Tsjaikovskistraat 40: Een Autobiografische Vertelling uit Rusland - Pieter Waterdrinker (2017)

Dit is een heerlijk boek, van Pieter Waterdrinker. Hij schrijft het volgens de methode-Dostojewski: het voorschot is al ontvangen en de deadline is hard. Een roman op bestelling, broodliteratuur. Ondanks de frisse tegenzin die de verteller tentoonspreidt swingt het verhaal echter van begin tot eind. Niet in de laatste plaats natuurlijk door de bijzonder interessante geschiedenis van het 20e-eeuwse Rusland. Maar het is ook de vette, flamboyante stijl van Waterdrinker die de lezer inpakt. Plus zijn persoonlijke betrokkenheid en anekdotes.

Hierboven is al gememoreerd dat het slot wat vreemd aanvoelt. Daarvoor zijn twee redenen. Ten eerste (en voor mij het belangrijkste) komen de laatste pakweg 80 pagina's slordiger over qua stijl. De redacteur is bijvoorbeeld vergeten her en der wat punten te plaatsen. Dit maakt het allemaal minder prettig lezend. Daarnaast gooit Waterdrinker hier dan toch zijn engagement op tafel. Het aardige is dat hij zelf aangeeft dat hij daar helemaal niet van houdt in literatuur en dat hij eerder al een meelezende vriend opvoert die aandringt op het leggen van verbanden tussen de Russische situatie en de huidige vluchtelingenproblematiek. Door deze truc vind ik het eigenlijk wel passen. En het beeld van de rode teugels is gewoon heel treffend.

Erg fijn boek. Geen grote literatuur misschien maar wel een klein feestje om te lezen.

Nooit geweten dat de uitspraak 'de geschiedenis herhaalt zich nooit, maar rijmt altijd een keer' van Mark Twain komt en niet alleen uit een songtekst van Spinvis. Zo leer je nog eens wat. In ‘Tsjaikovskistraat 40: Autobiografische Vertelling over Rusland & Revolutie’ (2017) zet Pieter Waterdrinker zichzelf neer als een (beetje foute) geschiedenisleraar in een schelmenroman waarin heden en verleden van Rusland bij elkaar komen. Soms stijgt het werk boven zichzelf uit met die lange, meanderende zinnen waarmee Waterdrinker de kleurrijke locaties uit zijn roman tot leven brengt of - naar het einde toe - een opzwepende, vileine beschouwing eruit knalt over de EU-ideologie als het 'Rijk van de Rode Teugels'. Soms krijgt het autobiografische in de traditionele zin ietwat de overhand en beschrijft hij gebeurtenissen die misschien van invloed waren op zijn persoonlijke leven, maar niet direct iets toevoegen aan het grotere Ruslandverhaal dat hij vertelt. Er had iets gekapt en gesnoeid kunnen worden in zijn veelgebruik van bijvoeglijke naamwoorden en de grote hoeveelheid uitweidingen en herhalingen. Soms - en nu begeef ik me op glad ijs - schurkt hij tegen racistische beeldspraak aan met bijvoorbeeld een terloopse typering over Lenin's 'Aziatische moordenaarsogen'. Maar met deze roman wist Pieter Waterdrinker me toch vooral heerlijk weg laten dromen bij die archaïsche sfeerbeschrijvingen met een vleugje Reviaanse polder-ironie.

Een ronduit indrukwekkend en bijzonder lovenswaardig boek. Ik kan niet anders beamen dat de avonturier Pieter Waterdrinker met de autobiografische roman Tsjaikovskistraat 40 zijn status als schrijver bewijst. Zijn heldere en beeldende stijl van zijn erudiete vertellingen is een genot om te lezen en na de wisselvallige verhalenbundel De Correspondent (2014) die ik hiervoor las, lijkt hij het beste uit zichzelf te hebben gehaald.

Een aantal van zijn verhalen kwamen al eerder voorbij - weliswaar meer uitgebreid - in De Correspondent, zoals de dood van zijn schoonmoeder, de verdachte zelfmoord van de Nederlandse orgelbouwer en de titel van deze roman Tsjaikovskistraat 40 , die als apart verhaal in de bundel is opgenomen en over de bijzondere woning gaat waar Waterdrinker en zijn vrouw Julia in St. Petersburg wonen.

Het enige smet is het sporadische geklaag over de publieke miskenning voor zijn schrijverschap en het maar uitblijven van het verkoopsucces van zijn boeken. Een meer positieve houding zou hem als mens en als schrijver sieren en sympathieker maken, want vertellen kan hij.

Overigens is in mijn exemplaar ‘& Revolutie’ in de ondertitel weggelaten en staat er enkel Een autobiografische vertelling uit Rusland. Het lijkt me dat dit op het allerlaatste moment is aangepast.

Wat is Rusland toch een boeiend land. De ene keer wil je er bij wijze van spreken zelf wonen en de andere keer wil je er niet dood gevonden worden (eveneens bij wijze van spreken haast ik me te zeggen). Bizarre figuren daar, bij vlagen is een mensenleven er helemaal niks waard. Zet je op het verkeerde moment een stapje naar links in plaats van naar rechts, dan kan je zomaar ergens in een afgelegen strafkamp verdwijnen. Corruptie tiert er welig, oude rijke mannen die ver van huis (en moeders de vrouw) in obscure hotelletjes verdwijnen met jonge, knappe vrouwen, geschonken Bijbels worden er met een leuke marge doorverkocht aan simpele zielen die eigenlijk niks te besteden hebben, een beschrijving van een bezoekje aan een verzorgingstehuis voor ouderen deed denken aan een beschrijving van een horrorhuis, etc. etc. Tussendoor beschrijft Waterdrinker perikelen uit een grijs verleden, waarin de man van de straat afrekende met de gevestigde orde. In de huidige tijd zit je dan toch te mijmeren of zoiets opnieuw zou kunnen plaats vinden. Afijn, resumerend was dit toch wel een memorabele leeservaring.

Behoorlijke tegenvaller. Waterdrinker moest dus een boek schrijven over de revolutie 100 jaar eerder, maar uiteindelijk werd dit een boek over zijn leven met flarden van die revolutie tussendoor. Maar beide delen vloeien nergens samen, anders dan simplistisch dat hij bij gebouw A langskomt waar 100 jaar eerder persoon B woonde. Tja. Een film als Adaptation doet dat duizend keer beter.
Ergens had ik nog gehoopt iets over de Russische ziel of volksaard mee te krijgen, maar verder dan wat overbekende oppervlakkigheden komt Waterdrinker niet. Ook het taalgebruik is nogal hoogdravende mooischrijverij en irriteert vooral.

Nu wel, er zitten wel enkele aardige momenten nog in en enkele vermakelijke anekdotes en op momenten is dit werk nog wel leerzaam. Maar duidelijk te weinig voor een voldoende. 2,0*.