De Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen - Karel van het Reve (1987)
mijn stem
2 stemmen
Nederlands
Verhalenbundel
Waargebeurd / Ideeënliteratuur
211 pagina's
Eerste druk: G.A. van Oorschot,
Amsterdam (Nederland)
'De Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen' opent met een opstel over de christlijke godsdienst - een stuk dat toen het in het NRC Handelsblad verscheen nogal wat reacties van lezers opriep. Die reacties worden in een nabeschouwing besproken. Ook verder in het boek komen geloofszaken ter sprake: het geloof aan Freud, het geloof van de auteur dat hij alles beter weet, het geloof in Rusland, in Nicaragua, het geloven aan kabouters en aan de zelfmoord van Tsjaikovski. Andere onderwerpen: het schrijverschap van Multatuli, de theorie van Erik van Ree over de democratische kanten van het totalirisme, de theorie van Bram de Swaan over kwaliteit en klasse, twee boeken over Heine. Ook komen Russen uit de twintigste eeuw ter sprake: Boelgakov, Chodasevitsj, Sjklovkski, Solzjenitsyn, Sacharov. Ook vertelt de auteur hoe hij in 1944 sinterklaasinkopen deed in de Bijenkorf.
2
geplaatst: 16 oktober 2025, 13:09 uur
In zijn essay De Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen schrijft Karel van het Reve scherp en onverbiddelijk over het goddelijke. Een treffend citaat luidt:
Hoewel ik beide schrijvers zeer waardeer, spreekt Karel me door zijn heldere stijl en scherpe intellect meer aan. Zijn essays zijn toegankelijk en vaak verrassend geestig, ondanks hun serieuze thema’s.
De Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen bevat zeventien opstellen, aangevuld met een hoofdstuk ‘Fragmenten’, een verzameling losse notities. Ondanks de provocerende titel gaat slechts het eerste essay rechtstreeks over Van het Reves kritische blik op het goddelijke. Dit stuk werd oorspronkelijk gepubliceerd in het NRC Handelsblad op 20 juli 1985 en veroorzaakte destijds enige ophef – Van het Reve kreeg verschillende boze reacties, waar hij in het essay zelf op ingaat.
De overige essays behandelen onder andere het schrijverschap van Multatuli, Willem Elsschot en Jacques Presser, een van Van het Reves favoriete auteurs, en beschrijven zijn belevenissen als correspondent in Moskou. Karel van het Reve is vooral een eigenzinnig denker die onredelijkheid verafschuwt – niet alleen binnen religie, maar ook in bredere maatschappelijke en literaire contexten.
De bundel biedt een breed scala aan onderwerpen, waarvan hier de inhoudsopgave een indruk geeft:
De ongelooflijke slechtheid van het opperwezen
Het ongeziene en het ongelezene
Dr. Freud en Sherlock Holmes
Het schrijverschap van Multatuli
Over slechte invloed
Groningen – Den Haag – Batavia
Tilburgse overpeinzingen
Romein over Rusland
Dialoog over Nicaragua
Primeur in Moskou
Een niet populaire dichter
Het totalitaire zinderen
Tom Sawyer in Rusland
Twee boeken over Heine
Ontmoetingen met Elsschot
De memoires van Presser
Sinterklaas 1944
Fragmenten
“Onder de mensen vindt de God van joden en christenen alleen zijn evenknie in figuren van het soort Idi Amin: hij wil voortdurend opgehemeld worden, en hij haalt voortdurend gruwelijke schurkenstreken uit. (...) Daarbij meten zij telkens met twee maten. Doet God iets dat hun bevalt, dan wijten zij dat aan zijn goedheid. Doet hij iets gruwelijks – er valt immers geen musje ter aarde of het is zijn uitdrukkelijke wil – dan wijten zij dat aan de ondoorgrondelijkheid van zijn raadsbesluit.”
Dit fragment komt uit het titelessay van de gelijknamige bundel, die ik parallel las naast het tweede deel van het Verzameld Werk van Gerard Reve, waarin onder andere de romans Op Weg naar het Einde en Nader tot U zijn opgenomen. De combinatie van deze twee werken, geschreven door twee broers met heel verschillende stijlen, is fascinerend. Waar Gerard de poëtische, bijna zweverige kunstenaar is, is Karel van het Reve de nuchtere slavist en Ruslandkenner, die zijn onderwerpen glashelder en met droge humor behandelt.Hoewel ik beide schrijvers zeer waardeer, spreekt Karel me door zijn heldere stijl en scherpe intellect meer aan. Zijn essays zijn toegankelijk en vaak verrassend geestig, ondanks hun serieuze thema’s.
De Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen bevat zeventien opstellen, aangevuld met een hoofdstuk ‘Fragmenten’, een verzameling losse notities. Ondanks de provocerende titel gaat slechts het eerste essay rechtstreeks over Van het Reves kritische blik op het goddelijke. Dit stuk werd oorspronkelijk gepubliceerd in het NRC Handelsblad op 20 juli 1985 en veroorzaakte destijds enige ophef – Van het Reve kreeg verschillende boze reacties, waar hij in het essay zelf op ingaat.
De overige essays behandelen onder andere het schrijverschap van Multatuli, Willem Elsschot en Jacques Presser, een van Van het Reves favoriete auteurs, en beschrijven zijn belevenissen als correspondent in Moskou. Karel van het Reve is vooral een eigenzinnig denker die onredelijkheid verafschuwt – niet alleen binnen religie, maar ook in bredere maatschappelijke en literaire contexten.
De bundel biedt een breed scala aan onderwerpen, waarvan hier de inhoudsopgave een indruk geeft:
De ongelooflijke slechtheid van het opperwezen
Het ongeziene en het ongelezene
Dr. Freud en Sherlock Holmes
Het schrijverschap van Multatuli
Over slechte invloed
Groningen – Den Haag – Batavia
Tilburgse overpeinzingen
Romein over Rusland
Dialoog over Nicaragua
Primeur in Moskou
Een niet populaire dichter
Het totalitaire zinderen
Tom Sawyer in Rusland
Twee boeken over Heine
Ontmoetingen met Elsschot
De memoires van Presser
Sinterklaas 1944
Fragmenten
1
geplaatst: 8 februari, 17:23 uur
Het essay De Ongelooflijke Slechtheid van het Opperwezen waarmee de bundel opent is hier te lezen.
Het is prikkelende lectuur en ik mag het graag lezen. De logica echter die de auteur hanteert is wel van een soort waar e.e.a. tegenin te brengen is. De oppervlakkige lezing van de Bijbel kan je tot deze conclusies brengen. Maar goed lezen wat er staat is nog een kunst apart.
Maar dat er problemen zijn, grote problemen, dat wil ook ik volmondig erkennen.
Het is prikkelende lectuur en ik mag het graag lezen. De logica echter die de auteur hanteert is wel van een soort waar e.e.a. tegenin te brengen is. De oppervlakkige lezing van de Bijbel kan je tot deze conclusies brengen. Maar goed lezen wat er staat is nog een kunst apart.
"Zo juist heb ik voor alle zekerheid het evangelie van Mattheüs nog eens gelezen - met enige moeite. De hoofdpersoon uit dat stuk munt uit door een enorme arrogantie. Hij spreekt geen vriendelijk woord, blaft iedereen af, geneest zieken niet uit menslievendheid, maar uit propagandistische overwegingen - een heel bedenkelijk trekje - en doet of hij de wijsheid in pacht heeft. Toch hoor je bijna iedereen met vrij grote sympathie over Jezus spreken. "
Misschien kom je op die manier niet echt met de tekst in aanraking. Maar dat er problemen zijn, grote problemen, dat wil ook ik volmondig erkennen.
2
geplaatst: 27 mei, 19:01 uur
DAAR STA IK VOOR - Het godsbegrip van filosoof Cornelis Verhoeven. | De Schatkamer - schatkamer.beeldengeluid.nl
Deze keer probeert schrijver/filosoof Cornelis Verhoeven uit te leggen wat hij bedoelt met zijn provocerende uitspraak "Ik ben ongeneeslijk katholiek". Erik Jurgens ondervraagt de gast over zijn beleving van het geloof.
Er ontstaat een pittige discussie tussen Verhoeven en een aantal opposanten, te weten Karel van het Reve, Jerôme Heldring, en Annemarie Grewel. Hoofdmotief: welk godsbeeld is het juiste?
Er ontstaat een pittige discussie tussen Verhoeven en een aantal opposanten, te weten Karel van het Reve, Jerôme Heldring, en Annemarie Grewel. Hoofdmotief: welk godsbeeld is het juiste?
2
geplaatst: 27 mei, 22:08 uur
Prachtige discussie, mooie serie gespreksprogramma's destijds, uitgezonden door de IKON, die niet meer bestaat. Kan me ook niet voorstellen dat zo'n gesprek vandaag de dag nog drie kwartier zendtijd krijgt op primetime. Grewel, Heldring, Spijkerboer, van het Reve en Verhoeven leven niet meer, alleen de (hier al grijze) Erik Jurgens nog wel.
* denotes required fields.
* denotes required fields.