Breek het Partijkartel! De Noodzaak van Referenda - Thierry Baudet (2017)

Ik heb het niet gelezen, maar het is me nu al een 5 waard.

Wel interessant dat Tom van der Meer in zijn boekje 'Niet de kiezer is gek' een vergelijkbaar punt maakt t.a.v. de grote bestuurspartijen, ondanks dat hij zich verder juist afzet tegen Baudet's claim dat de democratie in een crisis verkeert, welke opgelost zou moeten worden door meer referenda. Van der Meer maakt vooral gehakt van het alsmaar terugkerende idee dat onze democratie in een crisis verkeert.

Van der Meer benadert het probleem wel met wat meer context en gevoel voor nuance dan Baudet, vermoed ik. (Baudet nog niet gelezen, eens kijken of het in de bieb te vinden is, benieuwd in hoeverre een publicist en hoogleraar in dit geval hetzelfde issue benaderen).

edit: het is me geen grote discussie in dit draadje waard, maar van der Meer reageert in principe op de meeste publicisten van de afgelopen jaren die menen dat onze democratische structuur niet deugt. En daarmee naast Baudet dus ook op Van Reybrouck. (en Vd Meer wijst het idee van loting af. Het is niet representatief en niet democratisch, in zijn ogen, geloof ik. Maar moet het laatste hoofdstukje nog lezen.)

Andere interessante lectuur over dit onderwerp is The future of freedom van Fareed Zakaria (die er nooit doekjes om windt). Hij beschrijft onder meer dat de referendum-democratie in California tot chaos leidde, in elk geval in de begintijd ervan. Voornamelijk omdat elk onderwerp alleen op zichzelf werd beschouwd, er onvoldoende verantwoordelijkheid is voor de nadelen van genomen besluiten en het vooral kortetermijns denken in de hand werkt.

Zoals ook David van Reybrouck betoogt, hebben referenda daarnaast het grote nadeel dat ze zeer gevoelig zijn voor niet te controleren lobby-groepen. Zeker in een tijd van nepnieuws is dat gevaarlijk.
Het lijkt mij beter om een kleinere groep burgers, wellicht uitverkozen middels loting, met elkaar in gesprek te brengen en eventueel zaken te laten agenderen of besluiten.

Baudet bespreekt ook California. Het werkt volgens hem minder goed dan in Zwitserland omdat enkel statelijke thema's aan bod kunnen komen terwijl referenda bij uitstek geschikt zijn voor de meer fundamentele politieke beslissingen. Verder zouden er teveel referenda op één dag gepland worden, de politieke cultuur zou te verziekt zijn om de resultaten van referenda uit te voeren en rechters zouden te streng toetsen aan de Grondwet waardoor veel uitslagen alsnog worden gefrustreerd.

Het argument dat referenda extra gevoelig zouden zijn voor lobbygroepen werd niet besproken. Het is mij echter ook niet helemaal duidelijk waarom dat probleem groter zou zij dan bij de representatieve democratie?

Verder is het belangrijk om te vermelden dat Baudet pleit voor een facultatief initiërend bindend referendum en uitdrukkelijk tegen een volksraadpleging is zoals we onlangs in Turkije hebben gezien.

Verbaast me niet dat dit argument niet besproken is door de man die zelf een lobby heeft gevoerd voor een bepaald antwoord op het laatste referendum...
Ik zeg overigens ook niet dat dit probleem groter is dan bij de representatieve democratie. In mijn optiek heb je verschillende instrumenten nodig binnen de democratie om het agenderings- en besluitvormingsproces optimaal te houden. Eén instrument is de volksvertegenwoordiging (zoals we die nu kennen), een ander is het referendum, en het zou mooi zijn als er ook (gelote) burgerpanels zouden worden opgericht om over bepaalde onderwerpen na te denken of te besluiten.

Dit punt werd wel besproken, zij het summier. Ik zal deze week nog wel wat over dit boek schrijven, maar mede door dit soort punten waar Baudet zich relatief makkelijk mee vanaf maakt is de score niet hoog.

Als rechts iets veel beter kan dan links, dan is het de tegenstander framen in enkele pakkende goed hangende bewoordingen. Denk aan Linkse Hobby's (ik heb nooit links in het JSF-debat iemand horen spreken over Rechtse Speeltjes), de prachtige term Gutmensch of nu Baudet met zijn inmiddels bekende partijkartel.

Enfin, dat maakt het nog geen goed boek. Baudet wil net iets te veel zeggen en mist focus. Juist die relatie tussen partijkartel en referenda hangt er wat bij. Baudet zegt wel een aantal zinnige dingen en komt met goede punten en ook enkele tegenargumenten weerlegt hij heel aardig, maar het is wel vrij beknopt. En over de plek van het referendum in Nederland of met oplossingen ervoor te zorgen dat men dit als losstaand instrument ziet en niet als extra afrekening richting kabinet wordt ook niet echt gesproken.

Het boek mist dus vooral diepgang. Qua opzet met een inleiding, vergelijkingen met het buitenland, de geschiedenis in Nederland en voor- en tegenargumenten en een fors notenapparaat maakt het best compleet maar veel hoofdstukken voelen als los zand. Had het tweemaal zo dik gemaakt en meer focus, dan was dit een stuk beter geweest. 2,5*.