Op Oorlogspad in Japan - Adriaan van Dis (2000)
Nederlands
Autobiografisch
95 pagina's
Eerste druk: Meulenhoff,
Amsterdam (Nederland)
Als scholier correspondeerde Adriaan van Dis met twee Japanse meisjes: uit nieuwsgierigheid en als daad van verzet tegen zijn uit Indië afkomstige familieleden die hem voor zijn gevoel buiten hun oorlog sloten. In 2000 hield Van Dis een lezing in Tokio en maakte voor het eerst werkelijk kennis met ‘het verboden land’. Onverwacht kwam hij in contact met veteranen, mannen die in het oude Indië aan de andere kant van de oorlog stonden en die hem hun verhaal vertelden. Leugens, gedraai, maar ook pijnlijke waarheden hoorde hij aan. De confrontatie met de vijand werd ook een confrontatie met zichzelf. Wat doen kinderen met de oorlog van hun ouders? Maken ze niet te groot wat zij na de oorlog aan gebrek aan belangstelling angstvallig klein hebben gehouden? Gaan ze met de oorlog van hun ouders aan de haal, pronken ze met een modieus slachtofferschap? Van Dis gaat de zelfspot niet uit de weg en doet verslag van zijn twijfels en verwarring. Hij dwingt zijn negentigjarige moeder nu eindelijk eens de waarheid over het kamp te spreken, hij ontmoet Japanse leeftijdgenoten van wie de vaders na de capitulatie van Japan door de geallieerden in kampen te werk werden gesteld. Juist bij de zoons en dochters van de vijand herkent hij schaamte, de schaamte van kinderen van in de oorlog beschadigde ouders.
Waar het precies aan ligt kan ik niet duiden. Komt het het doordat het boekje vooral op een dagboek lijkt? Nee, ik heb uitgegeven dagboeken gelezen die me het tegendeel van Op Oorlogspad in Japan brachten. Misschien door het opsommen van teveel feiten, teveel non-fictie? Zoals ergens in het boekje staat, echte literatuur is niet aan tijd gebonden, door de verbeelding van de schrijver leest de toekomstige lezer de geschiedenis. Waarom maakt van Dis mij nieuwsgierig door aan te geven dat hij graag in gesprek wil met een vrouw die zowel een Duitse als Japanse geliefde had (ja dáár kan ik me alvast wat bij voorstellen) om me vervolgens mee te delen dat ze helaas onvindbaar is. Er zijn weinig tot geen fragmenten die enige emotie bij mij oproepen, ja, daar zou het hem wel eens in kunnen zitten.
