Minority Report - Philip K. Dick (1956)

Het verhaal speelt zich af in een door oorlog verwoest Amerika en het regent er bijna altijd zodat het een post-apocalyptische sfeer heeft. De hoofdpersoon Anderton heeft het programma Precrime opgezet en leidt deze. Dit ‘voorkomen van midaad’ berust op drie ‘precogs’: dat zijn drie “deformed and retarded” schepsels (nu de atoombom een thema in Dicks tijd en Dicks verhalen vormt kan men zich voorstellen dat dit mogelijk door radioactieve straling gemuteerde mensen zijn) die als moderne orakels de toekomst zien waarbij hun (eveneens) onbegrijpelijke uitingen door een machine worden geanalyseerd waarna de politie preventief een potentiële dader oppakt als die in de toekomst een moord pleegt (dankzij Precrime is misdaad daardoor heel zeldzaam geworden). Er zijn drie precogs omdat ze er naast kunnen zitten: bij een verschil tussen de uitkomst van twee precogs geeft de derde aan wie gelijk heeft. De assumptie is dat er meerdere toekomsten zijn: doordat de politie ingrijpt voordat de moord wordt gepleegd, volgt de werkelijkheid daarmee een ander tijdpad dan die de precogs voorzagen. Ik merk op dat het voorspellen van de toekomst metafysisch sowieso alleen mogelijk is als de voorspeller buiten de wereld staat (zoals een transcendente God die bij onder meer Leibniz de gehele toekomst kent); zeker als je je eigen toekomst kent kun je die meestal ook makkelijk veranderen: als ik weet dat ik morgen op mijn werk van het dak val kan ik besluiten die dag niet naar m’n werk te gaan of het dak op te gaan. Dit is ook Poppers argument tegen het historicisme van onder meer Hegel en Marx: als je de toekomst zou kennen zou die kennis een nieuw element aan de werkelijkheid (data) toevoegen die de toekomst verandert ad infinitum (en je kunt betogen dat de revolutie die Marx voorzag niet is gebeurd vanwege die kennis). Op dezelfde manier is er in het verhaal een ‘minority report’ van één van de drie precogs doordat die ook voorziet dat Anderton zelf de kaart krijgt waarop hij wordt aangewezen als moordenaar en daarom de moord niet pleegt: Anderton moet immers vluchten en z’n onschuld bewijzen voordat de politie hem oppakt. Een thema van Precrime en daarmee van het verhaal is daarbij dat het preventief uitschakelen van misdadigers die doelwitten illiberaal de mogelijkheid ontneemt hun onschuld te bewijzen (je kunt bewijzen dat je iets niet hebt gedaan maar niet dat je iets niet gaat doen), hetgeen een reëel risico vormt bij een samenleving als de huidige waar algoritmes steeds meer potentiële criminelen aanwijzen met soms onrechtvaardige gevolgen. Sterker nog, het is heel goed mogelijk dat de precogs helemaal niet de toekomst zien maar dat louter het geloof erin – gelijk de gevangenen die in Benthams Panopticon niet weten of ze wel of niet worden geobserveerd – een preventieve werking heeft op potentiële misdadigers, die er in wezen paranoïde van worden omdat er altijd iemand lijkt mee te kijken (machthebbers hebben religie altijd gebruikt om de onderdanen braaf te houden: je kunt misschien ontsnappen aan het oog van de wereldlijke autoriteit maar niet aan die van God), zodat simpelweg het willekeurig oppakken van wat mensen de misdaadcijfers dramatisch laat dalen.

Het verhaal is ook mysterieus en vanaf het begin is paranoia een leidmotief van het verhaal: op de gewraakte dag krijgt Anderton een ambitieuze jongeman, Witwer, als assistent, hetgeen Anderton interpreteert als dat ze hem willen vervangen, waarna hij ook de gewraakte kaart opvat als een complot om hem weg te werken. De man die hij zou vermoorden is overigens niet de assistent maar een man die hij niet eens kent: Kaplan, die een gepensioneerde legergeneraal – en een lid van een geheime, machtige eliteclub – blijkt en die Anderton ontvoert voordat die kan vluchten (het leger krijgt een kopie van elke kaart). Kaplan lijkt echter net als Anderton geen idee te hebben waarom Anderton de kaart heeft gekregen, maar wil hem zekerheidshalve toch uit de weg ruimen waarna een geheimzinnige organisatie (“A sort of police force that watches the police”) hem redt en hun leider Fleming hem een vermomming en nieuwe identiteit geeft waarmee hij de ‘minority card’ als bewijs van zijn onschuld kan stelen op z’n (voormalige) werk. Zijn vrouw helpt hem ontsnappen en weet hem te overtuigen dat er geen complot is – het minderheidsrapport bevestigt de echtheid van het meerderheidsrapport, waardoor het ook een mysterie blijft wat er aan de hand is en wat er gaat gebeuren – maar plaatst het voortbestaan van Precrime boven dat van Anderton die als weerloos individu tegenover het machtige systeem staat (als wordt erkend dat Anderton onschuldig is, zal Precrime worden ontmanteld hetgeen doet denken aan Jezus’ kruisdood en de christelijke boodschap dat geen individu mag worden opgeofferd voor het collectieve belang). Als Fleming, die juist bevestigt dat alles een complot is (van Kaplan, Witwer en zijn vrouw tegen hem), haar probeert te vermoorden, vermoordt hij hem en blijkt uit z’n papieren dat hij ook van het leger is en onder speciale bescherming van Kaplan staat.

