Dankbaar: Denken over Danken na de Dood van God - Paul van Tongeren (2015)
Nederlands
Ideeënliteratuur
125 pagina's
Eerste druk: Klement,
Zoetermeer (Nederland)
Paul van Tongeren snijdt een onderwerp aan waarmee de hedendaagse mens nogal verlegen is: ons onvermogen om, na het verdwijnen van de vanzelfsprekende religieuze context, in termen van dankbaarheid te spreken. Wat zeggen we, wat doen we, wat ervaren we als we dankbaar zijn? Het lijkt vanzelfsprekend: danken doe je als je iets gekregen hebt, iets wat je goed doet of wat je graag hebt. En je spreekt je dank uit tegenover degene van wie je het gekregen hebt. Maar kunnen we ook dankbaar zijn voor een gelukkig toeval, een geslaagde onderneming, het eigen leven, de gezondheid die we genieten, de vriend die we ontmoeten? En kunnen we dat ook zonder een God aan te nemen van wie we het zouden krijgen? Valt er nog iets te danken na 'de dood van God'? Wat is dat eigenlijk: 'dankbaarheid'?
Een mooi essay van hoogleraar wijsgerige ethiek Paul van Tongeren, als uitwerking van zijn afscheidscollege. Het klinkt geleerd, maar het boekje is opvallend laagdrempelig geschreven. En de auteur draagt geen nieuwe inzichten aan maar zet bescheiden het onderwerp 'op de kaart', waar het onder filosofen zo lang was vergeten. Dat zegt misschien ook wel wat. Is dankbaar zijn ook niet een teken van bescheidenheid? Je plaats weten onder de sterren? En zijn vaak niet de mensen die de meeste rottigheid hebben meegemaakt het meest dankbaar? Wat is dan de relatie tussen geluk en dankbaarheid? Een goed gekozen onderwerp. Om over verder te denken.
PS. Dankbaarheid in zuivere vorm kom je niet heel vaak tegen, bedenk ik me. Vaak zit er iets manipulatiefs in. Bijvoorbeeld in het bevel: Wees dankbaar! of het luidop je dankbaarheid tonen om iets gedaan te krijgen (als onderhandelingstactiek). Hoeveel echte dankbaarheid kun je opbrengen tegenover een potentaat die je bedreigt als je niet dankbaar genoeg bent?