Hij Kan Me de Bout Hachelen met Zijn Vorstendommetje: Over Anna Karenina en de Kunst van het Vertalen - Hans Boland (2017)

Noot vooraf: ik raad iedereen aan dit te lezen, maar pas na Anna Karenina. Er staan enorm veel spoilers in.

------------------

Hetgeen ik nog het meest leerde van Boland in zijn interviews - en hij meldt het ook in dit boek- is dat het Anna Karénina is, en niet zoals zoveel Nederlands denken: Anna Karenína.

Dit boek bestaat uit drie delen. Een relatief lange intro over vertalen en de problemen waar een vertaler tegenaan loopt. Hier roept Boland al enorm veel zinnige dingen. Daarna een enorme boeiende analyse van de Anna Karenina zelf. Niet enkel op de inhoud, maar ook tekstueel en qua opbouw wordt deze helemaal tot het bot uitgekleed. Tolstojs leven en wereld worden hierbij betrokken, zoals het ook hoort in een goede review. En daarna komt nog een stuk over keuzes voor zijn vertaling van het boek waar het nu allemaal om draait.

Boland is van de school van de verzielende vertaling. In zijn idee is de Russische ziel anders dan de Nederlandse en moet je dus niet enkel woordelijk vertalen maar dit boek zo vertalen alsof het een Nederlands boek zou zijn geweest. Dit is in Nederland nooit gebeurd, daarom konden wij er tot nu toe niet zo van genieten als andere landen om ons heen. Nu lijkt me dat volstrekte kul, maar ik ben het hier oprecht niet mee eens. Ik kies juist voor een Russisch boek, met die ziel. Als Russen zeggen: alle gelukkige gezinnen lijken op elkaar, dan is dat zo. Ook al zeggen wij in Nederland sneller - Boland heeft daarin gelijk- dat gelukkige gezinnen allemaal op elkaar lijken. En zo komt hij met enorm veel voorbeelden waarin zijn vertaling beter zou zijn. Soms terecht, vooral als het gaat om het geringe aantal woorden dat het Russisch kent en je soms een ander woord moet kiezen omdat dat bedoeld is. Soms een kwestie van smaak of je nu moet verzielen of niet. Vooral met Nederlandse gezegden en wijsheden, die horen wat mij betreft daar niet in thuis. En soms praat Boland echt poep. Volgens hem bijvoorbeeld zeggen wij in Nederland sneller 'goed van de tongriem gesneden' dan welbespraakt of welsprekend. Dat lijkt me gewoon onjuist.

Buiten dat vind ik ook dat Boland soms te ver gaat. Hij geeft zelf aan dat de naam van de vertaler op de voorkant zou moeten. Je leest niet 'Anna Achmatova, maar de Achmatova van Boland'. Nu is dat bij de poëzie van Achmatova nog anders, maar zoiets zou niet moeten, hoezeer je er nooit helemaal aan ontkomt. Ik wil Tolstoj lezen, niet Boland. Want als je in een vertaling Nederlandse dichtregels gaat toevoegen of zoals Boland ook weleens doet, de tekst aanpassen omdat het origineel onduidelijk is, dan ga je je boekje te buiten. Zo noemt hij Oblonski eens ter verduidelijk de zwager van Karénin, maar dit staat nergens in de originele taal. Ik als onwetende lezer heb geen weet daarvan, maar is mijns inziens wel een doodzonde. Ook het inkorten van stukken tekst omdat grote stukken in een zin onnodig zijn lijkt me niet de taak van een vertaler.

Nu geef ik toe dat die stukken die hij noemt ter vergelijk in zijn vertaling inderdaad vlot lezen. Voor iemand die nog nooit een Russisch boek heeft gepakt zou dit goed behapbaar moeten zijn.

Dit is al met al echt een boekje dat spat van het taalgevoel en zou iedereen die vertaalde literatuur leest eens moeten lezen. En ik krijg zo weer zin om Anna Karenina voor een derde maal te lezen, maar dan niet in Bolands vertaling. 4,0*

Dit boekje bestaat uit twee delen: een literaire analyse van Anna Karenina wordt gevolgd door een kijkje in de keuken van vertaler Hans Boland. Net als op tv komt hij soms een beetje arrogant over, maar mijn bewondering voor zijn vakmanschap is nog groter geworden.