In deze toestand van totale verwarring, lost Anderton het mysterie echter op: Kaplan en Fleming werken samen in een complot van het leger tegen de politie waarbij het leger het minderheidsrapport wil publiceren om de politie in diskrediet te brengen en te ontmantelen. Anderton gebruikt dat nu weer om de toekomst opnieuw een ander tijdpad te geven: hij besluit Kaplan toch te vermoorden (hetgeen ook mogelijk is doordat het leger denkt te weten dat hij dat niet zal doen en dus argeloos is). Dat doet denken aan de onmogelijkheid om te ontsnappen aan je Lot, ook als je je die bewust bent, (contra het argument tegen historicisme zoals geschiedfilosofisch uitgewerkt door Spengler) maar als Anderton zich klaarmaakt voor zijn verbanning na de moord legt hij het uit aan Witwer: de eerste precog zag Anderton Kaplan vermoorden toen Kaplan zijn coupplan aan Anderton vertelt, de tweede precog zag dat Anderton vanwege dat eerste rapport besluit Kaplan niet te vermoorden (dat ook lijkt op Libets vrije-wil-experiment: de hersenen zetten een handeling al in voordat we die bewust worden maar als we hem bewust worden kunnen we de handeling wel afbreken) en de derde precog zag dat Anderton zou ontdekken dat dat precies het plan van Kaplan was waarop hij alsnog besluit Kaplan te vermoorden. Het zijn dus alle drie minderheidsrapporten want alle verschillend: elk rapport weerlegt het vorige zodat de derde qua uitkomst weer gelijk is aan de eerste (enigszins zoals het dialectisch schema these-antithese-synthese) zodat er in die zin wel een meerderheidsrapport is en het systeem de toekomst juist heeft voorspeld maar zonder de moordenaar preventief te hebben gepakt waarmee het systeem tegelijk is misleid. Gelijk Poppers argument zou er in theorie ook nog een vierde, vijfde, etc rapport kunnen zijn, nu kennis van elk rapport weer nieuwe data in het systeem brengt ad infinitum (maar in het verhaal stopt het bij de derde omdat Anderton vrede heeft met de uitkomst van het derde rapport dus dat laat gebeuren). Het verhaal is aldus gebaseerd op deze paradox of loop van kennis en toekomst waarop het eindigt in de paranoïde sfeer waarmee het begon: Witwer heeft inderdaad de plaats ingenomen van Anderton maar moet nu daarom zelf rekening houden dat het leger met hem hetzelfde spel gaat spelen. In feite is de primaire voorziene gebeurtenis – Kaplan vertelt Anderton over het complot (waarna Anderton hem volgens de eerste precog doodschiet) – niet gebeurd, maar vertelt omgekeerd Anderton Kaplan over het complot tegen hem (Anderton), waarmee de suggestie wordt gewekt dat er niet eens een complot was maar dat de paranoia van Anderton alle handelingen in het verhaal in gang heeft gezet.

Het verhaal zit aldus razend knap in elkaar waarbij het tegelijk effectief werkelijkheid en paranoia door elkaar laat lopen en filosofeert over de mogelijkheid om de toekomst te voorspellen, het voorkomen van misdaad door algoritmes en politiesurveillance. Net als We Can Remember It for You Wholesale vormt het verhaal maar opnieuw eigenlijk bijna alleen het idee, in dit geval het concept van Precrime met de drie precogs en hun rapporten, de basis van een populaire film, in dit geval Spielbergs Minority Report uit 2002: ook die film voegt veel elementen toe aan Dicks verhaal – zoals de bekende iris-identificatie dat niet in het verhaal zit – maar verandert het verhaal ook in hoge mate met zelfs een tegengesteld einde. Waar de film complex is en visueel imponeert, is Dicks verhaal soberder en beter te volgen maar ook gelaagder qua plot alsmede helderder qua implicaties van het filosofische idee en daardoor overtuigender.

Omdat jullie natuurlijk geen genoeg kunnen krijgen van mijn scherpzinnige analyses en commentaren inzake het werk van Philip K. Dick heb ik over 24 verhalen van Dick een korte stukje geschreven, waarvan bovenstaande er een is, en hier gepubliceerd:
The Philip K. Dick Reader (verhalenbundel; 1997) – De filosoof leest… - defilosoofleest.wordpress.com.

Als het maar niet langer dan 33 pagina's is...

In Word 20 pagina's (dus iets minder dan 1 pagina per kort verhaal).

Toevallig verdiep ik me momenteel een beetje in de Griekse tragedie en meteen valt dan op dat The Minority Report dezelfde verhaalstructuur en thematiek heeft als Sophocles' beroemde tragedie Oedipus Rex, hetgeen kan verklaren waarom ook The Minority Report zo'n sterk verhaal is. Ik beschreef in mijn bovenstaande tekst de precogs al als "moderne orakels": beide verhalen worden in gang gezet doordat de hoofdpersoon de voorspelling krijgt dat hij iemand gaat vermoorden waarna de hoofdpersoon vlucht en probeert te achterhalen waarom hij de moord zou plegen, etc. In beide verhalen is het de logica van de paranoia zelf die de voorspelling uit laat komen, maar ik zou Dick niet van plagiaat willen beschuldigen want zijn versie geeft een originele twist aan het verhaal van Oedipus.

PS. Spielbergs filmversie van Dicks verhaal verwijst nog explicieter naar Oedipus, bv. doordat de hoofdpersoon zijn ogen laat verwijderen dat verwijst naar Oedipus die zijn eigen ogen uitsteekt als hij de waarheid leert.