeiende stukken dus naar boven afgerond nog 3,5*.

Ook na drie keer lezen blijft Misdaad en straf een meesterwerk (●●●●●) - NRC $